Phát biểu ý kiến về vấn đề này, đại biểu Phạm Trường Dân (Quảng Nam) đề nghị không đưa việc quy định quyền công tố được thực hiện ngay từ khi có tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố vào dự án luật. Bởi Hiến pháp 2013 quy định VKSND có 2 chức năng là thực hiện quyền công tố và chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp. Quyền công tố của VKSND là hoạt động đưa bị can ra truy tố và buộc tội bị cáo trước tòa. Như vậy, nếu quy định như dự thảo là không phù hợp với Điều 107, Hiến pháp 2013 và sẽ chồng chéo với hoạt động của cơ quan điều tra.
Đại biểu Phạm Trường Dân cũng kiến nghị không nên đưa nội dung tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố và điều tra, bởi lẽ hoạt động kiểm tra xác minh nội dung thông tin tố giác, tin báo tội phạm là hoạt động thuộc chuyên ngành điều tra, được tiến hành trong thời gian dài, khó khăn, phức tạp, cần điều tra xác minh làm rõ thông tin mới có thể kết luận đúng hay sai, hay đúng một phần, nếu giao cho VKS thực hiện thì VKS sẽ làm thay cơ quan điều tra.
“Nếu điều tra viên (ĐTV) của cơ quan điều tra được giao xử lý tin báo tội phạm thì thủ trưởng cơ quan điều tra có trách nhiệm quản lý giám sát chặt chẽ. Trường hợp ĐTV thực hiện không hết trách nhiệm được giao, thiếu khách quan, có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan người vô tội, thủ trưởng cơ quan điều tra sẽ thay thế ĐTV khác và có biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật và kỷ luật của lực lượng Công an. Nếu thủ trưởng cơ quan điều tra không thay thế ĐTV khác thì VKSND cùng cấp có quyền yêu cầu phải thay đổi. Như vậy tôi đề nghị Quốc hội không giao các cơ quan khác ngoài cơ quan điều tra thực hiện việc điều tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”.
Đại biểu Dân cũng đặt câu hỏi: “Nếu Quốc hội giao cho VKSND tiếp nhận, xử lý thông tin trên, thì cơ quan nào được giao giám sát VKSND trong quá trình này? VKSND vừa trực tiếp tiếp nhận, kiểm tra, xác minh vừa giám sát hoạt động này thì làm sao khách quan và không đúng Hiến pháp 2013. Theo tôi, VKSND phải là chủ thể kiểm sát hoạt động của cơ quan điều tra đúng hơn là trực tiếp thực hiện”. Cùng với đó, việc giao VKSND có thẩm quyền trực tiếp khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, điều tra cũng được cho rằng không nên quy định như trong dự thảo mà chỉ theo hướng yêu cầu cơ quan điều tra thực hiện, vì trong giai đoạn điều tra chỉ có cơ quan điều tra mới có thẩm quyền điều tra. VKS chỉ có trách nhiệm kiểm sát hoạt động này, yêu cầu cơ quan điều tra chứng minh và thực hiện quyền công tố. Nếu để VKSND làm trực tiếp thì nguyên tắc tố tụng hình sự, sự phân công phối hợp, chế ước lẫn nhau giữa các cơ quan tư pháp không được bảo đảm.
Cho rằng dự thảo đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp theo yêu cầu của đất nước, của cử tri, nhân dân, nhưng đại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) cũng đặt dấu hỏi: “Công tố thực hành việc của mình thì ai kiểm soát công tố?”. “Tôi rất tán thành điều 10 của dự thảo quy định Quốc hội và các cơ quan Quốc hội, HĐND giám sát hoạt động công tố, nhưng phải có hoạt động kiểm soát từng bước, từng công đoạn. Bởi vì anh kiểm sát điều tra, kiểm sát mọi thứ, anh cũng kiểm sát việc thực hiện quyền công tố hoặc kiểm sát các KSV đang thực hiện quyền công tố, làm sao anh làm được? Một người không thể tự mình thực hiện quyền công tố trước tòa rồi tự kiểm sát anh. Tôi đề nghị địa phương nên có phòng công tố và phòng kiểm sát gồm những KSV làm chức năng kiểm sát và KSV làm chức năng công tố. Phải tách 2 bộ phận này ra may ra mới có thể một cơ quan thực hiện 2 chức năng, chứ không thể một người phân thân làm cả được”.
Đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng) lại có những phát biểu tâm huyết về yếu tố con người: “Luật pháp như một tấm vải, không phải có tấm vải đẹp là có bộ quần áo đẹp, phải do người cắt may. Tôi cho rằng vị trí vai trò của yếu tố con người là hết sức quan trọng. Chúng ta có làm luật tốt mấy mà đội ngũ này không đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng thì họ vẫn làm xấu”.
* Buổi sáng cùng ngày, Quốc hội đã có thảo luận về Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.
Các đại biểu đều thống nhất cho rằng, dự án luật đã thực hiện được tư tưởng cải cách tư pháp theo tinh thần, nội dung của Nghị quyết 49 và Hiến pháp mới năm 2013, là bước tiến dài trong đổi mới tư duy pháp lý của hoạt động tư pháp, đã thể chế hóa các chủ trương đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân (TAND). Nhiều đại biểu đề nghị rà soát kĩ các điều khoản về tổ chức TAND phải đảm bảo phù hợp với Hiến pháp mới quy định TAND là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp. Riêng vấn đề được nhiều đại biểu có ý kiến thắc mắc là quyền tự điều tra của TAND và quyền đề nghị bổ sung chứng cứ, triệu tập nhân chứng tại các phiên tòa là hai vấn đề rất khác nhau, nhưng nếu giao cho Tòa án tự mình điều tra, sau đó lại tự mình xét xử thì có bảo đảm nguyên tắc phân công phối hợp và kiểm soát, đảm bảo tính độc lập của cơ quan tư pháp hay không?
Về tuyển chọn, thi tuyển ngạch thẩm phán, các đại biểu Quốc hội đều tán thành là phải thực hiện theo nghị quyết của Quốc hội và tán thành như dự luật. Tuy nhiên, về vấn đề nâng ngạch từ thẩm phán sơ cấp lên trung cấp, cao cấp thì phải qua thi tuyển, các đại biểu Quốc hội đề nghị phải thống nhất với Luật Công chức và trong cả hệ thống chính trị nước ta là phải qua cạnh tranh công khai để đảm bảo được tiêu chuẩn, điều kiện của một thẩm phán tốt.
