Dấu ấn xây dựng pháp luật của lực lượng CAND phục vụ phát triển đất nước

Trong nhiệm kỳ vừa qua (2020–2025), Bộ Công an đã sửa đổi, bổ sung, xây dựng, ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành 695 văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực an ninh, trật tự, trong đó có 27 luật, 3 nghị quyết của Quốc hội; 1 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 85 nghị định; 6 nghị quyết của Chính phủ; 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ; 12 thông tư liên tịch và 597 thông tư của Bộ trưởng Bộ Công an; đồng thời tham gia ý kiến nhiều dự án luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác do các bộ, ngành khác chủ trì soạn thảo.

Khối lượng lớn các văn bản quy phạm pháp luật được xây dựng, ban hành trong nhiệm kỳ qua cho thấy dấu ấn nổi bật của Bộ Công an trong việc chủ động hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý phục vụ cải cách hành chính, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời đáp ứng yêu cầu tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động điều tra, thi hành án hình sự, phòng, chống tội phạm.

Đáp ứng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Điều hành thảo luận về các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trong thời gian vừa qua, các đồng chí lãnh đạo Quốc hội đều đánh giá rất cao hồ sơ các dự án luật; khẳng định các dự án luật đã thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng; phục vụ hiệu quả công tác tấn công, trấn áp các loại tội phạm; hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tội phạm; tiếp tục đẩy mạnh cải cách tư pháp, xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm; kết hợp giữa cải cách tư pháp với cải cách hành chính...

Đặc biệt, các dự án Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; Luật An ninh mạng; Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến an ninh, trật tự… không chỉ được lãnh đạo Quốc hội, đại biểu Quốc hội mà cả dư luận đánh giá rất cao cả về quy trình xây dựng, nội dung bám sát chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và thực tiễn kết quả sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, phù hợp với kết quả sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, chính quyền địa phương 2 cấp; đáp ứng yêu cầu cấp bách của thực tiễn và chủ trương đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia trong kỷ nguyên phát triển, vươn mình của dân tộc, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Các luật, nghị quyết do Bộ Công an chủ trì soạn thảo cơ bản đã bảo đảm chất lượng, đúng tiến độ trình Quốc hội theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội. Một số dự án luật được xây dựng theo quy trình “kép”, vừa trình hồ sơ đề nghị xây dựng, vừa trình hồ sơ dự án luật để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Ngoài ra, để sớm triển khai xây dựng các văn bản quy định chi tiết thi hành, Bộ Công an đã rà soát các nội dung được giao quy định chi tiết và lập các danh mục văn bản quy định chi tiết thi hành luật, nghị quyết đã được Quốc hội thông qua, chuyển Bộ Tư pháp tổng hợp và trình Thủ tướng Chính phủ ký quyết định ban hành danh mục và phân công cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết; phân công các đơn vị chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo.

Tiêu biểu như Luật Dữ liệu – dự án luật được đánh giá là văn bản quan trọng nhất thể hiện vai trò của Bộ Công an trong việc phục vụ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Luật cho phép xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia do Bộ Công an quản lý. Đây được ví như “trái tim” để vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Khi dữ liệu được tập trung và chia sẻ thông suốt, chính quyền cấp tỉnh có thể quản lý, chỉ đạo trực tiếp xuống cấp xã mà không cần qua khâu trung gian (cấp huyện) để tổng hợp báo cáo thủ công. Bên cạnh đó, dữ liệu số cho phép người dân thực hiện thủ tục hành chính tại bất cứ đâu hoặc trực tuyến, giảm tải áp lực cho bộ máy hành chính cấp huyện trong lộ trình tinh giản. Đồng thời, việc chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Công an với các bộ, ngành và địa phương giúp bảo đảm khi bộ máy được tinh gọn, dòng chảy thông tin vẫn không bị đứt gãy.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến an ninh, trật tự (bao gồm sửa đổi Luật Cư trú, Luật Căn cước, Luật Phòng cháy, chữa cháy, Luật Giao thông đường bộ…) cũng nhằm đồng bộ hóa với việc sắp xếp đơn vị hành chính. Trong đó, sửa đổi các quy định để chuyển thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính (đăng ký xe, cư trú, PCCC…) từ cấp huyện về cấp xã hoặc phân cấp mạnh hơn cho lực lượng cơ sở; quy định các cơ chế để lực lượng Công an thích ứng với việc sáp nhập huyện, xã, bảo đảm an ninh, trật tự tại các địa bàn sau sắp xếp; bãi bỏ các yêu cầu xuất trình giấy tờ giấy, thay bằng khai thác dữ liệu điện tử, giúp bộ máy hành chính mới (vốn ít người hơn) vẫn xử lý được khối lượng công việc lớn.

Phát biểu trước Quốc hội khi trình các dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp; Luật An ninh mạng; Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến ANTT, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, trên cơ sở chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và thực tiễn kết quả sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian qua; đồng thời, qua công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật, Chính phủ đã rà soát, đề xuất xây dựng, ban hành các dự án luật nêu trên nhằm bảo đảm quy định của các luật này phù hợp với kết quả sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, chính quyền địa phương 2 cấp; đáp ứng yêu cầu cấp bách của thực tiễn; phù hợp với chủ trương đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, xây dựng công nghiệp an ninh trong kỷ nguyên phát triển, vươn mình của dân tộc, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Đưa luật vào thực tiễn cuộc sống

Cùng với công tác xây dựng các văn bản pháp luật, nội dung được lãnh đạo Bộ Công an đặc biệt quan tâm đó là tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các dự án luật, nghị định, thông tư... đến cán bộ, chiến sĩ và nhân dân hiểu, thực hiện. Không chỉ tuyên truyền bằng tiếng Kinh, mà công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa được lực lượng CAND quan tâm, đổi mới về hình thức, tuyên truyền bằng song ngữ tiếng Kinh và tiếng dân tộc...

Tính riêng trong năm 2025, Công an các đơn vị, địa phương đã tổ chức hàng trăm nghìn cuộc phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp với gần 10 triệu lượt người tham dự; hơn 300 cuộc thi tìm hiểu pháp luật với 450.525 lượt người dự thi; biên soạn, in, phát hành hơn 2 triệu bản tài liệu phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó có gần 200.000 tài liệu được đăng tải trên Internet để tăng độ phổ cập của tài liệu và tạo điều kiện thuận lợi cho Công an đơn vị, địa phương khai thác, sử dụng. Bên cạnh đó, các trại giam đã tổ chức giáo dục chung gần 100.000 lượt cho hơn 10 triệu lượt phạm nhân, giáo dục riêng 322.812 lượt cho 405.687 phạm nhân; tổ chức gần 5.000 lớp tuyên truyền thời sự, chính trị cho phạm nhân; 3.116 lớp giáo dục pháp luật...

Riêng cuộc thi “Tìm hiểu Luật Dữ liệu trong CAND” đã có hàng nghìn bài dự thi được đầu tư kỹ lưỡng, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, ứng dụng công nghệ thông tin trong các bài dự thi. Toàn bộ các bài dự thi đều được mã hóa bằng mã QR-code; nhiều bài có phụ lục văn bản pháp luật, game tương tác, khảo sát xã hội học, biểu đồ dữ liệu minh họa, lời ngỏ… viết tay thể hiện tâm huyết, trách nhiệm của tập thể, cá nhân tham gia dự thi.

Ngoài ra, có nhiều bài được trình bày bằng ngoại ngữ (tiếng Anh); nhiều bài thi được trình bày đẹp như một tác phẩm nghệ thuật. Đáng chú ý, có 20 bài dự thi của cán bộ, chiến sĩ Công an xã, phường, đặc khu và 2 bài dự thi có thêm hình thức trình bày bằng chữ nổi dành cho người khiếm thị, thể hiện sự nhân văn, đa dạng và bao quát của cuộc thi...

Cuộc thi viết “Tìm hiểu Luật Căn cước trong CAND” được Công an các đơn vị, địa phương đã xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc. Nhiều bài dự thi được đầu tư công phu cả về nội dung, hình thức, thể hiện tâm huyết, trách nhiệm của tập thể, cá nhân dự thi, với 354 bài thi có chất lượng gửi về Bộ tham gia vòng thi chung khảo.

Về thực hiện Đề án “Nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với vận động quần chúng nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở của lực lượng CAND giai đoạn 2021–2027”, Công an các đơn vị, địa phương quan tâm triển khai nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với nhóm đối tượng, từng thời điểm, địa bàn, lĩnh vực, với hơn 880 nghìn cuộc tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh ở cơ sở; tuyên truyền lưu động gần 23 nghìn cuộc; thông qua các cuộc họp tổ dân cư, tuyên truyền tập trung tại các trường học, cơ quan, doanh nghiệp gần 470 nghìn cuộc; biên soạn, in, phát hành hơn 840 nghìn sách, tài liệu pháp luật, hơn 22 triệu tờ rơi, tờ gấp pháp luật, pa-nô, áp-phích, cẩm nang, đề cương tuyên truyền pháp luật...

Các đơn vị, địa phương thường xuyên duy trì, cập nhật các chuyên mục, tin bài phổ biến, giáo dục pháp luật trên cổng, trang thông tin điện tử, phương tiện truyền thông; chủ động ứng dụng công nghệ thông tin trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Đặc biệt, với hơn 1,5 triệu lượt truy cập/ngày, ứng dụng VNeID đang trở thành một kênh phổ biến, giáo dục pháp luật mang lại hiệu quả vượt bậc, góp phần không nhỏ vào việc thực hiện đề án thời gian qua...

Bộ cũng đã chỉ đạo Công an các đơn vị, địa phương tiến hành sơ kết 3 năm triển khai thực hiện Đề án “Nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với vận động quần chúng nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở của lực lượng CAND giai đoạn 2021–2027”. Qua sơ kết cho thấy, việc thực hiện Đề án đã phát huy được hiệu quả, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với vận động quần chúng nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở của Công an các đơn vị, địa phương.

Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao, quyết liệt công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế.

Chính vì vậy, lực lượng pháp chế CAND đã triển khai hiệu quả công tác xây dựng, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về an ninh, trật tự để kịp thời thể chế hóa các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước; đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác; góp phần xây dựng lực lượng CAND chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; tăng cường phân cấp, phân quyền, thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; phục vụ việc tiếp nhận các nhiệm vụ quản lý nhà nước từ các bộ, ngành khác về Bộ Công an và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, xây dựng nền kinh tế số, xã hội số, công dân số, đơn giản hóa, cắt giảm mạnh mẽ thủ tục hành chính trong CAND.

Có thể khẳng định, dấu ấn xây dựng pháp luật của Bộ Công an trong nhiệm kỳ 2020–2025 không chỉ thể hiện ở số lượng lớn các văn bản được ban hành, mà quan trọng hơn là ở tư duy cải cách mạnh mẽ, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Thông qua việc hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo đã góp phần quan trọng vào việc tổ chức, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm bộ máy tinh gọn nhưng hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả. Đây chính là nền tảng pháp lý vững chắc để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, đồng thời phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu chính đáng của nhân dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.