Đằng sau loạt tên lửa Iran phóng về Kuwait và Bahrain

Al Jazeera ngày 6/6 dẫn thông tin từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho hay, Iran đã phóng tổng cộng bảy tên lửa đạn đạo về phía Kuwait và Bahrain chỉ vài giờ sau khi quân đội Mỹ bắn hạ UAV tấn công của Iran và tiến hành các đợt không kích nhằm vào các hệ thống radar của Tehran. CENTCOM nêu rõ, sáu tên lửa đã bị đánh chặn, tên lửa còn lại không tới được mục tiêu và không có thương vong nào đối với lực lượng Mỹ.

Dù không gây thiệt hại đáng kể về quân sự, giới quan sát cho rằng phía sau đòn đáp trả mang tính biểu tượng này là hàng loạt tính toán chiến lược của Tehran trong bối cảnh cuộc đối đầu Mỹ - Iran đang bước vào giai đoạn căng thẳng mới.

Răn đe và tái khẳng định năng lực tên lửa

Việc Iran lựa chọn không kích vào Kuwait và Bahrain cho thấy Tehran muốn gửi thông điệp răn đe tới Washington nhưng vẫn tránh nguy cơ đẩy xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát. Cả Kuwait và Bahrain đều là những đối tác an ninh quan trọng của Mỹ tại Trung Đông. Bahrain là nơi đặt trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, trong khi Kuwait là địa bàn triển khai nhiều cơ sở quân sự và hậu cần phục vụ các chiến dịch của Washington trong khu vực.

Tuy nhiên, theo phía Mỹ, toàn bộ số tên lửa đều bị đánh chặn hoặc không tới được mục tiêu. Điều này khiến nhiều nhà phân tích cho rằng mục tiêu của Tehran không phải gây thương vong lớn mà là chứng minh họ vẫn sẵn sàng đáp trả bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào lãnh thổ Iran.

Nhà bình luận của WSJ Stephen Kalin thì cho rằng, Iran muốn chứng minh việc sẵn sàng leo thang để chống lại lệnh phong tỏa mà Mỹ áp đặt với các cảng biển quan trọng của nước này. Nhưng việc chọn Kuwait và Bahrain làm mục tiêu cũng cho thấy Iran đã tránh các nước láng giềng quyền lực hơn, từng tiến hành không kích đáp trả cuộc tấn công của Tehran như Arab Saudi hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Một thông điệp khác mà Tehran muốn phát đi là các chiến dịch quân sự của Mỹ chưa làm suy giảm đáng kể năng lực tên lửa của nước này.

Trong tuyên bố được hãng thông tấn Tasnim đăng tải, IRGC nhấn mạnh đã sử dụng các loại “tên lửa không gian” để tấn công các mục tiêu của đối phương trong khu vực. Dù thuật ngữ này chưa được giải thích cụ thể và mang nhiều yếu tố tuyên truyền, việc công khai nhấn mạnh loại vũ khí được sử dụng cho thấy Iran muốn chứng minh họ vẫn duy trì được khả năng tấn công tầm xa bất chấp các đợt không kích liên tiếp của Mỹ.

Ông Hamidreza Azizi, chuyên gia về Iran tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức (SWP), từng nhận định trong các nghiên cứu về học thuyết phòng thủ của Iran, rằng chương trình tên lửa là một trong những trụ cột quan trọng nhất trong chiến lược răn đe của Tehran. Đối với Iran, năng lực tên lửa không chỉ là công cụ quân sự mà còn là biểu tượng cho khả năng chống chịu trước sức ép từ bên ngoài.

Lời cảnh báo đến các đồng minh của Washington, gia tăng đòn bẩy đàm phán

Từ nhiều năm nay, Tehran luôn chỉ trích sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông và coi mạng lưới căn cứ quân sự của Washington tại khu vực là một phần trong chiến lược gây sức ép đối với Iran.

Amine Ayoub, nhà bình luận của Ynet Global, nhận định việc UAV Iran lao vào sân bay Kuwait hôm 3/6 và tiếp tục triển khai không kích sáng 6/6 phản ánh rằng Tehran không đơn thuần là "trừng phạt" quốc gia vùng Vịnh vì đã để lực lượng Mỹ đồn trú. Họ đang chứng minh một cách rõ ràng mọi cuộc tấn công của Mỹ vào lãnh thổ Iran đều sẽ lập tức vấp phải đòn đáp trả vào cơ sở hạ tầng dân sự gần nhất mà Tehran có thể tiếp cận.

"Thông điệp này không chỉ được gửi tới Kuwait, mà còn là mọi quốc gia đang cân nhắc xem có nên ủng hộ, tạo điều kiện hoặc thực thi thêm áp lực quân sự đối với Iran hay không", chuyên gia Amine Ayoub cho hay.

Ngoài ra, một yếu tố khác không thể bỏ qua là thời điểm xảy ra vụ việc. Reuters cho biết Mỹ và Iran vẫn đang duy trì các cuộc tiếp xúc gián tiếp nhằm tìm kiếm một khuôn khổ ổn định hơn cho khu vực, đồng thời thảo luận các vấn đề liên quan tới chương trình hạt nhân và các biện pháp trừng phạt.

Trong bối cảnh này, việc phóng tên lửa về phía Kuwait và Bahrain có thể được xem là một nỗ lực gia tăng đòn bẩy của Tehran trên bàn thương lượng. Thông điệp mà Iran muốn gửi tới Washington là dù phải đối mặt với áp lực quân sự và kinh tế kéo dài, nước này vẫn sở hữu khả năng gây bất ổn đối với các lợi ích chiến lược của Mỹ tại Trung Đông.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn hiếm hoi với CNN tại Tehran, ông Mohsen Rezaei - cố vấn quân sự của Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết, một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran hiện phụ thuộc vào việc Washington có chấp nhận giải phóng 24 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Tehran hay không.

Theo các nguồn tin, Iran yêu cầu Mỹ giải ngân ngay 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng sau khi hai bên ký một thỏa thuận tạm thời, đồng thời tiếp tục giải phóng thêm 12 tỷ USD ở giai đoạn tiếp theo.

Tuy nhiên, phía Mỹ lo ngại việc nới lỏng các hạn chế tài chính ở thời điểm hiện tại có thể làm suy giảm đòn bẩy quan trọng đối với Tehran. Chính quyền ông Trump cũng được cho là muốn đạt được một thỏa thuận có sức nặng hơn nhiều so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015, đồng thời tránh mọi động thái có thể bị xem là “trao tiền mặt” cho Iran.

Ông Rezaei nhấn mạnh việc Mỹ giải phóng số tài sản bị phong tỏa sẽ là bước đi mang tính xây dựng lòng tin và mở ra cơ hội mới cho quan hệ song phương. Ông nêu rõ, khoản tiền này thuộc về Iran chứ không phải của Mỹ, mô tả đây là “phép thử” đối với thiện chí của Washington.

Bên cạnh vấn đề đàm phán, ông Rezaei cũng đưa ra cảnh báo cứng rắn về khả năng chiến sự leo thang nếu Mỹ nối lại các hoạt động quân sự chống Iran. Theo ông, Tehran sẽ không giới hạn phản ứng trong khu vực vịnh Ba Tư mà có thể mở rộng phạm vi tác chiến sang Ấn Độ Dương, eo biển Bab al-Mandab, biển Đỏ và cả Địa Trung Hải.