Tổng kết hội thảo, PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh nhận định: Từ thực tiễn phong phú trong các hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình, hoạt động sáng tạo văn học, nghệ thuật, từ những góc độ tiếp cận khác nhau, các tham luận và ý kiến phát biểu nhìn chung hàm chứa trí tuệ cao, không chỉ đánh giá, phân tích có chiều sâu về thực trạng đạo đức xã hội, thực trạng sáng tạo văn học, nghệ thuật hiện nay mà còn chỉ rõ những nguyên nhân chủ yếu. Nhiều đề xuất, kiến nghị có giá trị, tạo cơ sở để có thêm nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật viết về đạo đức xã hội có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập, xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Bàn về vấn đề đạo đức xã hội trong văn học, nghệ thuật hiện nay, có những ý kiến nhấn mạnh sự xuống cấp nghiêm trọng của đạo đức với mong muốn văn nghệ sĩ qua tác phẩm phải góp sức ngăn chặn sự xuống cấp ấy, góp phần là lành mạnh xã hội, ổn định đất nước để phát triển. Có ý kiến cho rằng đúng là đạo đức đang xuống cấp nhưng nghiêm trọng đến mức nào, cần được phân tích rõ bản chất sự vận động xã hội với cách nhìn bình tĩnh và tỉnh táo. Không phải toàn bộ xã hội nhưng ở một số lĩnh vực, một số bộ phận đã chạm báo động đỏ - cái xấu, cái ác đang lộng lành. Tuy nhiên, toàn bộ xã hội không chỉ có những gam màu tối...
Tại hội thảo, các đại biểu phân tích nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng nói trên. Trong đó, cơ bản nhất có 6 nguyên nhân. Sự tác động mặt trái của kinh tế thị trường. Môi trường đạo đức và văn hóa lành mạnh bị đe dọa, có nguy cơ dẫn đến khủng hoảng tinh thần, bào mòn các giá trị, rạn vỡ niềm tin của công chúng. Âm mưu thủ đoạn, "diễn biến hòa bình" của các thế lực cơ hội, thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa gia tăng. Các sản phẩm văn hóa phẩm độc hại xâm nhập làm xói mòn, băng hoại nền tảng và những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, tác động xấu đến trật tự, an ninh xã hội, thúc đẩy "tự diễn biến". Tuy nhiên, cùng với các nguyên nhân khách quan, nguyên nhân chủ quan là chủ yếu. Công tác lãnh đạo, quản lý văn hóa, văn học, nghệ thuật có lúc buông lỏng, thiếu sự nhạy bén, chỉ đạo thiếu cụ thể, thiếu kiên quyết. Lĩnh vực giáo dục, đào tạo chưa chú trọng đúng mức việc "dạy người", chỉ nặng về "dạy chữ". Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, nhất là những người đứng đầu trong các đơn vị, cơ quan hành chính, kinh tế, doanh nghiệp thiếu tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, thiếu gương mẫu. Trước các hiện tượng tiêu cực về đạo đức, lối sống, một bộ phận văn nghệ sĩ đã tỏ ra vô cảm hoặc né tránh, chưa có thái độ "dấn thân" vào cuộc đấu tranh chống lại những thói hư, tật xấu, phản ánh hời hợt hiện thực đời sống xã hội...
Về giải pháp chủ yếu cho thực trạng xuống cấp đạo đức và giải quyết vấn đề đạo đức trong văn học, nghệ thuật hiện nay, các đại biểu thống nhất, giải pháp trọng tâm là đội ngũ văn nghệ sĩ. Cần đề cao hơn nữa trách nhiệm của văn nghệ sĩ trong việc xây dựng đạo đức, nhân cách, lối sống của con người Việt Nam. Phải xác định đây thật sự là sứ mệnh, trọng trách cao cả của văn nghệ sĩ với tư cách là người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa... Tuy nhiên, đồng hành cùng đội ngũ văn nghệ sĩ, nhất định công tác lý luận, phê bình, tuyên truyền, quảng bá, định hướng hoạt động sáng tạo văn học, nghệ thuật phải được tăng cường. Cần sớm khắc phục tình trạng đề cao quá mức chức năng giải trí, tôn sùng chủ nghĩa hình thức dẫn đến lệch chuẩn trong tất cả các loại hình văn học, nghệ thuật. Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với văn nghệ cần được đổi mới với những định hướng lớn cần cụ thể hóa hơn. Hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật cần được nâng cao. Theo đó, Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch sẽ cùng các cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ với tổ chức Hội các cấp, Hội đồng lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trung ương tập trung triển khai một số vấn đề quan trọng: Hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt khẩn trương cụ thể hóa các quy định về quản lý mạng internet, blog cá nhân, facebook..., điều chỉnh cơ chế chính sách, tăng cường công tác thanh tra, xử lý kịp thời các đơn vị, cá nhân có tác phẩm vi phạm, chủ động góp sức tích cực phòng, chống biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo đức trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và có chính sách hỗ trợ, "đặt hàng" tác giả viết về đạo đức xã hội tôn vinh xứng đáng tác phẩm có giá trị giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, nhân cách con người Việt Nam
