Xuống tàu đúng thời khắc đặc biệt quan trọng của những ngày đầu năm mới, khi Tết Nguyên đán đang đến gần, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng chuẩn bị khai mạc, trong mỗi chúng tôi ai cũng có những cảm xúc nao lòng. Chuyến đi do Thượng tá Nguyễn Duy Bá, Chủ nhiệm Chính trị Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân, làm Trưởng đoàn.
Nhóm chúng tôi có 22 nhà báo đến từ các cơ quan báo chí VTV3, VTV4, VTV8, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Truyền hình VOV, Trung tâm Phát thanh -Truyền hình Quân đội, Báo Nhân Dân, Báo Công an Nhân dân, Báo Thanh Niên, Báo và Phát thanh -Truyền hình Khánh Hòa, Tạp chí điện tử Nhân Tài Việt cùng Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh TP Hồ Chí Minh. So với những chuyến công tác vào các thời điểm khác trong năm, có khi quy tụ tới vài trăm nhà báo, thì chuyến đi cuối năm giữa mùa biển động, sóng to gió lớn, hải trình phải đối mặt với nhiều hiểm nguy, số lượng phóng viên đăng kí ít hơn hẳn.
Không hẹn mà gặp, chúng tôi vẫn đùa vui vũ trụ đã sắp đặt để những con người xa lạ có cơ hội đồng hành trong một chuyến công tác vào thời khắc lịch sử thiêng liêng của dân tộc. Khi đã trở thành những “người lính”, những “chiến sĩ” làm báo trên con tàu 571, chúng tôi nhanh chóng gắn bó với nhau thân thương như một gia đình.
Chúng tôi nhận ra lý do để gặp nhau trong chuyến hải trình đặc biệt này là bởi dám chấp nhận thử thách, đủ bản lĩnh để không khuất phục trước những trở ngại có thể xảy ra trên hành trình vượt biển mùa đông. Và trên tất cả, trong mỗi chúng tôi đều có một ngọn lửa yêu nghề luôn bền bỉ cháy sáng, một tình yêu và khát khao đủ băng qua những thử thách để được đặt chân đến những vùng đất mới lạ, những nơi xa xôi, được sống và trải nghiệm cùng với những người lính, người dân đang ngày đêm kiên cường gìn giữ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Mười tám ngày ăn ngủ trên sóng, đặt chân lên đảo là một hải trình đủ để tâm hồn mình ngân rung lên bao nhiêu kỷ niệm đẹp. Và như bất kỳ chiến sĩ trẻ nào lần đầu ra đảo, chúng tôi háo hức đến mất ngủ, “ngã sóng” đừ đừ, rồi hoảng hốt lo âu khi đối diện với vực sóng của đại dương sâu thẳm, và vỡ oà khi đặt bàn chân đầu tiên lên quần đảo Trường Sa.
Nước mắt chỉ chực rơi khi chúng tôi giơ máy ảnh lên run run chụp lại cột mốc chủ quyền, hay khi đứng trước Đài tưởng niệm 64 liệt sĩ hi sinh trong trận chiến Gạc Ma, khi chúng tôi gặp gỡ và trò chuyện với những người lính trẻ đáng tuổi con mình đang ngày đêm canh giữ đảo. Niềm xúc động dâng trào trong những chiều ngồi gói bánh chưng cùng quân và dân trên đảo, thức đợi bánh chưng chín và cùng nắm tay nhau ca hát nhảy múa trước đêm khai mạc Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, hay phút giây xúc động đến run người khi nhìn lá cờ đỏ tung bay trong nắng vàng và bầu trời xanh biếc ở Trường Sa trong lễ chào cờ đầu năm mới...
Chính trong chuyến công tác đặc biệt này, tôi may mắn được gặp những đồng nghiệp tuyệt vời. Họ là những nhà báo nhiều thế hệ nhưng bản lĩnh và tài năng của thời đại 4.0 yêu nghề, tận hiến cho công việc. Cách họ tác nghiệp báo chí, khai thác, thực hiện đề tài khiến tôi thực sự tự hào.
Chỉ trong một thời gian rất ngắn nhưng ai nấy trong hành trang đầy đặn của mình là những tác phẩm quý giá, phản ánh sinh động, sâu sắc các hoạt động tiêu biểu của quân và dân trên quần đảo Trường Sa hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, không khí toàn đảo theo dõi phiên khai mạc Đại hội; công tác chuẩn bị đón Tết cổ truyền; đời sống bình yên của người dân trên đảo; các lớp học giữa trùng khơi; những bệnh xá tận tụy cứu chữa ngư dân gặp nạn...
Những tác phẩm chứa chan niềm xúc động ấy của họ đã khiến tôi vô cùng khâm phục sức lao động của các đồng nghiệp và càng trân trọng hơn tình cảm sâu nặng mà các nhà báo dành cho biển đảo quê hương.
Trong số những nhà báo từng nhiều lần đến Trường Sa, đồng nghiệp đặc biệt đầu tiên tôi muốn kể đến là nhà báo Mai Thanh Hải - Báo Thanh Niên. Hình như anh sinh ra để đi, để gặp gỡ, để làm người tìm kiếm và kể lại những câu chuyện đẹp đẽ của thế gian này. Hơn 30 năm theo dõi mảng an ninh - quốc phòng, Mai Thanh Hải đặt chân tới hầu hết các đảo, điểm đảo và nhà giàn thuộc quần đảo Trường Sa.
Hỏi anh đã đi Trường Sa bao nhiêu lần, anh chỉ lắc đầu cười, không nhớ nổi. Anh là người không thích chia sẻ, công việc làm báo đi nhiều, viết nhiều là chuyện bình thường. Ngay cả việc những tác phẩm của anh có để lại những cơn địa chấn cảm xúc trong lòng độc giả thì với anh, khi bài báo đã xuất bản, độc giả có quyền cất giữ nó. Anh không quá bận tâm tới những giá trị mà mình để lại cho đời. Đi như thể là con đường phận nghiệp của anh. Đi để đến với những vùng đất mới, tìm những câu chuyện có khi thời gian đã che phủ quá lâu để đưa về soi lại dưới ánh sáng mặt trời.
Đi nhiều, viết nhiều là vậy, nhưng cảm xúc trong những câu chuyện anh kể chưa bao giờ vơi bớt. Mỗi lần đặt chân lên tàu là một lần ký ức và thực tại hòa quyện, ùa về trong tâm trí. Chuyến đi Trường Sa lần này, tôi đếm trên trang Facebook cá nhân của anh có khoảng mười kỳ ký sự đăng trên Báo Thanh Niên, trong đó ấn tượng: Chuyến đi đặc biệt; Tết ở Trường Sa; Đốm lửa Cam Ranh; Sinh Tồn xanh; Sóng gió Song Tử Tây; Dành cả cuộc đời cho Trường Sa…
Mai Thanh Hải có lẽ là một trong những nhà báo hiếm hoi vẫn giữ phong cách viết thuần túy giữa thời đại AI và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ. Anh trung thành với lối viết mộc mạc, chân chất, không màu mè, không kỳ công dụng chữ. Anh viết như cách mình đi, sống, thở và suy nghĩ. Những chất liệu ngồn ngộn từ thực tiễn, những con người bằng xương bằng thịt, những câu chuyện xúc động bắt gặp trên hành trình cứ thế bước vào trang viết một cách tự nhiên, giản dị kể lại câu chuyện đời. Chính sự chân chất ấy đã chạm đến những độc giả “tối cổ” như tôi những rung động rất sâu xa.
Đồng nghiệp thứ hai tôi muốn nhắc đến là nhà báo Võ Công Danh Việt, Trưởng ban An ninh - Quốc phòng của Tạp chí điện tử Nhân Tài Việt. Đi nhiều, viết nhiều và đam mê trải nghiệm thực tế không kém Mai Thanh Hải. Nhưng nếu Mai Thanh Hải là người chăm lo cho đồng nghiệp bằng sự tận tình và kinh nghiệm nghề nghiệp, thì Võ Công Danh Việt lại là người chăm sóc đời sống tinh thần của cả đoàn công tác suốt chuyến đi.
Anh là một nhà báo tài hoa và lãng tử, sở hữu ngón đàn guitar điêu luyện cùng giọng hát đầy nội lực. Anh cũng là nhiếp ảnh gia với những bức ảnh tuyệt đẹp. Chúng tôi vẫn thường nói với nhau rằng nếu không có Võ Danh Việt trong chuyến đi này, ký ức về Trường Sa có lẽ sẽ thiếu đi sự lấp lánh thăng hoa của cảm xúc.
Suốt những ngày lênh đênh trên biển, khi con tàu tròng trành trên những đợt sóng dữ, chúng tôi quây quần bên nhau nghe anh đệm đàn cho mọi người hát tất tật những ca khúc về biển đảo và Trường Sa. Anh chơi guitar như một nghệ sĩ thực thụ, với giọng hát dày, vang ấm trời phú. Những buổi tối trên tàu, những đêm giao lưu cùng cán bộ, chiến sĩ trên đảo, Võ Danh Việt luôn ôm cây đàn quen thuộc để hòa chung tiếng hát với mọi người. Âm nhạc đã ôm chúng tôi vào lòng, đưa chúng tôi lại gần nhau hơn, trong một niềm xúc động dạt dào tình yêu Tổ quốc.
Chuyến đi này anh Việt đã tạo nên một “gia tài” đáng nể gồm hơn 50 bài báo cùng một ca khúc mang tên “Biển chiều”, được sáng tác ngay trên tàu HQ571. Tôi đặc biệt ấn tượng với loạt bài viết của anh về Trường Sa như: Hương nếp; Cột mốc giữa trùng khơi; Những người thầy cắm bản ở đại dương; Giờ chào cờ đặc biệt ở Trường Sa; Đêm chờ sóng lặng; Thức giấc giữa Sinh Tồn; Tiếng kẻng giữa trùng khơi... Với lối viết kỹ lưỡng, chau chuốt và giàu hình ảnh, những tác phẩm ấy đã chạm đến trái tim người đọc.
Không thể không nhắc đến nhà báo Lê Hương, sinh năm 1983, biên tập viên kiêm MC kỳ cựu của Đài Truyền hình VTV8. Cô gái nhỏ nhắn, xinh đẹp với nụ cười tỏa nắng gây ấn tượng mạnh với cả đoàn công tác bởi nguồn năng lượng tích cực, sự nhạy bén tinh tế và khả năng làm việc đáng nể.
Nhà báo Lê Hương (VTV8 - Đài Truyền hình Việt Nam) tác nghiệp trên cầu cảng Cam Ranh trước khi xuống tàu 571.
Lê Hương là đại diện tiêu biểu của thế hệ làm báo 8X hiện đại, đa năng, có khả năng thích ứng tốt với môi trường báo chí đa phương tiện và đa nền tảng. Nữ MC thông minh, duyên dáng từng được khán giả yêu mến qua chương trình truyền hình thực tế “Chuyến xe kỳ thú” tiếp tục tỏa sáng trong suốt hải trình Trường Sa khi em làm MC hoạt ngôn trên sân khấu của đảo Song Tử Tây, đảo Sinh Tồn, Trường Sa lớn trong chương trình văn nghệ giao lưu trên đảo.
Cùng đồng nghiệp quay phim Nguyễn Chí Trung Thành, ê-kíp của Lê Hương đã sản xuất gần 20 tin, bài, phóng sự và ghi chép phát sóng trên VTV1, Bản tin Nóng cùng V8 của VTV8, chuyên mục “Buổi sáng thức giấc” và “Rạng rỡ Việt Nam” trên VTV1 như: Trường Sa hướng về Khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIX của Đảng; Trường Sa - trường học lớn của tuổi trẻ; Lớp học nhỏ trên đảo Song Tử Tây; Tết ở Trường Sa; Xuân Trường Sa – Nơi Tổ quốc là quê nhà…
Có rất nhiều gương mặt nhà báo trẻ tiêu biểu, nhiệt huyết và đam mê trong chuyến công tác này mà trong khuôn khổ một bài báo, tôi không thể kể hết. Đó là những nhà báo năng động, giỏi giang thuộc thế hệ 9X như Bạch Dương (VTV3); Hải Nam, Nguyễn Văn Tường (VTV4); Chu Văn Sinh, Nguyễn Thanh Tuấn (Đài Tiếng nói Việt Nam); Trọng Trung (Báo Nhân Dân); Công Định, Trần Công Phong (Đài Phát thanh - Truyền hình Khánh Hòa); Lê Mai Thanh Trường, Hoàng Văn Cường (Tạp chí điện tử Nhân Tài Việt); Nguyễn Độc Lập (Báo Thanh Niên)... và đặc biệt nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Nguyễn, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh TP Hồ Chí Minh, với những bức ảnh tuyệt đẹp trong bộ sưu tập ảnh kỳ công từ những chuyến đi sáng tác ở Trường Sa.
Xin được dành phần kết của bài ghi chép nhỏ này để nhắc tới nhà báo kỳ cựu Nguyễn Đức Thọ, Phó Giám đốc Trung tâm Quảng cáo, Đài Tiếng nói Việt Nam. Chuyến hải trình công tác đến Trường Sa anh mang theo một niềm riêng ấp ủ suốt nhiều năm. Cha anh nguyên là cán bộ kỳ cựu của Quân chủng Hải quân và Cục Tác chiến, Bộ Quốc phòng.
Tháng 5/1988, ông tham gia đoàn công tác do Đại tướng Lê Đức Anh - Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - dẫn đầu ra Trường Sa. Đây là thời điểm có ý nghĩa đặc biệt trong việc khẳng định chủ quyền quốc gia đối với quần đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Tại đây, trong lễ mít tinh kỷ niệm 33 năm Ngày thành lập Quân chủng Hải quân Việt Nam (7/5/1955 - 7/5/1988), Đại tướng Lê Đức Anh đã phát biểu: “Chúng ta xin thề trước hương hồn của tổ tiên, trước hương hồn của cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc; xin hứa với đồng bào cả nước, xin nhắn nhủ với các thế hệ mai sau: Quyết tâm bảo vệ bằng được Tổ quốc thân yêu của chúng ta, bảo vệ bằng được quần đảo Trường Sa - một phần lãnh thổ và lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc thân yêu của chúng ta...”. Cha anh đã ghi lại khoảnh khắc thiêng liêng ấy bằng một bức ảnh lịch sử chụp ngày 7/5/1988.
Nhà báo Nguyễn Đức Thọ mang theo bức ảnh của cha, lặng lẽ dò tìm vị trí năm xưa để tìm lại khoảnh khắc đầy xúc động và tự hào ấy. Cuối cùng, anh cũng tìm được đúng nơi mà 38 năm trước cha anh cùng đoàn công tác đã đứng bên Đại tướng Lê Đức Anh để ghi lại bức ảnh lịch sử.
Nhà báo Nguyễn Đức Thọ chia sẻ: “Lần đầu tiên được đặt chân lên Trường Sa trong nhiệm vụ chung, tôi muốn tìm đến nơi cha tôi từng có mặt để được chạm vào những giá trị thiêng liêng của Tổ quốc mà các thế hệ đi trước đã gìn giữ bằng máu, bằng lòng yêu nước vô bờ bến. Tôi cũng muốn chụp lại bức ảnh tại chính nơi cha tôi đã đứng cùng Đại tướng Lê Đức Anh năm xưa. Cha tôi từng ra Trường Sa trong một thời điểm vô cùng đặc biệt của đất nước. Còn hôm nay, khi tôi đặt chân lên đảo, cảm giác như mình đang được đi lại con đường cha đã đi, được chạm vào những giá trị mà thế hệ trước đã gìn giữ bằng trách nhiệm, bằng lòng yêu nước và cả sự hy sinh thầm lặng”.
Dù khác nhau về thế hệ, vị trí công tác, trải nghiệm nghề nghiệp và mang theo những câu chuyện riêng, chúng tôi đều đến với Trường Sa bằng tất cả trái tim mình. Hơn cả một chuyến công tác nghề nghiệp, đó là hành trình của tình yêu Tổ quốc, của niềm tự hào về biển đảo quê hương và của trách nhiệm công dân trước chủ quyền thiêng liêng của đất nước.
