Khi đưa ra quyết định trên, bản thân Thủ tướng Hatoyama đã định lượng trước được sự phản đối của dân chúng và sức ép của các đảng trong liên minh. Cho nên việc đảng Dân chủ Xã hội Nhật (SDP) hôm 30/5 rút khỏi liên minh cầm quyền không nằm ngoài dự đoán. Giới phân tích nhận định, đây là một bước lùi của chính quyền Hatoyama để chuẩn bị cho những bước tiến dài hơn.
Vấn đề căn cứ quân sự Mỹ trên đảo
Sau khi lên nắm quyền hồi tháng 8/2009, DPJ đưa ra đường lối chủ trương ngoại giao là bớt lệ thuộc vào Mỹ bằng tuyên bố sẽ xem xét lại thỏa thuận ký với Mỹ năm 2006 về việc di chuyển căn cứ quân sự Futema, theo đó căn cứ này sẽ bị đóng cửa và chuyển về địa điểm mới có thể sẽ được xây dựng ở bờ nam đảo Okinawa vào năm 2014. Futema là căn cứ máy bay quân sự Mỹ rộng bằng 1/4 diện tích đảo
Tuy nhiên, phải đến giữa tháng 5/2010, Thủ tướng Hatoyama mới đưa ra câu trả lời cuối cùng về số phận không đổi của căn cứ quân sự Mỹ tại
Mỹ thừa biết rằng Nhật Bản đang có hai lo ngại lớn, thứ nhất là “quả bom nguyên tử CHDCND Triều Tiên” và thứ hai là việc Bắc Kinh hiện đại hóa quân đội. Nên xét về yếu tố lịch sử thì Nhật Bản đang đứng ở thế yếu trong việc so găng với Mỹ. Sau Đệ nhị thế chiến, Nhật Bản bị ràng buộc bởi Hiến pháp chủ hòa và ủy thác an ninh của mình cho Mỹ bảo đảm.
Hiện có khoảng 47.000 binh sĩ Mỹ tại Nhật đồn trú trong 90 căn cứ, mà 2/3 ở
Như vậy có thể thấy, Tokyo bị đặt vào thế khó xử, cùng với tiềm lực kinh tế chính trị đang suy yếu của Mỹ lại hình thành một khu vực Đông Á năng động có tính chất quyết định cho Nhật Bản trong thế kỷ XXI. Việc tạo dựng một khuôn khổ hợp tác thích ứng cho an ninh của khu vực Đông Á, biến các nước láng giềng thành bạn hữu, vừa cho phép xua tan nghi kị, vừa không để mối quan hệ vẫn gắn bó với Mỹ ảnh hưởng tới các ưu tiên ấy.
Theo một số nhà phân tích, rạn nứt trong quan hệ chiến lược Mỹ - Nhật hoàn toàn không có lợi cho Tokyo trong bối cảnh nước này đang phải đối phó với đà vươn lên cả về kinh tế và quân sự của Trung Quốc, trong lúc mối đe dọa hạt nhân đến từ CHDCND Triều Tiên vẫn hiển hiện ngay bên cạnh. Rõ ràng chủ trương của đảng DJP trong việc thoát khỏi thế kìm tỏa của Mỹ vào thời điểm này chưa hội đủ được các yếu tố thiên thời, địa lợi để có thể trở thành hiện thực.
Đó là lý do tại sao Thủ tướng Hatoyama chấp nhận thất hứa với người dân để làm vừa lòng người Mỹ.Thực chất chủ trương giảm phụ thuộc vào Mỹ của đảng DPJ là không đổi. Bằng chứng là phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc hồi cuối tháng 9/2009 với tư cách là tân Thủ tướng Nhật, ông Hatoyama mong muốn tái khởi động dự án xây dựng Cộng đồng Đông Á.
Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo (thứ 4 từ bên trái) trong cuộc họp với Thủ tướng Nhật Yukio Hatoyama ngày 31/5 tại
Điều này đã được Chính phủ Nhật nhắc lại hai lần sau đó. Thứ nhất là tại Hội nghị Ngoại trưởng ba bên giữa Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc tại Thượng Hải, và kế đến là trong cuộc gặp thượng đỉnh cuối năm 2009 tại Bắc Kinh giữa nhà lãnh đạo của 3 quốc gia này.
Như vậy,
Chẳng hạn, Trung Quốc hiện là bạn hàng hàng đầu của Nhật. Sự phát triển của Trung Quốc cũng là một cơ hội cho Nhật Bản. Một tầng lớp chính trị gia thuộc đảng DPJ đã ý thức rằng vận mệnh của Nhật Bản tùy thuộc phần lớn vào sự trỗi dậy của Đông Á và Tokyo cần đóng vai trò đầu tàu để thúc đẩy sự hội nhập kinh tế của khu vực.
Một lý do khác ít được đề cập công khai, đó là trong thời gian qua, Mỹ quá chú trọng đến cuộc chiến chống khủng bố. Hệ quả là
Còn nhớ hồi tháng 10/2009, Nhật Bản đã thông báo với Mỹ rằng bắt đầu từ tháng 1/2010, Nhật ngừng sứ mệnh tiếp nhiên liệu ở Ấn Độ Dương mà nước này đã tiến hành để ủng hộ chiến dịch chống khủng bố do Mỹ dẫn đầu ở trong và xung quanh Afghanistan.
Mặc dù Mỹ coi đây là vấn đề do Nhật Bản quyết định, nhưng điều đó đã càng chứng tỏ thêm rằng Tokyo đang cố tìm cách không dính dáng gì tới quân sự với Mỹ. Song song với những hoạt động trên, Nhật Bản cũng đang tìm cách xây dựng quân đội mà việc thiết lập một căn cứ quân sự của nước này tại Djibouti, một nước nhỏ nhưng có vị trí chiến lược quan trọng nằm ở vùng vịnh Aden.
Có hiểu được căn nguyên trong quyết định cho phép căn cứ Mỹ tiếp tục duy trì tại Okinawa của Chính phủ Nhật thì mới hiểu được vì sao Thủ tướng Hatoyama chấp nhận sự phản đối của người dân và sức ép của các đảng liên minh, mà đỉnh điểm là việc đảng SDP hôm 30/5 tuyên bố chính thức rời khỏi liên bang 3 đảng cầm quyền.
Căn cứ không quân Mỹ Funtenma trên đảo
Quyết định này được thông qua sau khi Chủ tịch đảng SDP bà Mizuho Fukushima bị sa thải khỏi vị trí quốc vụ khanh phụ trách tiêu dùng vào ngày 28/5 vừa qua. Nguyên nhân bà
Ngay sau khi chính phủ của Thủ tướng Hatoyama ký quyết định cho phép Mỹ tiếp tục đồn trú tại Okinawa, mặc dù có di chuyển chút ít từ chỗ này qua chỗ khác, kết quả điều tra cho thấy tỉ lệ ủng hộ chính phủ của Thủ tướng Hatoyama đã sụt giảm nghiêm trọng chỉ còn 19,1%, mức thấp nhất từ tháng 9/2009 đến nay. Tuy nhiên, việc đảng SDP rút khỏi liên minh khiến liên minh này mất quyền kiểm soát chính phủ vì hiện tại họ vẫn chiếm đa số tại Hạ viện. Họa chăng, đảng DPJ có thể sẽ mất thế đa số tại Thượng viện vào kỳ bầu cử tháng 7 tới.
Chấp nhận sụt giảm tín nhiệm và rạn nứt trong liên minh cầm quyền, nhưng không đến nỗi mất quyền kiểm soát chính phủ, Thủ tướng Hatoyama hy vọng từ nay đến cuối nhiệm kỳ sẽ làm được điều mà chưa một chính phủ tiền nhiệm nào làm được, đó là thiết lập quan hệ bền chặt với các nước láng giềng Đông Á và sau đó mới là tìm cách thoát khỏi thế kiềm tỏa của Mỹ.
Làm được như thế, Thủ tướng Hatoyama chẳng lo sẽ không có người dân ủng hộ. Có thể thấy một tín hiệu mừng cho chính phủ của Thủ tướng Hatoyama là ngày 31/5, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo lần đầu tiên thăm Nhật để tham dự cuộc họp thượng đỉnh Nhật - Trung.
Kết quả cuộc họp cho biết Nhật Bản và Trung Quốc đồng ý thiết lập đường dây điện thoại trực tiếp giữa các lãnh đạo hai nước. Ngoài ra,
