Chiến tranh Thái Bình Dương

• Những hình ảnh màu cực hiếm về chiến tranh Thái Bình Dương 1

Chiến tranh kết thúc với chiến thắng cho Chile, nơi đã giành được một lượng đáng kể lãnh thổ giàu tài nguyên từ Peru và Bolivia. Quân đội Chile đã chiếm khu vực ven biển giàu nitrat của Bolivia và Peru đã bị Hải quân Chile đánh bại.

Bức tượng Eduador Abaroa chỉ ra biển. Trên tường viết: "Những gì đã từng là của chúng ta, sẽ lại là của chúng ta".

Các trận chiến đã diễn ra ở Thái Bình Dương, sa mạc Atacama, sa mạc của Peru và các khu vực miền núi ở Andes. 5 tháng đầu tiên, cuộc chiến diễn ra trong một chiến dịch hải quân, khi Chile đấu tranh để thiết lập một hành lang tiếp tế trên biển cho các lực lượng của mình trong sa mạc khô cằn nhất thế giới.

Cuộc chiến bắt nguồn từ tháng 2-1878, khi Bolivia áp thuế mới đối với một công ty khai thác Chile ("Compañía de Salitres y Ferrocarril de Antofagasta" - CSFA) bất chấp sự bảo đảm rõ ràng của Bolivia trong Hiệp ước Ranh giới năm 1874 rằng họ sẽ không tăng thuế đối với người hoặc công nghiệp Chile trong 25 năm. Chile đã phản đối và yêu cầu đem vụ việc ra hòa giải, nhưng Bolivia đã từ chối và coi đó là một chủ đề của Tòa án Bolivia. 

Chile nhấn mạnh và thông báo cho Chính phủ Bolivian rằng Chile sẽ không còn coi mình bị ràng buộc bởi Hiệp ước Ranh giới năm 1874 nếu Bolivia không đình chỉ thi hành luật. Vào ngày 14-2-1879, khi chính quyền Bolivia cố gắng bán đấu giá tài sản bị tịch thu của CSFA, lực lượng vũ trang Chile đã chiếm thành phố cảng Antofagasta.

Peru, bị ràng buộc với Bolivia bởi hiệp ước bí mật từ năm 1873, đã cố gắng hòa giải, nhưng vào ngày 1-3-1879, Bolivia tuyên chiến với Chile và kêu gọi Peru kích hoạt liên minh, trong khi Chile yêu cầu Peru tuyên bố trung lập. Ngày 5-4, sau khi Peru từ chối điều này, Chile đã tuyên chiến với cả hai quốc gia. Ngày hôm sau, Peru đã trả lời bằng cách thừa nhận casus foederis (liên minh với Bolivia).

Nhà nghiên cứu Ronald Bruce St. John nói về nguyên nhân dẫn đến chiến tranh: "Mặc dù Hiệp ước 1873 và việc áp đặt thuế 10 centavos được biện minh cho hành động chiến tranh, có những lý do sâu sắc hơn, cơ bản hơn cho sự bùng nổ của sự thù địch vào năm 1879. 

Một mặt là sức mạnh, uy tín và sự ổn định tương đối của Chile so với suy thoái kinh tế và gián đoạn chính trị, đặc trưng cho cả Peru và Bolivia sau khi độc lập. Mặt khác, có sự cạnh tranh liên tục về quyền bá chủ kinh tế và chính trị trong khu vực, bị phức tạp hóa bởi một sự phản đối sâu sắc giữa Peru và Chile. 

Trong khoảng thời gian này, sự mơ hồ về ranh giới giữa 3 nước, cùng với việc khám phá ra trầm tích phân chim và nitrat có giá trị ở các vùng lãnh thổ tranh chấp đã kết hợp để tạo ra một câu hỏi ngoại giao về tỷ lệ phân chia không thể vượt qua".

Sau đó, chiến dịch trên bộ của Chile đã đánh bại quân đội Bolivian và Peru. Bolivia rút lui sau trận Tacna vào ngày 26-5-1880. Tháng 1-1881, các lực lượng Chile chiếm Lima. Tàn dư và quân đội Peru đã tiến hành một cuộc chiến tranh du kích không làm thay đổi kết quả của cuộc chiến. Ngày 20-10-1883, Chile và Peru ký Hiệp ước Ancón. Năm 1884, Bolivia đã ký một thỏa thuận ngừng bắn với Chile.

Chile đã giành được lãnh thổ Tarapacá của Peru, vùng Litoral của Bolivia (biến Bolivia thành một quốc gia không giáp biển), cũng như kiểm soát tạm thời 2 tỉnh Tacna và Arica của Peru. Năm 1904, Chile và Bolivia đã ký "Hiệp ước hòa bình và hữu nghị" thiết lập các ranh giới xác định. Thỏa hiệp Tacna-Arica năm 1929 đã đưa Arica cho Chile và Tacna cho Peru.

Với việc mất quyền tiếp cận chủ quyền vào đại dương Thái Bình Dương, Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị năm 1904 đã trao cho Bolivia quyền vận chuyển hàng hóa miễn thuế và truy cập miễn thuế vào các cảng phía bắc Chile. Nó cũng bắt buộc Chính phủ Chile phải xây dựng hai tuyến đường sắt nối La Paz với Antofagasta và Arica.

Bất chấp những nhượng bộ này, việc mất Litoral (bờ biển) vẫn là một vấn đề chính trị và tình cảm sâu sắc đối với người dân Bolivia. Vô số tổng thống Bolivian gây áp lực cho Chile về quyền tiếp cận chủ quyền ra biển. Quan hệ ngoại giao với Chile đã bị cắt đứt vào ngày 17-3-1978, bất chấp các mối quan hệ thương mại đáng kể. Tờ báo hàng đầu của Bolivian El Diario đã đăng bài xã luận hàng tuần về chủ đề này, và người dân Bolivian hàng năm đã tổ chức một "Dia del Mar" yêu nước (Ngày của biển) để ghi nhớ sự mất mát.