PV: Thưa ngài Pascal Lamy, ông có lời khuyên nào cho Việt Nam trong việc thực hiện chính sách nhập khẩu. Các ngành nghề, hiệp hội trong nước có vai trò như thế nào đối với việc đàm phán các hiệp định thương mại nói chung và các cam kết WTO nói riêng?
Ông Pascal Lamy: Chúng ta đang trong giai đoạn chuyển tiếp, có sẵn tiêu chuẩn rồi. Các quốc gia trên thế giới có hàng trăm kinh nghiệm. Vấn đề ở đây không mới mà là thực hiện thế nào mà thôi. Tôi xin giải thích chút về việc phải chọn được ưu tiên. Ta phải nhìn vào xem lợi thế của mình ở đâu; tạo được bao nhiêu giá trị gia tăng và cần phải nhập khẩu trong các lĩnh vực mà ta có thể tận dụng được. Thường thì người ta vẫn hay chú trọng đến xuất khẩu và không muốn nhập khẩu. Tuy nhiên trong thế giới ngày nay lại khác. Những quốc gia xuất khẩu nhiều nhất cũng là những quốc gia nhập khẩu nhiều. Do đó, điều tôi tôi muốn nhấn mạnh với các bạn là cần phải có góc nhìn xem lại lợi thế so sánh của mình ở lĩnh vực nào, sau đó xác định lĩnh vực ưu tiên rồi nhập khẩu. Để làm được điều này chúng ta phải nhìn ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Riêng với chính sách nhập khẩu, nếu chúng ta phải nhập khẩu những mặt hàng buộc phải nhập để phục vụ nhu cầu trong nước thì vẫn phải nhập khẩu bởi mục tiêu cuối cùng là cung cấp hàng hóa với mức giá tối ưu cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, khi chúng ta nhập mặt hàng nào đó thì phải cân nhắc kỹ cả lợi và hại.
PV: Theo chúng tôi được biết, các hiệp định thương mại tự do thường đặt nặng vấn đề bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc bảo vệ công ăn việc làm, bảo vệ ngành sản xuất cũng đã và đang được xem là một trong những vấn đề quan trọng. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào? Liệu việc bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ ngành sản xuất có nên được xem là đều quan trọng như nhau?
Ông Pascal Lamy: Chúng ta đều biết, mở cửa thương mại có ảnh hưởng rất lớn đến cấu trúc của nền kinh tế. Hiện nay chúng ta đang đối mặt với nhiều câu hỏi cũng như nhiều rào cản trong thế giới mới. Dù có đặt vấn đề bảo vệ người tiêu dùng hay bảo vệ công ăn việc làm, bảo vệ ngành sản xuất thì tất cả cũng đều phải xoay quanh vấn đề chất lượng sản phẩm. Đây là điều quan trọng đầu tiên khi nói tới. Tôi lấy ví dụ ở ngành thủy sản, hay thực phẩm, các tiêu chí so sánh được đưa ra trong quá trình thương mại là chất lượng, tiêu chuẩn. Do đó, có một nguyên tắc bất di bất dịch là ngay cả ở những phân khúc thị trường thấp, chúng ta cũng phải đặt nặng vấn đề chất lượng. Mặt khác, khi người ta thoát khỏi đói nghèo sẽ có yêu cầu cao hơn, sản phẩm không tốt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng, để lại ảnh hưởng hàng chục năm. Khi thu nhập gia tăng, người dân sẽ quan tâm nhiều hơn đến chất lượng và sẽ dẫn đến xu hướng thận trọng thái quá. Đây là thực tế mà chúng ta phải thận trọng. Ngoài ra, công nghệ thông tin phát triển trong thời gian gần đây cũng giúp nhiều trong việc đo đạc chính xác những con số gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng và biết được sự tác động của những việc đó.
PV: Một trong những mong muốn của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam là sớm có được quy chuẩn chung của WTO để trên cơ sở đó có thể xây dựng được các quy chuẩn, tiêu chuẩn thống nhất cho doanh nghiệp trong nước. Xin ông cho biết, thời điểm nào thì những “điều ước” trên của doanh nghiệp Việt Nam có thể trở thành hiện thực?
Ông Pascal Lamy: Về mặt lý thuyết, nếu có quy chuẩn đa phương thì tốt hơn nhiều cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, điều quan trọng là những rào cản thương mại đang có xu hướng giảm hay không. Tôi cho rằng, “dù con mèo đen hay trắng miễn là bắt được chuột” và tất cả các hiệp định hiện nay đang hướng theo xu hướng đa phương. Hiện nay có hàng trăm quy định về đa phương, có nhiều doanh nghiệp không sử dụng lợi thế về thuế quan mà các bạn được ưu đãi. Do vậy, tôi nhất trí với quan điểm việc WTO đưa ra những quy chuẩn để từ đó giúp doanh nghiệp Việt Nam xây dựng quy chuẩn thống nhất cho mình được tiến hành càng sớm càng tốt. Tuy nhiên, để trả lời chính xác thời điểm nào những đàm phán của WTO sẽ được hoàn tất thì rất khó. Bởi vấn đề cốt lõi trong các đàm phán liên quan trực tiếp đến WTO chính là phải tạo được sự đồng thuận của các nước lớn trên thế giới.
PV: Cảm ơn ông về cuộc trao đổi thú vị này!
