Đã bước sang tuổi 99, nghệ nhân, NSƯT La Cháu vẫn đam mê với tuồng cung đình thời trai trẻ. Theo nghiệp tuồng cung đình từ thuở nhỏ, 8 tuổi ông đã được gia đình đưa vào Đại Nội Huế để học nghề với thầy Quảng Phước và thầy Đội Em. Chính niềm đam mê tuồng cung đình và sự khắt khe, tận tình chỉ bảo của những người thầy nên ông sớm "bắt nhịp" được với tuồng cung đình và sau này đã trở thành nghệ nhân tuồng nổi tiếng ở vùng đất cố đô và cả nước.
Theo nghệ nhân La Cháu, để làm tốt công việc của một người diễn viên tuồng trước hết phải có "Thanh, Sắc, Khí, Thục, Thần". Đây là điều kiện quyết định sự thành bại của một người nghệ sĩ khi dấn thân vào nghiệp diễn.
Nghiệp tuồng đã để lại cho nghệ nhân La Cháu nhiều kỷ niệm. Ông tâm sự: Những người hát tuồng như ông ngày xưa rất được các ông vua, bà chúa coi trọng, hằng tháng ông và những đồng nghiệp của mình luôn nhận được bổng lộc của triều đình. Hôm nào đoàn diễn tuồng tại Nhà hát Duyệt Thị Đường cho vua và các quần thần xem thì hôm đó ai cũng vui, vì chắc chắn hôm đó sẽ có thưởng, ai cũng cố gắng tạo cho mình có một ấn tượng thật tốt đối với những khán giả đặc biệt.
Để được biểu diễn tại Nhà hát Duyệt Thị Đường, ngoài những buổi tập chung với đồng nghiệp, mỗi diễn viên phải tự rèn luyện khắt khe cho vai diễn của mình. Hằng ngày, buổi sáng trước khi tập vũ đạo, người diễn viên tự luyện giọng theo kiểu cổ điển, bằng cách chui đầu vào một cái lu và hét, hát... cho đến khi khản giọng mới thôi. Có hôm ông chui đầu vào lu và hét hăng quá, tối về nói chuyện mà giọng khản, tai thì cứ ù ù...
Dưới triều đại nhà Nguyễn, nghệ thuật tuồng đã phát triển rực rỡ. Đặc biệt, thời Tự Đức và Thành Thái, tuồng đã được nâng lên thành một bộ môn nghệ thuật hoàn thiện, mang tính bác học cả về mặt kịch bản cũng như nghệ thuật biểu diễn.
Trải qua hơn một thế kỷ trị vì của triều Nguyễn, tuồng đã đạt đến đỉnh cao ở kinh đô Huế, đã trở thành "Quốc kịch". Bấy giờ, tuồng đã nở rộ và phát triển mạnh mẽ trong Hoàng cung, cũng như trong dân dã, và nó được mọi tầng lớp trong xã hội, từ vua, quan đến dân chúng hết sức ưa chuộng.
Sau này, khi chế độ quân chủ sụp đổ, tuồng cung đình chuyển sang phục vụ những khán giả bình dân. Theo nghệ nhân La Cháu, cách tiếp thị của tuồng thời điểm này cũng rất đặc biệt. Buổi tối trước khi đoàn biểu diễn thì buổi chiều mỗi người diễn viên tự kẻ mặt tuồng, ngồi trên những chiếc xe xích lô có trống, kèn chạy vòng vòng khắp các đường phố để giới thiệu vở diễn.
Sau này, có thời gian nghệ nhân La Cháu tham gia giảng dạy tuồng và múa hát cung đình tại Trường Trung học Văn hóa nghệ thuật Thừa Thiên - Huế. Nhiều thế hệ học trò của ông đã thành danh và khẳng định được mình, như: NSƯT Bạch Hạc, NSƯT Chánh Huế, NS Thanh Long, Diệu Hy, Thu Vân... Hiện nay dù đã tuổi cao sức yếu nhưng ông vẫn thích diễn.
Mới đây, ông diễn vai Phàn Định Công trong vở tuồng "Sơn Hậu" để quay phim tư liệu, nhưng phải nghỉ giải lao đến mấy lần. Ai cũng lo ông không diễn tiếp được, nhưng ông nói ông không mệt mà còn rất vui khi được các cháu quan tâm nhiều về vai diễn mà ông đang thể hiện.
Cho đến nay, nghệ nhân La Cháu là nghệ nhân duy nhất còn lại của tuồng cung đình triều Nguyễn. Với những đóng góp của nghệ nhân La Cháu trong nghiệp diễn tuồng, ông đã được Nhà nước ghi nhận và phong tặng danh hiệu NSƯT năm 1997.
Với gia đình của ông, diễn tuồng đã trở thành nghề cha truyền con nối. Nhiều người con của nghệ nhân La Cháu đã thành danh với nghiệp hát tuồng như: NSƯT La Cẩm Vân, nghệ nhân La Nguyên, đạo diễn La Hùng và hiện nay những người cháu nội của ông vẫn tiếp tục nối nghiệp.
| Khi nói về những gì mà nghệ nhân La Cháu đã đóng góp cho tuồng cung đình Huế, đạo diễn Trương Tuấn Hải, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống cung đình Huế cho rằng, để bảo vệ và đưa nghệ thuật tuồng cung đình trở lại đỉnh cao là một điều rất khó. Ngày nay, nghệ thuật tuồng cung đình Huế đã chịu nhiều mất mát và phai nhạt từ sân khấu, diễn viên cho đến khán giả. Tuy nhiên, vẫn còn những "di sản sống" như nghệ nhân, NSƯT La Cháu. |
