Kết quả khảo sát của Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường – Công an TP Hải Phòng cho thấy, hoạt động khai thác trái phép cát, sỏi xảy ra tại hầu khắp các tuyến sông, “cát tặc” cũng hoạt động rất ngang nhiên như một “đại khai trường” bất chấp tất cả các quy định của các địa phương.
Có mặt tại khu vực phía Tây Lạch Huyện (thuộc xã Phù Long, Cát Hải) những ngày gần đây, nhóm PV chúng tôi tận mắt chứng kiến hơn 10 tàu của “cát tặc”, lúc cao điểm lên tới vài ba chục tàu. Nhộn nhịp thế, địa phương có biết?
Theo ông Bùi Trung Nghĩa, Chủ tịch UBND huyện Cát Hải, việc khai thác cát ở khu vực này do Công ty cổ phần Thương mại - Xuất nhập khẩu Hải Nam tổ chức. Được biết, năm 2011, công ty được cấp phép khai thác, thời hạn 7 năm. Tuy nhiên, công ty này chưa hề hoàn tất các thủ tục bắt buộc kèm theo đã tiến hành khai thác.
Về nghĩa vụ thuế, từ năm 2011 tới nay, doanh nghiệp mới chỉ nộp 100 triệu đồng tiền thuê đất, nói gì đến nghĩa vụ nộp tiền thuế tài nguyên, phí môi trường. Huyện Cát Hải đã rất nhiều lần ra thông báo yêu cầu Công ty Hải Nam tạm dừng hoạt động khai thác nhưng rồi không hiểu sao, đến cuối 5/2013, huyện lại chấp nhận cho Hải Nam khai thác trở lại.
Còn theo tài liệu của Sở TN-MT Hải Phòng, tại cửa Lạch Huyện có tới 7 doanh nghiệp xin cấp phép khai thác thăm dò. Đến nay đã có 4 doanh nghiệp được cấp giấy phép là: Vinaconex JSC, Công ty cổ phần Thương mại Kinh Thành, Công ty cổ phần Thương mại XNK Hải Nam và Công ty CP đầu tư Nam Đình Vũ.
Tuy nhiên, cả 4 doanh nghiệp này đều chưa ký quỹ cải tạo môi trường, phục hồi môi trường; chưa đăng ký ngày xây dựng cơ bản mỏ, ngày bắt đầu khai thác (thời gian, phương tiện, công suất, kế hoạch khai thác); không những thế, Vinaconex JSC còn khai thác vượt quá trữ lượng cát cho phép.
Lực lượng chức năng Hải Phòng bắt giữ một tàu khai thác cát trái phép.
Cục Thuế Hải Phòng cho biết, năm 2011, nguồn thu thuế tài nguyên và phí môi trường đối với các doanh nghiệp khai thác cát là hơn 5,6 tỷ đồng. Nhưng tổng cả năm 2012 và 6 tháng của năm 2013, con số này chỉ còn vẻn vẹn hơn 700 triệu đồng. Nếu so với số lượng cát thực tế mỗi năm trên 100m³ cung cấp cho 14 công trình lớn tại Hải Phòng, số tiền mà ngành thuế thu được chỉ đáng gọi là “hạt cát trong sa mạc”.
Khi vấn đề được mổ xẻ, các cấp, ngành chức năng của Hải Phòng cũng xác định đã đến lúc phải kiên quyết lập lại trật tự trong khai thác cát trên địa bàn. Song song với những cuộc họp khẩn của các ngành quan trọng nhất về quản lý tài nguyên khoáng sản là Sở TN-MT và Cục Thuế; Công an TP Hải Phòng đã chỉ đạo các đơn vị thực hiện nhiều chuyên đề chống “cát tặc” đã có từ năm 2012.
Trên cơ sở đó, chiều 10/7/2013, Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường kết hợp với CSGT đường thủy và đơn vị quản lý đường sông (Bộ GTVT) đã thực hiện mai phục bắt tại trận 4 tàu và xà lan đang hút cát trên sông Luộc (thuộc các địa phận xã Tiên Cường, huyện Tiên Lãng và xã Giang Biên, huyện Vĩnh Bảo).
Điểm đáng nói là cả 4 chiếc tàu lớn nêu trên đều là loại vỏ xi măng đúc, quá mức cũ nát không được cấp sổ lưu hành, trọng tải khoảng 40T/chiếc. Tất cả các thuyền viên đều là người tỉnh ngoài, không có bằng cấp chuyên môn, không trang bị bảo hộ an toàn. Công cụ khai thác chính là chiếc tàu, động cơ và ống hút.
Tại thời điểm kiểm tra, một số người đã nhanh chóng nhảy xuống nước bơi vào bờ chạy trốn, số còn lại, nhân thân mỗi người một quê nhưng hầu như đều có lời khai rất chung là không biết gì về chủ tàu, chỉ biết có người không rõ họ tên đứng ra thuê lao động, làm ngày nào trả tiền ngày nấy.
Mặt khác, quá trình khống chế di chuyển những con tàu nát này về nơi quy định không một chút dễ dàng, toàn bộ động cơ đang hoạt động bình thường bỗng dưng chết máy không tài nào khởi động lại được, các đối tượng liên tục tìm cách chống đối, cản trở tác nghiệp và tìm cách thoát thân.
Do đó, việc kiểm tra tiến hành từ lúc 15h nhưng mãi đến 3h sáng hôm sau mới có thể di lý 4 con tàu nát này về cập bờ đúng nơi quy định để bàn giao cho Công an 2 huyện Vĩnh Bảo và Tiên Lãng tiếp tục thụ lý đủ thấy thủ đoạn của các tay trùm “cát tặc” đã chuẩn bị kỹ lưỡng như thế nào để đối phó trong những tình huống bị bắt, bị kiểm tra.
Bởi nếu có tịch thu phương tiện xử lý phát mại thì ai dám mua lại những chiếc vỏ tàu bằng xi măng không còn giá trị sử dụng, không được phép lưu hành? Nếu xử phạt hành chính thì phạt thế nào đối với đối tượng là người lao động làm thuê, trong khi chủ tàu, chủ thầu luôn giấu mặt trong "bóng tối"?
Điều đáng nói là tại thời điểm hiện nay, khi công tác kiểm tra, chấn chỉnh, lập lại trật tự trong lĩnh vực khai thác cát được triển khai mạnh mẽ nhất từ trước tới nay nhưng “cát tặc” vẫn không dừng hoạt động. Chắc chắn loại tội phạm này không thể lộng hành nếu như như không tìm thấy "liên minh" để chia sẻ khoản lợi kếch sù ước tính cả ngàn tỷ đồng mỗi năm.
Trên bình diện quản lý nhà nước, cho đến nay, sau hơn một tháng thành phố có cuộc họp khẩn cấp về các giải pháp chống “cát tặc” vẫn chưa có phương án xử lý truy thu hàng trăm tỷ đồng tiền thuế tài nguyên, phí môi trường và khoản hoàn thuế GTGT tính từ năm 2011.
Dư luận chung cho rằng, nếu những vấn đề then chốt này không được giải quyết tốt thì rất dễ để các giải pháp nói trên chỉ dừng lại là giải pháp
