Anh Lê Gia Hoàng (Hà Nội), nhân viên kinh doanh bất động sản, cho biết bản thân hoàn toàn không nghĩ đến khả năng vô sinh. “Tôi vẫn sinh hoạt bình thường, sức khỏe tốt, nên luôn cho rằng nếu chậm con thì nguyên nhân có thể từ phía vợ”, anh nói. Tuy nhiên, kết quả tinh dịch đồ cho thấy toàn bộ tinh trùng đều có hình thái bất thường.
Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ tinh trùng hình thái bình thường từ 4% trở lên được coi là trong giới hạn có khả năng sinh sản. Mức 0% thuộc nhóm teratozoospermia nặng, một dạng bất thường nghiêm trọng về hình thái tinh trùng, làm giảm đáng kể khả năng thụ thai tự nhiên.
Khả năng tình dục không đồng nghĩa khả năng sinh sản
Các bác sĩ cho biết, nhiều nam giới nhầm lẫn giữa chức năng tình dục và khả năng sinh sản. Trong khi khả năng cương và ham muốn phụ thuộc vào hệ thần kinh và nội tiết, thì chất lượng tinh trùng lại phụ thuộc vào quá trình sinh tinh tại tinh hoàn. Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) nhận định một người có thể hoàn toàn bình thường về chức năng tình dục nhưng vẫn gặp bất thường nghiêm trọng về tinh trùng. Đây là lý do nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đi khám hiếm muộn. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Human Reproduction Update cũng cho thấy chất lượng tinh trùng ở nam giới toàn cầu đã suy giảm đáng kể trong vài thập kỷ qua, không chỉ ở số lượng mà cả về hình thái và khả năng di động.
Theo Bác sĩ CK1 Lương Quang Thắng, quá trình sinh tinh kéo dài khoảng 70-75 ngày và rất nhạy cảm với các yếu tố môi trường và lối sống. “Bất kỳ tác động tiêu cực nào trong giai đoạn này đều có thể ảnh hưởng đến cấu trúc tinh trùng, nhưng người bệnh thường không có biểu hiện rõ ràng”, ông nói. Một trong những yếu tố đáng lo ngại là stress oxy hóa. Các nghiên cứu cho thấy tình trạng này có thể làm tổn thương DNA tinh trùng, dẫn đến bất thường hình thái và giảm khả năng thụ tinh. Bên cạnh đó, các chất gây rối loạn nội tiết (endocrine disruptors) như BPA, phthalates thường có trong nhựa, mỹ phẩm hoặc môi trường ô nhiễm, có thể can thiệp vào quá trình sinh tinh, làm biến dạng cấu trúc tinh trùng.
Những thói quen tưởng vô hại
Theo các chuyên gia, nhiều thói quen phổ biến ở nam giới hiện đại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tinh hoàn mà ít được chú ý. Việc đặt laptop lên đùi trong thời gian dài, mặc quần bó sát, tắm nước nóng thường xuyên hoặc ngồi lâu có thể làm tăng nhiệt độ vùng bìu. Trong khi đó, tinh hoàn cần môi trường thấp hơn nhiệt độ cơ thể khoảng 2-3 độ C để sản xuất tinh trùng bình thường.
Ngoài ra, việc sử dụng các sản phẩm tăng cơ hoặc thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc cũng là yếu tố đáng lo ngại. Một số sản phẩm có thể chứa steroid hoặc hormone tổng hợp, gây ức chế trục nội tiết sinh sản (hạ đồi - tuyến yên - tinh hoàn), từ đó làm giảm hoặc ngừng quá trình sinh tinh. “Chúng tôi gặp không ít bệnh nhân trẻ, thể hình tốt nhưng tinh trùng gần như không có khả năng thụ tinh. Khi khai thác kỹ, nhiều người có sử dụng các sản phẩm hỗ trợ thể hình không rõ thành phần”, Bác sĩ CK1 Lương Quang Thắng cho biết.
Cảnh báo từ lối sống hiện đại
Theo các chuyên gia, tỷ lệ tinh trùng 0% bình thường không đồng nghĩa hoàn toàn với vô sinh tuyệt đối. Các phương pháp hỗ trợ sinh sản như IVF hoặc ICSI vẫn có thể giúp tăng khả năng có con. Tuy nhiên, việc phát hiện muộn có thể khiến quá trình điều trị kéo dài, tốn kém và phức tạp hơn. Các hướng dẫn của WHO và các hiệp hội Nam học khuyến cáo nam giới nên kiểm tra sức khỏe sinh sản nếu sau 6-12 tháng quan hệ đều đặn không sử dụng biện pháp tránh thai mà chưa có con.
Các bác sĩ nhận định xu hướng nam giới “bề ngoài khỏe mạnh nhưng tinh trùng yếu” đang gia tăng, đặc biệt trong môi trường đô thị với áp lực công việc cao, ít vận động và tiếp xúc nhiều với các yếu tố nguy cơ. Việc duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại, kiểm soát stress và thận trọng khi sử dụng các sản phẩm bổ sung được xem là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ khả năng sinh sản. Trong nhiều trường hợp, tổn thương tinh trùng diễn ra âm thầm trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước khi được phát hiện. Khi đó, cái giá phải trả không chỉ là thời gian và chi phí điều trị, mà còn là áp lực tâm lý đối với mỗi gia đình.
Chuyện "bí mật" ở phòng khám nam khoa 
