Cảnh báo cuộc đua vũ trang AI

• Nguy cơ cuộc đua vũ trang mới giữa Nga và Mỹ
• Sự bùng nổ xuất khẩu vũ khí Đức: Một cuộc đua vũ trang mới
• Nga - Mỹ: Cuộc đua vũ trang bí mật trong lòng đại dương

Robot tự trị với khả năng đưa ra quyết định sống hay chết và tiêu diệt kẻ thù rất sớm có thể là một đặc điểm chung của chiến tranh, khi một cuộc chạy đua vũ trang thời đại mới giữa các cường quốc thế giới nóng lên.

Khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) và vũ khí hóa nó cho chiến trường cũng như để giành lợi thế trong chiến tranh mạng đã khiến Mỹ, Trung Quốc, Nga và các chính phủ khác nỗ lực hết mình để giành lợi thế so với các đối tác toàn cầu. Nhưng các nhà nghiên cứu cảnh báo về những nguy hiểm đáng kinh ngạc liên quan và tương lai kinh hoàng của chúng ta.

"Cuộc đua vũ trang đã bắt đầu", theo Giáo sư Toby Walsh đến từ Trường Khoa học và Kỹ thuật Máy tính UNSW, Mỹ. Ông Toby Walsh đã nói chuyện trước Liên Hiệp Quốc trong một số dịp trong nỗ lực để cơ quan quốc tế này ngăn chặn sự sinh sôi nảy nở của robot giết người. "Không chỉ tôi mà hàng ngàn đồng nghiệp của tôi làm việc trong lĩnh vực robot..., và chúng tôi rất lo lắng về sự leo thang của một cuộc chạy đua vũ trang", ông nói.

Mỹ đã đặt trí thông minh nhân tạo vào trung tâm của nhiệm vụ duy trì sự thống trị quân sự của mình. Các đội tấn công robot, bom mìn tự trị, tên lửa có quyền ra quyết định và các điệp viên robot lén lút cực nhỏ là một trong những phát triển công nghệ được đưa ra trong báo cáo tháng 10-2016 do Bộ Quốc phòng Mỹ công bố. Trong một kịch bản cụ thể, một nhóm máy bay không người lái tự trị sẽ lơ lửng phía trên khu vực chiến đấu để tranh giành các liên lạc của kẻ thù, cung cấp sự giám sát trong thời gian thực và tự động bắn vào kẻ thù.

Nó có một tương lai được hình dung bởi không chỉ Lầu Năm Góc. Những nước như Trung Quốc - nằm trong số những nước đang chế tạo tên lửa hành trình với một mức độ tự trị nhất định - đang thu hẹp dần khoảng cách với Mỹ. Vào tháng 8-2016, tờ China Daily của Trung Quốc đưa tin rằng nước này đã bắt tay vào phát triển hệ thống tên lửa hành trình với trí thông minh nhân tạo cấp độ cao. Thông báo này được cho là phản ứng với tên lửa chống hạm tầm xa bán tự trị được Mỹ triển khai vào năm 2018.

Kẻ hủy diệt

Theo các chuyên gia, chỉ cần vài năm chứ không phải vài thập kỷ để vũ khí quân sự được thấm nhuần một số mức độ tự trị cao. "Nếu chúng lọt vào tay những người có dụng ý xấu thì nó có thể dùng để chống lại chúng ta. Chúng có thể được sử dụng bởi các tổ chức khủng bố", Giáo sư Walsh cảnh báo. 

"Sẽ là một tương lai kinh hoàng nếu chúng ta cho phép mình đi trên con đường này. Nếu chúng rơi vào tay IS hoặc các nhà nước cực đoan, những người không ngại sử dụng lên khu vực dân thường, thì hậu quả sẽ thảm khốc".

Nhưng cuộc tranh luận trong cộng đồng quân sự không còn là về việc có nên chế tạo vũ khí tự trị hay không mà là trao cho chúng bao nhiêu sự độc lập. Nó có một cái gì đó mà ngành công nghiệp đã đặt tên là Kẻ hủy diệt Conundrum. Lầu Năm Góc đã dành 18 tỷ đô la Mỹ trong 3 năm tới để phát triển công nghệ AI.

Mỹ đã thử tên lửa có thể quyết định tấn công và họ đã chế tạo những con tàu có thể săn lùng tàu ngầm của đối phương, rình rập những chiếc mà nó phát hiện trên hàng ngàn kilômét mà không cần sự trợ giúp của con người. Lầu Năm Góc cũng hy vọng sẽ thiết kế phần mềm an ninh mạng thông minh nhân tạo, có thể phát hiện và phản ứng với các mối đe dọa trước khi con người có thể.

Toby Walsh, giáo sư về trí tuệ nhân tạo tại NICTA và Ðại học New South Wales

Bất chấp những lời kêu gọi từ Giáo sư Walsh và những người khác - bao gồm một bức thư ngỏ được viết vào năm 2015 và được ký bởi hơn 1.000 chuyên gia về AI và robot bao gồm Elon Musk, Steve Wozniak và Stephen Hawking - các chính phủ cảm thấy như họ không thể mạo hiểm để bị tụt hậu. 

"Trung Quốc và Nga đang phát triển mạng lưới chiến đấu tốt như của chúng ta. Họ có thể nhìn xa như chúng ta có thể thấy; họ có thể ném đạn dược dẫn đường hết mức có thể", quan chức quốc phòng Robert O. Work nói với tờ New York Times. "Những gì chúng tôi muốn làm chỉ là đảm bảo rằng chúng tôi sẽ có thể giành chiến thắng nhanh như chúng tôi đã có thể làm trong quá khứ".

Mã nguồn mở

Phát biểu từ San Francisco trước một hội nghị lớn về ngành công nghiệp AI, Giáo sư Walsh cho biết không giống như các cuộc đua vũ trang trước đây, phần lớn tiến bộ trong phát triển AI đang được thực hiện bởi các tập đoàn tư nhân. "Một số người trong quân đội ở đây đang gợi ý rằng thực sự các công ty công nghệ lớn đang đi trước quân đội", ông nói với news.com.au.

Thực tế là Silicon Thung lũng đang đạt được nhiều tiến bộ - một số trong đó là nguồn mở - có nghĩa là công nghệ này đã sẵn sàng hơn cho các chính phủ thế giới. "Đây là một loại công nghệ tương tự sẽ đi vào những chiếc xe tự trị sẽ là một điều tốt ... nhưng cho nó quyền đưa ra quyết định sống hay chết (trong chiến trường) có lẽ là một ý tưởng tồi", Giáo sư Prof Walsh nói.

Bất kể nó có mục đích sử dụng như thế nào, việc theo đuổi trí thông minh nhân tạo chân chính dường như không thể tránh khỏi đã thúc đẩy những lời tiên tri về ngày tận thế từ rất nhiều nhà bình luận cả lo. "Một trong những điều khiến tôi lo lắng nhất về sự phát triển của AI vào thời điểm này là chúng ta dường như không thể sắp xếp một phản ứng cảm xúc thích hợp cho những nguy hiểm đang ở phía trước", nhà khoa học thần kinh và tác giả Sam Harris nói với khán giả trong cuộc nói chuyện TED.

"Tôi nghĩ rằng chúng ta cần một cái gì đó giống như Dự án Manhattan về chủ đề trí tuệ nhân tạo. Không phải để xây dựng nó, bởi vì tôi nghĩ rằng chúng ta chắc chắn sẽ làm điều đó, nhưng để hiểu làm thế nào để tránh một cuộc chạy đua vũ trang và xây dựng nó theo cách phù hợp với lợi ích của chúng ta", ông nói.