Một số CCV sai đến mức không thể chấp nhận
Bộ trưởng HHC: Cách làm việc của các CCV như vậy là vô cùng bất cẩn, không thể chấp nhận được. Công chứng là chứng nhận trực tiếp về năng lực hành vi dân sự, về người ký văn bản, về việc giao dịch,… anh phải đối chiếu tất cả các giấy tờ tin cậy thì mới cho giao dịch. Chữ ký cũng phải ký "tươi" trước mặt CCV. Đó là nguyên tắc pháp lý và là đạo đức nghề nghiệp, nhưng có CCV lại cả tin chấp nhận cả những văn bản phôtô, văn bản chứng thực ở chỗ này chỗ khác mà không kiểm tra, đối chiếu,…
Đó là điều không thể chấp nhận được đối với người hành nghề công chứng. Bộ Tư pháp đang chờ kết quả điều tra một số vụ việc và thanh tra một số tổ chức hành nghề công chứng, rồi sẽ có cảnh báo chung trong "làng" công chứng để mỗi CCV rút kinh nghiệm cho mình. Công chứng mang lại niềm tin cho các bên giao dịch, mà đối tượng giao dịch thường là tài sản không nhỏ, nhiều khi là gia sản của cả đời cả gia đình người ta. Cho nên người làm nghề này phải vô cùng thận trọng.
Hoạt động công chứng hiện nay được mở rộng, được xã hội đón nhận thì đáng mừng, nhưng cũng có những cái ban đầu không tốt và đã phát sinh không ít "vấn đề" mà chúng tôi đang theo dõi. Vừa rồi Bộ Tư pháp cũng đã sơ kết 3 năm thực hiện Luật Công chứng và đã đúc rút một số vấn đề. Tiêu cực thì còn cần phải chứng minh, nhưng sự bất cẩn của CCV thì rất rõ và cũng xảy ra không ít như tiếp nhận giấy tờ phôtô trong khi quy định phải là bản chính, rồi CCV ký trước, ký khống giấy tờ bổ sung sau,…
Nghề công chứng không được đặt niềm tin hoặc lợi ích cá nhân lên trên mà trên hết phải là nguyên tắc pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Làm trong lĩnh vực luật pháp đã thận trọng thì nghề công chứng lại càng phải thận trọng vì anh hành nghề độc lập, phải tự mình quản lý, tự mình chịu toàn bộ trách nhiệm với giao dịch mình ký.
Với những gì chúng tôi đã nắm được kết hợp với những phản ánh của báo, bên cạnh việc rút kinh nghiệm chung trong quản lý nhà nước đối với nghề công chứng thì tới đây chắc chắn sẽ phải quan tâm siết chặt hơn nữa hoạt động nghề nghiệp này. Như báo chí phản ánh, có VPCC để xảy ra gần 200 giao dịch có vấn đề là rất lớn, rất đáng báo động.
PV: Sai phạm của CCV trong một số vụ việc là rất rõ, thậm chí không loại trừ sai do cố ý. Theo ông, việc xử lý nghiêm khắc, thậm chí là bằng biện pháp hình sự đối với CCV sai phạm có giúp hoạt động công chứng tốt hơn không?
Bộ trưởng HHC: Sai phạm thì rõ ràng phải xử lý nghiêm khắc, đúng mức độ. Tôi rất ủng hộ việc làm trong sạch đội ngũ này, qua đây làm bài học chung cho những người hoạt động trong lĩnh vực hành nghề công chứng. Tôi nghĩ rằng bước đi ban đầu của một nghề bao giờ cũng có cái này cái khác. Có khi vấp ngã sẽ làm cho nghề đó thêm những sự trưởng thành.
Bao giờ công chứng hết "đơn độc"?
PV: Thưa Bộ trưởng, hoạt động công chứng hiện nay có bất cập là ngay cả những CCV rất có trách nhiệm, có kinh nghiệm nhưng cũng khó mà kiểm soát được khi công nghệ làm giả giấy tờ hiện rất tinh vi.
Bộ trưởng HHC: Cái đó cũng "tội" cho anh em, không có máy móc để phát hiện cái giả, cái thật, nhưng nói chung đã vào nghề đó thì phải có rèn luyện, có bản năng. Tôi thấy dường như các CCV trưởng thành từ các phòng công chứng của Nhà nước trước đây giờ tách ra làm riêng thì họ làm cẩn trọng hơn. Các CCV cần phải nâng cao trách nhiệm và kỹ năng lên hơn nữa.
PV: Các CCV từ lâu đã ước ao có được một hệ thống dữ liệu liên thông giữa các tổ chức hành nghề công chứng và các cơ quan đăng ký tài sản, nhưng nay vẫn chưa thấy bóng dáng. Đây cũng là cơ chế quan trọng bảo đảm an toàn cho các giao dịch. Họ còn phải chờ đợi đến bao giờ?
Bộ trưởng HHC: Vấn đề này, chúng tôi đã đưa vào dự án Luật đăng ký bất động sản, hoạt động công chứng sẽ được gắn kết với đăng ký bất động sản,… nhưng Quốc hội chưa thông qua dự án luật này. Qua sơ kết 3 năm thực hiện Luật Công chứng, cộng thêm những vấn đề thực tế được báo chí nêu vừa qua, chúng tôi sẽ xúc tiến mạnh hơn nữa việc ban hành một nghị định mới thay thế Nghị định 08/CP của Chính phủ về đăng ký giao dịch bảo đảm. Trong đó, hướng tới sẽ buộc công chứng phải chia sẻ thông tin cho các văn phòng đăng ký bất động sản và ngược lại. Tất nhiên, nếu có luật quy định về vấn đề này thì sẽ tốt hơn nhiều.
PV: Luật cũng không phải là "cây đũa thần", bởi thưa Bộ trưởng, hiện ở các huyện chưa có tổ chức hành nghề công chứng thì UBND xã vẫn phải công chứng, trong khi thẩm quyền chỉ được chứng thực. Vậy cái sự liên thông về hệ dữ liệu công chứng, đăng ký tài sản có lẽ vẫn còn rất xa vời?
Bộ trưởng HHC: Đúng là có tình trạng đó. Chính vì vậy mà cuối năm nay Bộ Tư pháp sẽ trình Thủ tướng một Bản quy hoạch phát triển tổ chức hành nghề công chứng trên cả nước đến 2020 tầm nhìn 2030. Từ đó "phủ sóng" công chứng tới tất cả các huyện ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa để chấm dứt thời kỳ quá độ là "chứng thực" vẫn làm thay "công chứng".
PV: Có ý kiến cho rằng quy hoạch cứng đó sẽ làm giảm đi cạnh tranh lành mạnh nâng cao chất lượng phục vụ giữa các tổ chức hành nghề công chứng?
Bộ trưởng HHC: Dịch vụ công chứng không phải là dịch vụ bình thường, không phải càng nhiều càng tốt. Giao dịch được chứng thực đòi hỏi trách nhiệm suốt đời của CCV. Không thể lập ra một Văn phòng công chứng rồi ngày mai giải thể được. Các nước đều không cho phát triển công chứng theo kiểu cạnh tranh như vậy mà chỉ cho phát triển đến mức đáp ứng nhu cầu xã hội và phải kiểm soát được.
Phủ rộng công chứng ở đây là để phục vụ cho người dân, không phải như lĩnh vực dịch vụ khác, càng nhiều càng tốt. Ví dụ dịch vụ khác như bán hàng thì họ chỉ bảo hành 6 tháng, 1 năm hoặc 3 năm, nhưng công chứng thì phải chịu trách nhiệm cả đời nên nó khác.
PV: Vậy với khá nhiều "vấn đề" của công chứng hiện nay, giải pháp khắc phục tới đây sẽ là gì, thưa Bộ trưởng?
Bộ trưởng HHC: Trước đây chúng ta chưa nhìn được toàn diện, chưa thấy hết vai trò của công chứng trong nền kinh tế và xã hội, nên khi ban hành Luật Công chứng chủ yếu nhằm phát triển công chứng mà không nhìn các mặt khác. Đó là mối liên quan của công chứng với các lĩnh vực khác như về đăng ký quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất,... đó là mối quan hệ giữa công chứng với thuế và các hoạt động kinh tế khác.
Thành ra, hoạt động công chứng hiện nay có thể nói là hơi đơn độc. Ở các nước, vai trò công chứng gần như là đầu mối, là trung tâm, tựa như "một cửa" ở ta. Luật của nhiều nước quy định các VPCC được quyền chia sẻ thông tin với cơ quan thuế, cơ quan đăng ký tài sản,…
Chúng ta hiện nay phát triển ra như vậy, nhưng ngay cả các phòng công chứng của nhà nước cũng chưa có sự chia sẻ thông tin về những giao dịch mình đã công chứng. Hải Phòng thì đã có cố gắng để có ngân hàng dữ liệu chung về công chứng trên địa bàn thành phố. Hà Nội, TP HCM cũng đang bắt đầu, nhưng đó mới chỉ là lẻ tẻ, muốn làm tổng thể thì cần phải có quy định của luật.
Về những vấn đề liên quan, tới đây chúng tôi sẽ đề nghị Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điểm như liên quan đến tiêu chuẩn CCV, đào tạo CCV về nghề, về đạo đức,…
Tôi nhấn mạnh là phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp, sự cẩn trọng của CCV là vô cùng quan trọng. Còn về quản lý nhà nước thì nói thật là không bao quát hết được vì công chứng là hoạt động nghề nghiệp độc lập. Hiện nay, Hà Nội và TP HCM cũng đang xin phép lập hội nghề công chứng để tự họ sẽ quản lý, giám sát lẫn nhau, học tập nhau. Cái đó tôi cho là tốt, sẽ giúp khắc phục phần nào những vấn đề hiện nay của công chứng.
PV: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!
