Về cơ bản, dự thảo được xây dựng trên cơ sở thay thế và chi tiết thêm một số quy định tại Thông tư 194/2010/TT-BTC ngày 6/12/2010 của Bộ Tài chính về hướng dẫn về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Được “ngầm hiểu” là sau khi chính thức được ban hành sẽ thay thế Thông tư 194/2010/TT-BTC dự thảo dành hẳn một điều để quy định về việc đăng ký tờ khai hải quan của doanh nghiệp. Theo đó, Điều 13 của dự thảo thông tư quy định tờ khai hải quan phải được đăng ký tại một trong ba địa điểm. Đó là đăng ký tại chi cục hải quan cửa khẩu quản lý địa điểm lưu giữ hàng hóa, hoặc tại chi cục hải quan quản lý địa điểm nơi hàng hóa được chuyển cửa khẩu hoặc chuyển cảng đến, hoặc tại chi cục hải quan nơi doanh nghiệp có cơ sở sản xuất. Về thời điểm đăng ký, điều này dự kiến quy định việc đăng ký tờ khai phải được thực hiện ngay sau khi người khai hải quan khai và nộp đủ hồ sơ hải quan theo quy định.
Theo những phản hồi trái chiều, quy định tại điều này là quá... khó cho hoạt động làm thủ tục của doanh nghiệp. Ông Trần Trọng Huấn, cán bộ giao nhận của công ty chuyên doanh hàng XNK cho biết, hiện tại, công ty ông chỉ cần bố trí một nhân lực là có thể vừa làm thủ tục khai báo hải quan điện tử, vừa đăng ký tờ khai tại một chi cục, là có thể nhận được hàng tại nhiều cảng khác nhau. Mô hình quản lý này của Hải quan đang giúp doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí và thời gian cho thủ tục XNK hàng hóa. Nhưng nếu theo dự thảo, công ty phải mất nhiều người để đăng ký tờ khai tại các chi cục hải quan cửa khẩu khác nhau.
Trước, có thể lựa chọn chi cục hải quan gần cơ quan để đăng ký tờ khai. Nay hoàn toàn phụ thuộc vào nơi hàng hóa đến để đăng ký tờ khai tại chi cục đó. Cũng theo một số doanh nghiệp khác ở Hải Phòng, sửa đổi tại Điều 13 (tại dự thảo) sẽ chất thêm những lãng phí không cần thiết cho doanh nghiệp, thậm chí dẫn đến sự độc quyền.
Trước đó, ngày 8/5, Tổng cục Hải quan cũng đã tổ chức hội nghị tham vấn và lấy ý kiến dự thảo thông tư trên. Tại hội nghị, Tổng cục Hải quan đã thông báo dự định thay đổi quy định về địa điểm đăng ký tờ khai hải quan. Tuy nhiên, ý kiến của chính các cục Hải quan địa phương và doanh nghiệp đều cho rằng là không cần thiết phải thay đổi quy định này, mà nên giữ nguyên như Thông tư 194/2010/TT-BTC.
Một cán bộ thuộc Cục Hải quan Hải Phòng đưa ra lý do không cần thiết phải thay đổi địa điểm đăng ký tờ khai. Rất đơn giản, hàng hóa vẫn chuyển qua đường biển hiện nay đều do hãng tàu chỉ định cảng đến. Trong một container hàng thường gồm nhiều kiện hàng của nhiều chủ hàng lẻ. Như vậy, nếu theo dự thảo tại Điều 13 quy định phải đăng ký tờ khai tại chi cục hải quan nơi hàng tới, sẽ có lượng rất lớn người làm thủ tục phải tới các chi cục này. Và cũng chính từ đó gia tăng áp lực phục vụ cho chi cục hải quan ấy.
Theo kinh nghiệm, khi nào xảy ra ùn tắc hồ sơ, khi đó xuất hiện tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực càng nặng nề. Một doanh nghiệp chuyên kinh doanh kho bãi, giao nhận tại Hải Phòng cho biết phải thường xuyên đi làm thủ tục cho khách hàng lẻ, hàng về từ nhiều tuyến vận tải, giao nhận hàng từ nhiều cảng. Nên nếu áp dụng đúng Điều 13, thì chỉ với số khách hàng như hiện tại, doanh nghiệp phải tuyển thêm ít nhất 6 nhân viên nữa mới hy vọng đảm bảo kịp thời gian làm thủ tục hải quan cho khách hàng, trong khi phí dịch vụ doanh nghiệp thu từ khách hàng chắc chắn không thể đủ để trả lương cho 6 người này.
Cũng theo doanh nghiệp này, việc được quyền lựa chọn nơi đăng ký tờ khai thực chất là giảm tải cho chính ngành Hải quan. Do thế, dự thảo quy định phải đăng ký tờ khai tại nơi hàng đến không khác gì ngành Hải quan tự làm khó chính mình và khiến doanh nghiệp phải tăng thêm chi phí. Dư luận chung trong các doanh nghiệp ở Hải Phòng cho rằng, cơ quan soạn thảo văn bản cần tiếp tục lắng nghe các ý kiến đóng góp từ phía doanh nghiệp và ngay cả lực lượng trực tiếp làm thủ tục tại các chi cục hải quan cửa khẩu các địa phương
