Hải Vân Quan được xây dựng vào năm 1826, là địa điểm luôn thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế đến tham quan, ngắm cảnh. Trước thực trạng xuống cấp nghiêm trọng của di tích, UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế và UBND TP Đà Nẵng đã cùng phối hợp thực hiện dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi Hải Vân Quan nhằm phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của di tích.
Vào tháng 12/2021, Trung tâm Bảo tồn Di tích (BTDT) Cố đô Huế được giao làm chủ đầu tư và Sở VH-TT TP Đà Nẵng là đơn vị phối hợp thực hiện dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan.
Dự án được thực hiện trên diện tích đất khoảng 6.500m2 với tổng mức đầu tư hơn 42 tỷ đồng từ nguồn ngân sách của tỉnh Thừa Thiên-Huế và TP Đà Nẵng, thời gian thực hiện trong 2 năm. Đến nay, sau 5 tháng triển khai, nhiều hạng mục tại dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan được thực hiện đạt tiến độ kế hoạch.
Đơn vị thi công đã tháo dỡ các kết cấu lô cốt xây mới bằng bê tông cốt thép và gạch thẻ thời Pháp, Mỹ trên cổng Hải Vân Quan và Thiên Hạ Đệ Nhất Hùng Quan. Đồng thời, đơn vị thi công sắp hoàn thành tu bổ 5 lô cốt quân sự được xây dựng từ thời thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược; xây dựng tường chắn đất bằng đá hộc, hệ thống đường dạo bê tông giả đất với tiến độ đạt hơn 30% khối lượng công việc.
Ông Phạm Hùng Trường, Phó Giám đốc Phân viện Khoa học Công nghệ xây dựng miền Trung, đơn vị thi công dự án cho biết, công tác hạ giải các lô cốt được thực hiện rất cẩn thận, tháo dỡ từng phần đảm bảo không ảnh hưởng đến kết cấu nguyên gốc.
Để đảm bảo an toàn cho quá trình thi công ở khu vực địa hình đồi dốc, đơn vị thi công đã tính toán và ưu tiên hoàn thành trước một số hạng mục để ngăn chặn tình trạng sạt lở ở các điểm trong phạm vi dự án khi điều kiện thời tiết bất lợi.
Theo ông Trường, đỉnh đèo Hải Vân có thời tiết diễn biến phức tạp, có ngày diễn ra hình thái thời tiết của bốn mùa nên các kỹ sư và công nhân thi công phải bố trí thời gian làm việc hợp lý, cố gắng hoàn thành một số hạng mục quan trọng trước mùa mưa năm nay. Trước khi thực hiện trùng tu, công tác rà phá bom mìn sót lại sau chiến tranh tại khu vực di tích Hải Vân Quan cũng được thực hiện nhằm đảm bảo tuyệt đối an toàn trong quá trình thi công.
Đại diện Ban Quản lý dự án Di tích Cố đô Huế còn cho hay, hiện dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan đang có một số vướng mắc thuộc lĩnh vực quản lý của nhiều đơn vị tại tỉnh Thừa Thiên-Huế và TP Đà Nẵng cần sớm được tháo gỡ nhằm đảm bảo tiến độ của dự án.
Cụ thể, trong phạm vi dự án có nhà Viba (bưu điện) bỏ hoang do UBND phường Hòa Hiệp Bắc, quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng,quản lý nhưng hiện chưa tìm được giấy tờ liên quan đến ngôi nhà này để làm các thủ tục hạ giải.
Ngoài ra, chạy ngang qua khu vực di tích Hải Vân Quan còn có đường dây điện 22kV. Các đơn vị chức năng đang nghiên cứu phương án để ngầm hóa đoạn đường điện này. Đồng thời, phạm vi thực hiện dự án liên quan đến diện tích rừng phòng hộ nên cần phải hoàn thiện các thủ tục pháp lý chuyển đổi đất rừng từ các cơ quan chức năng của tỉnh Thừa Thiên-Huế và TP Đà Nẵng.
Theo ông Phan Văn Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm BTDT Cố đô Huế, thời tiết, khí hậu tại đỉnh đèo Hải Vân phức tạp, địa hình có độ dốc lớn khiến công tác vận chuyển trang thiết bị, vật liệu thi công gặp nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, đơn vị chủ đầu tư dự án đã đôn đốc, động viên và yêu cầu đơn vị nhà thầu khẩn trương khắc phục những khó khăn để đẩy nhanh tiến độ thi công nhằm sớm hoàn thiện dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan đúng thời gian quy định vào cuối năm 2023.
Đà Nẵng – Thừa Thiên Huế phối hợp tu bổ, phục hồi di tích Hải Vân Quan 
