Trong dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) 2025, Bộ Tài chính đã đưa ra một điều chỉnh đáng chú ý: Nâng ngưỡng thu nhập vãng lai phải khấu trừ thuế từ mức 2 triệu đồng hiện hành lên 5 triệu đồng/lần chi trả. Con số này cao hơn mức 3 triệu đồng được đưa ra trong các dự thảo trước đó.
Cụ thể, theo quy định, tổ chức, cá nhân chi trả tiền công, tiền thù lao hoặc các khoản thu nhập khác cho cá nhân không ký hợp đồng lao động, hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, sẽ phải khấu trừ 10% nếu khoản chi từ 5 triệu đồng/lần trở lên.
Trường hợp đây là nguồn thu nhập duy nhất và dự kiến tổng thu nhập năm chưa đến mức nộp thuế (sau khi giảm trừ gia cảnh), người lao động được làm cam kết để tạm thời không bị trừ 10%. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn phải báo cáo danh sách này cho cơ quan thuế và cá nhân phải chịu hoàn toàn trách nhiệm pháp lý về tính trung thực của bản cam kết.
Việc nâng ngưỡng được nhìn nhận là bước điều chỉnh nhằm giảm bớt áp lực khấu trừ ban đầu cho người lao động, nhất là với các khoản thu nhập nhỏ, phát sinh không thường xuyên.
Thoạt nhìn, đây là một đề xuất mang đến lợi ích cho người nộp thuế, những người có thu nhập vãng lai dưới 5 triệu “thoát” việc bị khấu từ trực tiếp, và cũng sẽ đỡ thủ tục hoàn sau này, nếu tổng thu nhập không đạt đến ngưỡng phải nộp thuế.
Tuy nhiên, khi đề xuất này được đưa ra, nhiều ý kiến cho rằng việc nâng ngưỡng thu nhập vãng lai khấu trừ thuế dù tăng thêm 2,5 lần, thì vẫn chưa giải quyết được mấu chốt của vấn đề.
Thứ nhất, theo quy định, nếu tổng thu nhập cả năm dự kiến chưa đến ngưỡng nộp thuế, người lao động phải làm cam kết để không bị trừ. Nếu không làm cam kết từ trước, thì đến kỳ quyết toán thuế, họ lại phải làm hồ sơ xin hoàn - điều này được cho là sẽ gây phát sinh thủ tục cho người nộp thuế và cả bên chi trả thu nhập, cũng như cán bộ thuế.
Thứ nữa, trên thực tế, thu nhập vãng lai thường thuộc nhóm lao động tự do, làm việc ngắn hạn, không ổn định. Họ là những đối tượng ít tiếp xúc, ít thực hiện các thủ tục hành chính - điều này vô hình trung gây khó khăn cho người nộp thuế, thậm chí có trường hợp ngại sẽ phải bỏ không hoàn thuế.
“Tôi đi làm thợ nề, hầu hết hợp đồng dưới 3 tháng, tính theo công nhật mỗi ngày 500 nghìn, nhưng để giữ chân thợ, người chi trả thu nhập thường gộp vào 10 ngày hoặc nửa tháng mới trả 1 lần. Tính ra, mỗi lần tôi nhận từ 6-9 triệu đồng - mức phải khấu trừ 10% thuế. Thế nhưng tổng thu nhập trung bình hàng tháng của tôi chỉ được hơn 10 triệu, còn phải nuôi 2 con ăn học nên không thuộc đối tượng đóng thuế. Nếu thực hiện khấu trừ, tôi sẽ phải làm cam đoan, hoặc xin hoàn thuế khi quyết toán quá rắc rối. Người lao động chúng tôi rất khó khăn với các thủ tục này”, anh Đinh Văn Thắng, lao động tự do ở Nghệ An bày tỏ lo lắng.
Chia sẻ với những lo lắng này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng việc nâng ngưỡng lên 5 triệu đồng chỉ giúp giảm số lần bị khấu trừ, nhưng không thay đổi bản chất của cơ chế. Khi mức khấu trừ vẫn giữ nguyên 10%, tình trạng “thu trước – hoàn sau” vẫn tiếp diễn.
“Việc áp dụng mức khấu trừ cố định 10% đối với thu nhập vãng lai lại mang tính “tạm thu đồng loạt”, chưa phản ánh đúng nghĩa vụ thuế của từng cá nhân.
Cùng một khoản thu nhập, có người thực tế không phải nộp thuế, nhưng vẫn bị khấu trừ trước; sau đó phải làm thủ tục để nhận lại. Điều này tạo ra một vòng thủ tục không cần thiết, nhất là với những người có thu nhập thấp”, Luật sư Phong phân tích.
Với thực tế này, một số chuyên gia và người lao động cho rằng giải pháp căn cơ nhất là bỏ hẳn cơ chế khấu trừ 10% đối với hợp đồng dưới 3 tháng hoặc không ký hợp đồng lao động. Theo đó, cá nhân cư trú sẽ chỉ áp dụng một phương pháp tính thuế duy nhất là biểu thuế lũy tiến từng phần dựa trên tổng thu nhập thực tế cuối năm.
Đảm bảo tính minh bạch, đồng bộ của chính sách thuế TNCN 
Cục Thuế Hà Nội ra khuyến cáo trước ngày chốt sổ thuế TNCN 
