Cuộc đổ bộ của K Street
Vào một ngày tháng 6/2013, Văn phòng của Công ty Covington & Burling tại Brussels có một cuộc họp mặt với nhiều nhân vật chức quyền ở châu Âu. Covington & Burling là một công ty luật có trụ sở chính ở K Street, Washington DC. Tham dự buổi họp mặt là một số luật sư, các chuyên gia vận động hành lang, cùng với lãnh đạo một số tập đoàn, công ty dầu khí hàng đầu thế giới, trong đó có Chevron và Statoil của Mỹ.
Những vị khách này đến dự buổi họp mặt để được tiếp xúc với ông Kurt Vandenberghe - khi ấy là quan chức quản lý môi trường hàng đầu của châu Âu và là một trong những người có vai trò quan trọng trong cuộc tranh luận xung quanh việc khai thác dầu khí bằng kỹ thuật khoan thủy lực. Mục đích của cuộc họp mặt chính là để vận động EU thay đổi chính sách đối với kỹ thuật khoan thủy lực.
Điều đáng quan tâm trong sự kiện trên nằm ở người chủ trì cuộc họp mặt: Ông Jean De Ruyt, một cựu quan chức ngoại giao của Bỉ, từng hoạt động nhiều nơi trên thế giới và có các mối quan hệ sâu tận bên trong ban lãnh đạo EU, hiện đang làm cố vấn cho Covington & Burling.
Nhờ sự giúp sức của De Ruyt và đội ngũ cộng sự của ông, Công ty Covington đã vận động được 4 quan chức cao cấp phụ trách hoạch định chính sách của EU, và vào tháng 9 vừa rồi các quan chức này đã mang đến giao cho công ty một bản dự thảo kế hoạch chưa được công bố về vấn đề khoan thủy lực. Có nghĩa là chính sách đã được điều chỉnh theo hướng có lợi cho các công ty khách hàng của Covington.
Covington là một trong vài công ty luật chuyên cung cấp dịch vụ vận động hành lang của Mỹ "đổ bộ" sang châu Âu, tập trung chủ yếu ở khu vực Brussels, nơi đặt trụ sở các cơ quan đầu não của châu Âu. Trong số đó có cả Công ty Luật Baker Botts của cựu Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ James A. Baker III (công ty do ông cố của ông Baker sáng lập, trụ sở đặt tại thành phố Houston, bang Texas).
Ở Brussels cũng có một con phố tương tự như K Street của Washington, đó là phố Rue Belliard, nơi tập trung tất cả các công ty vận động hành lang của châu Âu và Mỹ. Đa phần khách hàng thuê các công ty vận động hành lang thuộc các lĩnh vực ngành nghề như y dược, năng lượng, hóa chất, các công ty công nghệ cao đến từ Thung lũng Silicon, các doanh nghiệp tài chính ở Wall Street và các nhà thầu quốc phòng, trong đó có các tên tuổi lớn, như Oracle, Apple, Adobe Systems, BSA, Philips.
Năm ngoái, Hogan Lovells, một công ty luật có trụ sở đặt tại London và Washington và có văn phòng tại Brussels, đã giúp một công ty bán dẫn của Mỹ vận động EU nới lỏng luật về môi trường để công ty này tiếp tục sử dụng một loại chất nguy hại cho môi trường để sản xuất chip máy tính. Hogan Lovells cũng từng giúp cho một loạt công ty hóa chất Mỹ lách luật, khỏi phải thử lại các sản phẩm theo quy định của luật an toàn hóa chất.
Claude Turmes, người chủ trương minh bạch hóa hoạt động vận động hành lang tại Brussels.
Còn Công ty Covington thì vận động EU nới lỏng luật quy định về quyền riêng tư để cho phép các công ty được thu thập dữ liệu, thông tin cá nhân khách hàng. Công ty này cũng vừa thành công trong một phi vụ vận động làm mềm bớt một đạo luật quy định hạn chế dùng tiền quỹ hưu trí để đầu tư vào các công ty kinh doanh vốn tư nhân.
Nhưng không phải công ty vận động hành lang nào cũng đều thành công khi đặt chân đến Brussels mảnh đất giàu tiềm năng. Có công ty ăn nên làm ra, nhưng cũng có công ty thất bại, đành đóng cửa văn phòng đại diện và khăn gói về nước, như trường hợp Akin Group - công ty luật hàng đầu ở Mỹ, có mặt ở Brussels từ rất sớm, nhưng đã phải đóng cửa văn phòng cách đây vài năm.
"Luật chơi" ở châu Âu có khác so với ở Mỹ, chẳng hạn như hệ thống chính trị châu Âu cấm hoặc quy định rất khắt khe việc nhận tiền tài trợ của doanh nghiệp trong các kỳ bầu cử. Mặc dù vậy, các công ty luật của Mỹ vẫn tìm cách vận động để đạt được kết quả như mong muốn của khách hàng. Họ lợi dụng kẽ hở là các quy định về đạo đức ở Brussels không nghiêm ngặt như ở Mỹ để ung dung hoạt động.
Lợi thế của các công ty Mỹ là họ có thể dễ dàng lôi kéo các quan chức chính quyền xé rào làm thuê cho họ; tận dụng các mối quan hệ mà các quan chức này có được trong thời gian công tác, sau khi nghỉ việc phục vụ cho công tác vận động hành lang. Điều này thì hiếm có công ty nào của châu Âu biết tận dụng.--PageBreak--
Đã có nhiều quan chức và cựu quan chức trong các cơ quan quyền lực của châu Âu phục vụ một cách hiệu quả cho các công ty vận động hành lang Mỹ. Ngoài trường hợp ông Jean De Ruyt nêu trên, ở Công ty Covington còn có một số tên tuổi khác, như Wim van Velzen, cựu Phó chủ tịch đảng Nhân dân châu Âu - nhóm chính trị lớn nhất trong Nghị viện châu Âu, hiện là chuyên gia tư vấn về pháp luật.
Gần đây, Công ty Covington đã chiêu mộ thêm một cựu quan chức Nghị viện châu Âu là Paul Adamson. Còn Công ty Hogan Lovells cũng tuyển mộ một số cựu quan chức EU. Chẳng hạn, hễ gặp khó khăn do thủ tục hành chính của Brussels, các luật sư của Hogan Lovells thường hay cậy nhờ ông Hugo Paemen, cựu Đại sứ EU tại Washington, giúp sức.
Khỏi phải nói, ngoài các mối quan hệ sẵn có, một lợi thế nữa của những cựu quan chức EU là họ am hiểu các thủ tục, lập trường quan điểm của từng cơ quan, từng lãnh đạo trong các cơ quan châu Âu, cho nên họ xử lý vấn đề thuận lợi hơn. De Ruyt lý giải: "Đối với một người từng làm việc ở các nơi đó, hiểu rõ đường đi nước bước thì mọi chuyện có vẻ dễ dàng hơn".
Cuộc chiến công khai, minh bạch
Claude Turmes, một nghị sĩ châu Âu đến từ Luxembourg, cho biết ông luôn từ chối tiếp xúc với các nhà vận động hành lang nào chưa đăng ký tham gia cơ sở dữ liệu tự nguyện công khai thông tin. Cơ sở dữ liệu này ra đời vào năm 2011 trong một nỗ lực của các nhà quản lý châu Âu nhằm kiểm soát hoạt động vận động hành lang, phòng ngừa và hạn chế những vụ việc tiêu cực phát sinh do hoạt động vận động hành lang thiếu minh bạch.
Khi tham gia cơ sở dữ liệu này, một công ty vận động hành lang sẽ tự nguyện (không bắt buộc) khai các thông tin như tên, địa chỉ, số điện thoại,… của doanh nghiệp khách hàng mình đang vận động giúp, kèm theo nội dung yêu cầu vận động và mức phí doanh nghiệp phải trả. Đến nay, cơ sở dữ liệu tự nguyện công khai đã ghi nhận thông tin của trên 6.000 doanh nghiệp có nhu cầu tác động lên chính sách của chính quyền châu Âu, trong đó có nhiều công ty vận động hành lang, với khoảng 30.000 nhà vận động hành lang.
Công ty luật Baker Botts của ông James A. Baker III kỷ niệm 1 năm khai trương văn phòng tại Brussels.
Minh bạch là yêu cầu cốt lõi mà các nhà quản lý châu Âu đang muốn các công ty vận động hành lang thực hiện. Bà Isabelle Durant, một Phó chủ tịch Nghị viện châu Âu đến từ Bỉ nêu quan điểm: "Tôi không chống lại vận động hành lang, nhưng tôi phản đối vận động hành lang mờ ám. Chúng ta phải được biết ai làm việc gì cho ai và họ được trả bao nhiêu tiền".
Tuy nhiên, các công ty luật lại không thích tham gia cơ sở dữ liệu này. Lý do quan trọng nhất chính là trách nhiệm phải giữ bí mật thông tin cho khách hàng. Ở Brussels, các quy định về hoạt động của luật sư cấm việc xâm phạm bí mật thông tin của khách hàng.
Năm ngoái, Hội đồng Luật sư và các Hội Luật gia châu Âu đã gửi thư lên Ủy ban châu Âu bày tỏ sự phản đối việc mở rộng quy mô công khai thông tin đối với các luật sư làm nghề vận động hành lang. Maros Sefcovic, một phó chủ tịch khác của Ủy ban châu Âu tuyên bố ông sẽ vận động để các công ty luật phải tham gia cơ sở dữ liệu công khai thông tin.
Cuộc chiến xung quanh vấn đề minh bạch trong hoạt động vận động hành lang chưa có hồi kết, nhưng chắc chắn sắp tới sẽ có những thay đổi trong các quy định về luật pháp kiểm soát hoạt động vận động hành lang, nhất là sau khi xảy ra một số vụ bê bối gần đây.
Wim van Velzen (trái) và Paul Adamson là 2 cựu chính khách của Nghị viện châu Âu hiện đang làm việc cho các công ty vận động hành lang Mỹ.
Chẳng hạn, mùa thu năm 2012, một quan chức cao cấp của EU phụ trách về y tế đã phải từ chức do bị điều tra về tội tham nhũng. Rồi một vụ "gài bẫy" của tờ The Sunday Times vào năm 2011 cũng đã khiến cho 3 nghị sĩ châu Âu vướng vòng lao lý. Dư luận chung trong các công ty vận động hành lang là sắp tới, phương thức hoạt động bí mật của họ sẽ không còn tiếp tục lâu nữa, chắc chắn sẽ phải chấm dứt, chuyển sang hoạt động công khai, minh bạch hơn.
Vào một buổi tối tháng 9, tại Thư viện Solvay nằm trong Công viên vườn thú Parc Léopold ở trung tâm Brussels, một số luật sư vận động hành lang đến từ Mỹ đã tổ chức một cuộc họp giữa một bên là các lãnh đạo doanh nghiệp, có cả Boeing, Intel và Samsung, và một bên là các quan chức cấp cao của Ủy ban châu Âu. Ông James Baker III là khách mời danh dự, nhân dịp ông đến Brussels dự lễ kỷ niệm 1 năm Baker Botts mở văn phòng tại Brussels. Mục đích của cuộc họp được cho là để thảo luận về cơ hội làm ăn to lớn đang mở ra, trong khi hai bờ Đại Tây Dương đang tiến hành thương lượng tìm giải pháp dung hòa các quy định pháp luật về kinh doanh để giúp các doanh nghiệp đỡ phải gồng mình chịu đựng các quy định chênh nhau giữa Washington và Brussels.
Tiến trình thương lượng chính là cơ hội để các công ty vận động hành lang giúp các doanh nghiệp tác động lên việc điều chỉnh các chính sách sao cho có lợi nhất cho họ. Trên thực tế, các công ty vận động hành lang như Covington & Burling, Hogan Lovells, Baker Botts,… hiện đang thực hiện nhiều hợp đồng giúp các doanh nghiệp đa quốc gia vận động các nhà đàm phán thương mại Mỹ - EU để tác động họ đưa ra các chính sách thoáng hơn, các quy định luật pháp, tiêu chuẩn nới lỏng hơn để các công ty dễ kiếm ăn hơn. Và cứ thế, cuộc làm ăn này rồi sẽ tiếp tục nảy nở, một khi các chính sách của châu Âu vẫn được đưa ra dựa trên quyền lợi của một nhóm người
