Liam Fox vốn từng là một bộ trưởng tài năng và "không tì vết", nhưng cho tới khi lá thư xin từ chức của ông xuất hiện, người ta mới ngỡ ngàng khi ông ngậm ngùi thừa nhận thất bại và đưa ra lời xin lỗi vì trót để "công-tư lẫn lộn" khiến báo giới có cơ hội xoáy vào chỉ trích. Suy cho cùng, Liam Fox đã phải trả giá quá đắt, và cái giá đó là cả sự nghiệp ông đã gây dựng và danh tiếng trên chính trường nước Anh.
Mối quan hệ "tài chính" với vị cố vấn vô danh
Người ta bắt đầu hoài nghi về vai trò thực sự của Werritty khi ông này luôn "như hình với bóng" với Liam Fox, đến mức một quan chức giấu tên của Bộ Quốc phòng (MoD) phải công khai chi tiết danh sách những chuyến đi của hai người, bao gồm các chuyến công du nước ngoài, đàm phán chính trị và thậm chí là những kỳ nghỉ ngắn. Đáng phải kể tới là cuộc gặp hàng loạt những nhân vật "máu mặt" trong giới quân sự Hoa Kỳ tại Washington nhằm gây quỹ từ thiện.
Báo chí nhanh chân tới mức "tóm" được sự thật phía sau: cái gọi là gây quỹ từ thiện của Bộ trưởng Quốc phòng Anh thực ra đóng mác "thu lợi" cho một quỹ khác mà Werritty đang điều hành ở London. Và Fox bị chỉ trích vì tội "nói dối" khi danh sách những hoạt động của ông được MoD tiết lộ, trái ngược hoàn toàn với những tuyên bố đầy tự tin trước đây của ông.
Bản thân phát ngôn viên của Fox đã buộc phải thừa nhận điều này hoàn toàn chính xác, tuy nhiên lại có phần "nói đỡ" cho Liam Fox và khẳng định trong suốt chuyến đi, chỉ có hai đại sứ tháp tùng ông Fox mà thôi. Chính điều này đã vô tình châm ngòi cho cuộc điều tra, bắt đầu từ việc văn phòng nội các yêu cầu điều tra lại hoàn toàn những mối quan hệ giữa Liam Fox với giới quan chức Anh nói chung và sự có mặt "khó hiểu" của Adam Werritty.
Cần nhớ, trong khi 3 cố vấn chính thức của ông Fox chỉ kiếm được hơn 20.000 bảng trong 4 năm, thì riêng chi phí đi lại của Werritty có thể lên tới 100.000 bảng. Báo giới muốn bản thân Fox làm rõ nguồn gốc "các loại quỹ" Werrity đang nắm giữ và cho họ một câu trả lời thỏa đáng về nguồn tài chính chu cấp cho các chuyến công du nước ngoài với ông. Tuy nhiên Liam Fox vô cùng kín miệng, ông không "hé răng nửa lời", có chăng chỉ nói bóng gió nhằm xoa dịu dư luận đến mức người ta nghi ngờ, Werrity kiếm chác từ mối quan hệ của chính ông với những chính trị gia khác và thâu tóm quyền lực tài chính từ Tổ chức từ thiện Atlantic Bridge, do chính tay Fox xây dựng nên.
Trên thực tế Werritty trong vòng 4 năm, từ 2007, ít nhất đã "tích góp" được 90.000 bảng từ Atlantic Bridge, và để củng cố vị thế của nó, ông luôn nêu cao mục tiêu "lập quỹ vì tình thân Anh - Mỹ", biến Atlantic Bridge thành "mồi câu" thu thuế và hưởng lợi từ thuế. Ngoài ra, tờ Daily Telegraph tiết lộ Werritty được chu cấp từ một nguồn tài chính béo bở có liên quan tới đảng Bảo thủ, và ít nhất 5 chính khách giấu tên luôn đứng phía sau ủng hộ nhân vật này, bên cạnh Liam Fox. Thêm nữa, Werritty được trả lương để "sắm vai" một chính trị gia và cố vấn chiến lược cho Bộ trưởng Fox.
Một số tờ báo khác lại chỉ ra những hóa đơn từ cuộc gặp mặt hồi tháng 6 tại Dubai, Các tiểu Vương quốc Arập thống nhất giữa ông Fox và Tập đoàn Porton Group, do Werritty sắp xếp với ý định bán công nghệ mã hóa các cuộc gọi điện thoại cho quân đội Anh, thực chất lại nhuốm màu sắc kinh doanh khi các doanh nhân quốc phòng tại Dubai đã phải trả đến hàng chục nghìn bảng Anh cho một tổ chức vận động hành lang, nơi phải cậy đến sự môi giới của Werritty để sắp xếp cuộc gặp bí mật với Bộ trưởng Fox. Riêng cuộc gặp mặt với đại gia Dubai Harvey Boulter bị chính Fox lờ đi khi ông liên tục khẳng định đó hoàn toàn là tình cờ, và rằng Werritty không có bất cứ liên hệ nào với doanh nhân này.
Ấy thế nhưng, đến khi hàng loạt các email trao đổi thông tin giữa người bạn thân của Fox và Boulter được hé lộ, người ta mới "té ngửa" rằng chính Werritty đã nỗ lực dàn xếp cuộc gặp mặt này từ trước đó 2 tháng, và chính ông này phải thú nhận: "Thực tế là cuộc gặp đã được sắp xếp trước, chứ không diễn ra một cách tình cờ".
Bộ trưởng Fox từng sử dụng công quỹ để trả tiền cho Werritty với tư cách là nhà nghiên cứu của Quốc hội. Werritty nhân danh "phái viên đặc biệt" của Liam Fox tổ chức nhiều cuộc gặp các bộ trưởng cao cấp của Sri Lanka. Một tờ báo tả chi tiết cảnh đoạn phim đã ghi rõ Werritty có mặt trong cuộc gặp giữa Fox với Tổng thống Sri Lanka Mahinda Rajapaksa tại một khách sạn ở London, dù Werritty chẳng đóng một vai trò gì trong Chính phủ Anh.
Trước đó, ông Fox khẳng định người bạn thân 34 tuổi của ông không xuất hiện trong bất cứ cuộc gặp chính thức nào của ông với giới chức nước ngoài. Tuy nhiên, đoạn băng và những hình ảnh có được cho thấy Werritty thậm chí còn bắt tay Tổng thống Rajapaksa. "Tức nước vỡ bờ", giới chức Anh buộc phải thẩm vấn Adam Werritty và xác định Fox mang theo "cố vấn này" trong 18 lần công cán nước ngoài kể từ khi lên nắm quyền vào tháng 5/2010 và tự do cho phép ra vào MoD thăm ông 22 lần!
Lời giải thích muộn màng
Có lẽ Werritty không phải là nhân vật đầu tiên được hưởng lợi lộc từ mối quan hệ với Bộ trưởng Quốc phòng. Còn nhớ chính Liam Fox đã chỉ định Trung úy Graham Livesey làm trợ lý riêng cho mình dựa vào mối tình thân từ trước, và cùng với Werritty trở thành những "phụ tá" đắc lực. Cho tới khi việc Werritty dùng các mối quan hệ để tư lợi từ chỗ hoạt động dưới cái mác "cố vấn thân cận" cho Liam Fox bị phanh phui, nỗi bất an bao trùm MoD về những bất ổn và suy thoái từ chính bên trong những người lãnh đạo, trở thành nguồn cơn đe dọa chiếc ghế của Thủ tướng Cameron và đi ngược lại niềm tin của Cameron dành cho Liam Fox, dù có thời điểm hai nhân vật này gần như đối đầu trên chính trường.
Để xóa tội cho đồng nghiệp, nhiều nhân vật ủng hộ Liam Fox vin vào cớ này thanh minh: "Liam Fox đã nhìn nhầm người, ông ấy chỉ bị lợi dụng như một lá bài để Werritty hưởng lợi. Chính nhân vật này đã lợi dụng mối quan hệ thân tình với Bộ trưởng Quốc phòng để hiện thực hóa giấc mơ chính trị, và rằng hắn đang ảo tưởng về vai trò của mình trên chính trường nước Anh…".
Ngày 10/10 vừa qua, Liam Fox lên tiếng xin lỗi vì đã không phân biệt rõ công - tư trong mối quan hệ giữa ông và người bạn Adam Werritty. Dù đưa ra lời xin lỗi, song ông Fox khẳng định chưa hề làm điều gì sai trái trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng. Liam Fox nói sẽ cẩn trọng hơn trong các mối quan hệ nhằm bảo vệ bản thân và chính phủ khỏi các cáo buộc tương tự. Lời xin lỗi được ông Fox đưa ra khi chỉ vài ngày trước đó, ông còn chỉ trích các chất vấn về quan hệ giữa ông và người bạn Werritty là "vô căn cứ". Song Công đảng đối lập cho rằng, lời xin lỗi của ông Fox chỉ là một cách chối tội. "Liam Fox không thể đơn thuần có các cuộc gặp bí mật mà quan chức dưới quyền không được biết. Điều này rất nghiêm trọng và lý giải của ông Fox là không thể chấp nhận" - Kevan Jones, thành viên Công đảng tuyên bố.
Bài học đắt giá về "tình bằng hữu" trên chính trường
Quả thực, Werritty đã giáng "một cú huých đau đớn" vào con đường chính trị của Liam Fox khi nghiễm nhiên trở thành một chính trị gia chỉ bằng mối thân tình, lợi dụng bạn bè để kiếm chác và khoác lên mình cái danh hư ảo của một cố vấn chiến lược. Có lẽ chăng Liam Fox đã không đủ tỉnh táo và sáng suốt chống lại những bí mật bị báo giới phanh phui, và "đau đớn" trước mối quan hệ cá nhân bị biến thành "trò hề" trên chính trường nước Anh. Người ta luôn tự hỏi vì sao những người hám lợi lại bám lấy Liam Fox đến mức sẵn sàng chi tiền cho một "kẻ vô danh" như Werritty chỉ để thương thuyết và vô tình hại vị chính trị gia này?
Người duy nhất có thể trả lời là Bộ trưởng Nội các Sir Gus O'Donnell, khi ông tiến hành toàn bộ cuộc điều tra về hai nhân vật này với những bằng chứng do báo giới cung cấp. Nhưng cho dù người ta có chờ đợi thì mọi thông tin liên quan đến Liam Fox và Adam Werritty sẽ chỉ nằm lại trong hồ sơ mà không được công khai, kể cả khi ông Fox rời bỏ chiếc ghế bộ trưởng trong sự nuối tiếc.
Có thể nói sự ra đi của Liam Fox là tổn thất nặng nề cho nội các chính phủ của ông Cameron kể từ khi đảng Bảo thủ lên cầm quyền từ giữa năm 2010. Fox trở thành một nhân vật quan trọng của nội các, tham dự nhiều chiến dịch quân sự ở Libya và cố vấn chiến lược sắc bén. Từng kiên trì phản đối việc cắt giảm ngân sách quốc phòng, ông Fox được ca ngợi vì ý chí khi luôn kiếm tìm một chính sách "hợp tình" nhằm giữ hòa hảo mối quan hệ quân sự giữa Hoa Kỳ và đồng minh. Đồng minh của Liam Fox cho rằng ông là nạn nhân của báo chí, và quả thực chính báo chí đã khơi dậy mọi sóng gió cho cựu Bộ trưởng Quốc phòng Anh khi liên tục chỉ ra những quyết định sai lầm chính xác đến từng chi tiết, chặn hoàn toàn "đường tháo chạy" của Fox.
Báo chí ví ông Fox "lanh lợi và láu cá" như "một con cáo" trên chính trường, và cảnh báo chính Thủ tướng Cameron rằng một khi "vết thương" này còn chưa lành sẹo, nội các chính phủ và quan chức có liên quan sẽ "không thể ngồi yên". Liam Fox trở thành bộ trưởng đầu tiên rời ghế nội các chính phủ của ông Cameron và mở đầu cho quá trình thay đổi nhân sự nội bộ mà chính Thủ tướng sẽ phải quyết định, cho dù ông không muốn thực hiện khi chính trường Anh đang phải đối mặt với nhiều khó khăn.
"Tôi đã sai lầm khi cho phép xóa mờ ranh giới giữa lợi ích riêng và các hoạt động của chính phủ. Hậu quả của việc này đã ngày càng trở nên rõ ràng trong những ngày gần đây. Tôi lấy làm tiếc và rất xin lỗi về điều đó", Liam Fox đã viết như vậy trong bức thư xin từ chức gửi Thủ tướng Cameron. Đáp lại, Thủ tướng Cameron đã cảm ơn ông Fox về việc giúp ngăn cản tình trạng thảm sát người dân Libya của chính quyền Muammar Gaddafi cũng như đảm nhiệm "công việc một cách tuyệt vời" kể từ khi liên minh đảng Bảo thủ và Dân chủ Tự do lên cầm quyền sau cuộc bầu cử hồi tháng 5/2010. Ông bày tỏ sự tiếc nuối khi để ông Fox ra đi, cũng không quên ca ngợi ông này về những nỗ lực giám sát chiến dịch quân sự của Anh tại Afghanistan và Libya.
Cuối cùng, báo chí đành an ủi cựu Bộ trưởng khi viết: "Quyết định từ chức của ông Fox, dù có lẽ không phải là kết quả được mong chờ sau "sự cố" với người bạn thân, đã cho thấy nhân cách của người từng là đối thủ với Cameron, và có tầm ảnh hưởng lớn tới nền quân sự nước nhà"
