Bỏ giấy phép, giảm thủ tục cho doanh nghiệp
Phương tiện PCCC và CNCH có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân. Vì vậy, việc quản lý chất lượng các phương tiện này luôn được Nhà nước quan tâm, thực hiện thông qua hệ thống quy định pháp luật về PCCC và CNCH, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, Bộ Công an cho hay, từ ngày 1/7/2025, việc quản lý phương tiện PCCC và CNCH từng bước chuyển từ cơ chế kiểm định sang cấp giấy phép lưu thông theo Luật PCCC và CNCH và Nghị định số 105/2025/NĐ-CP. Theo đó, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện thủ tục đề nghị cấp giấy phép trước khi đưa phương tiện thuộc diện quản lý ra thị trường.
Theo số liệu thống kê, từ ngày 1/7/2025 đến tháng 9/2026, toàn quốc tiếp nhận hơn 500 hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lưu thông qua Cổng dịch vụ công Bộ Công an.
Mặc dù góp phần kiểm soát chất lượng, thủ tục cấp phép cũng làm phát sinh thời gian chuẩn bị, hoàn thiện hồ sơ, chờ giải quyết và các chi phí tuân thủ liên quan. Việc phải chờ cấp phép trước khi lưu thông có thể ảnh hưởng đến tiến độ cung ứng thiết bị, kế hoạch kinh doanh và làm tăng chi phí lưu kho của doanh nghiệp.
Nhằm tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, Bộ Công an đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 347/2026/NĐ-CP ngày 8/9/2026, đồng thời trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật PCCC và CNCH. Trong đó, một nội dung đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp giấy phép lưu thông phương tiện PCCC và CNCH.
Khi chính sách mới có hiệu lực, doanh nghiệp không còn phải thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép lưu thông. Thay vào đó, việc quản lý sẽ được thực hiện thông qua tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đánh giá sự phù hợp, kê khai thông tin, truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm theo mức độ rủi ro.
Việc thay đổi phương thức quản lý giúp giảm các khâu xử lý hồ sơ hành chính, rút ngắn thời gian chờ đợi, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo đảm chất lượng sản phẩm theo quy định. Quyền chủ động được tăng lên cũng đồng nghĩa với trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và các chủ thể có liên quan được đề cao.
Điểm cốt lõi của dự thảo sửa đổi Điều 44 là chuyển từ quản lý bằng giấy phép hành chính sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kết quả đánh giá sự phù hợp, kê khai thông tin và hậu kiểm.
Theo dự thảo, phương tiện PCCC và CNCH sản xuất, lắp ráp trong nước hoặc nhập khẩu, trước khi lưu thông và trong quá trình lưu thông trên thị trường, phải bảo đảm chất lượng theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Đáng chú ý, phương tiện có kết quả đánh giá sự phù hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo dự thảo Điều 44 được miễn thực hiện công bố hợp quy và miễn kiểm tra chất lượng hàng hóa khi nhập khẩu theo quy định. Đây không phải là sự miễn trừ vô điều kiện. Kết quả đánh giá phải phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn được áp dụng và do tổ chức đánh giá sự phù hợp đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật thực hiện.
Cơ chế này tạo điều kiện sử dụng kết quả thử nghiệm, chứng nhận hợp lệ của các tổ chức trong nước và nước ngoài, hạn chế đánh giá trùng lặp, tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, thiết bị mới.
Song song với đó, phương tiện PCCC và CNCH phải được kê khai thông tin trước khi lưu thông. Theo Điều 21 Nghị định số 347/2026/NĐ-CP, việc kê khai được thực hiện trên hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy theo Mẫu số PC24. Đối với phương tiện thuộc diện miễn công bố hợp quy, phải gửi kèm kết quả đánh giá sự phù hợp theo quy định.
Trường hợp hệ thống chưa vận hành hoặc chưa đáp ứng yêu cầu tiếp nhận, xử lý thông tin, việc kê khai được thực hiện bằng văn bản hoặc phương thức điện tử khác gửi cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền.
Kê khai thông tin không phải là xin cấp một loại giấy phép mới. Đây là nghĩa vụ cung cấp thông tin nhằm xác định nguồn gốc, đặc tính kỹ thuật và tổ chức chịu trách nhiệm về sản phẩm, phục vụ công tác giám sát chất lượng, truy xuất khi cần thiết. Việc tiếp nhận thông tin kê khai không đồng nghĩa với việc cơ quan nhà nước chứng nhận sản phẩm đạt chất lượng.
Thông điệp xuyên suốt của chính sách là “Giảm thủ tục, không giảm an toàn”. Bỏ giấy phép không có nghĩa là bỏ kiểm soát chất lượng. Việc bảo đảm chất lượng phương tiện PCCC và CNCH vẫn là yêu cầu bắt buộc, được thực hiện thông qua các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đánh giá sự phù hợp và hoạt động hậu kiểm.
Tăng cường hậu kiểm, bảo đảm chất lượng phương tiện
Khi bỏ thủ tục cấp phép, trách nhiệm bảo đảm chất lượng trước hết thuộc về tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh. Doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát chất lượng, kê khai trung thực, lưu giữ tài liệu chứng minh sự phù hợp và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm đưa ra thị trường.
Về phía cơ quan quản lý Nhà nước, trọng tâm chuyển sang quản lý dữ liệu, phân tích rủi ro, kiểm tra chất lượng thực tế, lấy mẫu thử nghiệm, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Thông tin kê khai giúp cơ quan chức năng nhận diện chủ thể chịu trách nhiệm, chủng loại, xuất xứ, thông số kỹ thuật và căn cứ đánh giá chất lượng.
Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu không phù hợp, cơ quan có thẩm quyền có thể kiểm tra, yêu cầu khắc phục, cảnh báo, thu hồi hoặc xử lý theo quy định. Đây là sự chuyển đổi từ phương thức quản lý chủ yếu bằng hồ sơ trước khi lưu thông sang giám sát chất lượng trong quá trình lưu thông trên thị trường.
Theo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, để chính sách phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, năng lực thử nghiệm, cơ sở dữ liệu và cơ chế phối hợp hậu kiểm.
Cần lưu ý, theo khoản 2 Điều 41 Nghị định số 347/2026/NĐ-CP, các quy định về kê khai và quản lý chất lượng phương tiện có hiệu lực cùng thời điểm với Luật sửa đổi. Trong thời gian chuyển tiếp, khi Luật sửa đổi chưa có hiệu lực, thủ tục cấp giấy phép lưu thông vẫn được thực hiện theo quy định hiện hành.
Cùng với trách nhiệm của doanh nghiệp và hoạt động hậu kiểm của cơ quan chức năng, người mua, người sử dụng cũng cần quan tâm đến chất lượng phương tiện PCCC và CNCH. Việc cải cách thủ tục hành chính không làm thay đổi yêu cầu bảo đảm an toàn đối với các phương tiện này.
Người mua, người sử dụng cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; kiểm tra nhãn hàng hóa, tên nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, ký mã hiệu, thông số kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và tài liệu chứng minh chất lượng phù hợp.
Khi hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC và CNCH được triển khai, người dân và doanh nghiệp có thể tra cứu, đối chiếu thông tin kê khai với sản phẩm thực tế. Tuy nhiên, không nên coi việc sản phẩm đã được kê khai hoặc có một giấy chứng nhận bất kỳ là bằng chứng bảo đảm tuyệt đối về chất lượng.
Nếu phát hiện sản phẩm không rõ nguồn gốc, có dấu hiệu giả mạo, sai lệch thông tin hoặc không hoạt động đúng yêu cầu, người sử dụng cần phản ánh đến đơn vị cung cấp hoặc cơ quan có thẩm quyền để được kiểm tra, xử lý.
Việc sửa đổi Điều 44 Luật PCCC và CNCH hướng tới cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Bỏ cấp phép không có nghĩa là buông lỏng quản lý chất lượng. Giảm thủ tục phải đi đôi với nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, tăng cường hậu kiểm, qua đó góp phần bảo đảm an toàn cho người dân.
