Nhà tù Côn Đảo, nổi tiếng bởi hệ thống nhà tù khắc nghiệt và sự tàn bạo của kẻ thù, chốn một đi không trở về, nhưng cũng chính từ nơi đây, các chiến sĩ cách mạng đã anh dũng đấu tranh, tôi luyện ý chí, nghị lực và niềm tin chống lại kẻ thù tàn bạo. Sau 51 năm đất nước hòa bình, những người tù Côn Đảo trở về từ “địa ngục trần gian” chân đã yếu, mắt đã mờ nhưng năm nào cũng hẹn gặp để cùng nhau ôn lại ký ức không thể nào quên.
Những tấm gương dũng cảm hy sinh của các chiến sĩ cách mạng đã khơi dậy lòng yêu nước và căm thù giặc của nhân dân ta. Với sự lãnh đạo của đảng bộ nhà tù, những người tù chính trị đã chống chào cờ, chống nội quy nhà lao ở Trại 6B trong một thời gian dài, tạo nên những hoạt động công khai như một “lõm giải phóng” ngay tại ngục tù Côn Đảo.
Đầu năm 1975, mặc dù bị xé lẻ giam giữ nhiều nơi, nhưng Đảng bộ và anh em tù Trại 1 - 6B vẫn đóng vai trò nòng cốt trong việc giải phóng với sự kiện Đảng bộ Lưu Chí Hiếu được đổi tên thành Đảng bộ lâm thời Côn Sơn rạng sáng ngày 1/5/1975 và đã quản lý Côn Đảo nguyên vẹn trong thời gian chờ lực lượng trong đất liên ra tiếp quản.
Cựu tù Trịnh Phi Long (75 tuổi), nguyên chiến sĩ Biệt động thành bị bắt và trải qua các trại giam Chí Hòa, Tổng nha Cảnh sát cho đến đầu năm 1970, chính quyền Sài Gòn kêu án 20 năm tù khổ sai, 5 năm biệt xứ và đày ra Côn Đảo. Ở địa ngục trần gian, ông Long tiếp tục đấu tranh chống chào cờ, không hô khẩu hiệu và bọn chúng đã đưa ông qua các trại 4, trại 5, trại 7, sau này gọi là trại Phú Tường, Phú Phong, Phú Bình, có chuồng cọp kiểu Mỹ. “Cai ngục đã nấu nhựa nóng chảy đổ vào tai tôi. Giữa trưa nắng nóng, chờ cho đổ mồ hôi chúng rắc vôi bột vào người. Ban đêm khi cái lạnh thấu xương thì bị dội nước lạnh”, cựu tù Trịnh Phi Long kể.
Một trong những người tù lâu năm tại “chuồng cọp” là ông Trần Văn Đúng, với 12 năm “trải nghiệm” đòn roi man rợ, khủng khiếp. “Đó là những ngày tháng không thể quên đối với thế hệ chúng tôi. Bao thế hệ của người theo cách mạng chưa bao giờ khuất phục trước đòn roi, nhục hình ở chốn lao tù này. Trong hơn 100 năm chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, hơn hai vạn người tù đã gửi thân xác tại nơi này. Dưới những hàng bàng cổ thụ xanh ngời là lớp lớp xương máu của bao thế hệ những chiến sĩ cộng sản, những người yêu nước, thà hy sinh, quyết không chịu khuất phục trước đòn thù. Mỗi người như một viên gạch vững chắc đắp nên con đường cách mạng để đi tới ngày chiến thắng”, cựu tù Trần Văn Đúng tự hào tâm sự.
Có mặt hôm nay, nhiều cựu tù Côn Đảo vẫn đang mang trong mình những vết thương nặng nề của di chứng đòn roi tra tấn, nhưng khi nào còn hơi thở, còn sức khỏe thì họ vẫn hẹn nhau, để cùng làm nốt những gì còn dang dở cho động đội.
“Hơn 50 năm đã qua, Côn Đảo giờ thay da đổi thịt và phát triển. Riêng cựu tù chúng tôi vẫn còn nhiều việc cần phải làm, đó là tìm kiếm bia mộ, xây dựng nghĩa trang, làm nơi tưởng niệm cho những anh linh liệt sĩ. Mong sao những đồng đội đã nằm xuống ở nhà tù tại Côn Đảo trong đó bao nhiêu người vô danh hay chưa được vinh danh, đều được công nhận và tri ân”, Trung tướng Châu Văn Mẫn chia sẻ.
Trung tướng Châu Văn Mẫn: Những mùa xuân bất tử trong nhà tù Côn Đảo 
Tỏa sáng bản hùng ca cách mạng nhà tù Côn Đảo 
