Bài cuối: Ý thức người dân là chìa khóa then chốt

Đường sắt còn tồn tại hơn 2300 lối đi tự mở

Hiện nay, trên toàn mạng lưới đường sắt vẫn còn tồn tại 2.356 lối đi tự mở. Đây chính là những "cái bẫy" tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao nhất. Tại một số địa bàn như Hà Nội, chỉ trong một thời gian ngắn đầu năm 2026, tai nạn đường sắt đã tăng cả 3 tiêu chí: số vụ, số người chết và người bị thương so với cùng kỳ. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là lỗi chủ quan: người điều khiển phương tiện không quan sát, cố tình vượt cần chắn khi đèn đỏ đã bật sáng. Những hình ảnh hãi hùng như người đàn ông vừa nghe điện thoại vừa vượt rào chắn tại Ngọc Hồi (Hà Nội) dẫn đến va chạm với tàu SE8 vào ngày 4/4 là minh chứng điển hình cho sự chủ quan này. Thậm chí, tại Đà Nẵng, có trường hợp người dân không chỉ vi phạm vượt rào chắn mà còn tấn công nhân viên gác chắn đang làm nhiệm vụ.

Để ngăn chặn tai nạn, ngành đường sắt đã phối hợp với 23 địa phương có đường sắt đi qua để xây dựng lộ trình xóa bỏ lối đi tự mở bền vững. Giải pháp không chỉ là đóng đường, mà còn là xây dựng hệ thống đường gom, hàng rào ngăn cách để tổ chức lại giao thông dân sinh một cách hợp pháp. Trong tháng 3/2026, công tác phối hợp đã đi vào nề nếp, gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp xã trong việc quản lý hành lang an toàn.

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam thừa nhận, việc xóa bỏ lối đi tự mở chỉ thực sự bền vững khi gắn với việc tổ chức giao thông thay thế phù hợp. Song, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự phối hợp của người dân. Công tác tuyên truyền, vận động đang được đẩy mạnh để người dân hiểu rằng: một vài phút chậm lại trước rào chắn hay một quãng đường vòng qua đường ngang hợp pháp chính là khoảng cách giữa sự sống và cái chết. An toàn đường sắt không chỉ là trách nhiệm của ngành chức năng với những con số thống kê khô khan, mà là sự an nguy của mỗi gia đình sinh sống dọc hai bên đường ray.

CSGT liên tục đưa ra khuyến cáo tới từng hộ dân

Trao đổi với phóng viên, Trung tá Phạm Đức Hoàng, Đội trưởng Đội CSGT số 14 (Công an Hà Nội) cho biết, nhằm tăng cường ý thức chấp hành nghiêm ATGT đường sắt, đơn vị đã chủ động xây dựng các pano màu trực quan, trong đó nêu rõ 5 quy tắc và 4 cách xử lý tình huống khi đi qua các điểm giao cắt giữa đường bộ và đường sắt. Các pano này không chỉ được dán tại các chắn tàu, đường ngang mà còn được cấp phát trực tiếp cho hơn 200 hộ dân sinh sống dọc tuyến đường sắt, đặc biệt là những hộ có lối đi tự mở qua đường ray. Cùng đó, lực lượng công an còn thường xuyên tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm hành chính, không để xảy ra sự cố chủ quan.

Trong quý I năm 2026, chỉ riêng đơn vị đã xử lý 223 trường hợp vi phạm các lỗi như: dừng đỗ xe trong phạm vi an toàn đường sắt, vượt đèn tín hiệu khi rào chắn đang hạ. Phối hợp với các công ty tín hiệu đường sắt để trích xuất dữ liệu, thực hiện phạt nguội đối với các hành vi cố tình vượt rào chắn tại các đường ngang.

Chưa dừng lại, từ đầu năm đến nay, lực lượng Công an đã đóng vai trò nòng cốt trong việc phối hợp với chính quyền địa phương và ngành đường sắt để thực hiện các biện pháp kỹ thuật: Trực tiếp phối hợp tiến hành đóng 43 lối đi tự mở, rào thu hẹp 12 vị trí và hàn kín 8 vị trí thiếu tôn chắn sóng. Tham mưu cho lãnh đạo các cấp ban hành văn bản gửi UBND các phường, xã yêu cầu rà soát và lập phương án xóa bỏ dứt điểm các lối đi tự mở theo đúng tinh thần Quyết định 358/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Lực lượng Công an đã đưa ra nhiều kiến nghị sát thực tế để giảm thiểu tai nạn: Kiến nghị giải tỏa các hàng quán chiếm dụng hành lang an toàn và phát quang cây cối che khuất tầm nhìn tại các điểm giao cắt. Đề xuất bổ sung biển báo cấm dừng, đỗ, cấm vượt; lắp đặt đèn tín hiệu tại các đường ngang có mật độ xe tải, xe container cao; và sơn thêm gờ giảm tốc. Kiến nghị giảm tốc độ chạy tàu tại các khu vực đô thị đông dân cư (ví dụ đoạn từ ga Văn Điển đến ga Giáp Bát kiến nghị giảm từ 70km/h xuống 30km/h). Đề xuất bố trí người cảnh giới khép kín 24/24h tại các điểm phức tạp và về lâu dài, nghiên cứu thành lập lại Đội Cảnh sát đường sắt chuyên trách để quản lý xuyên suốt và chuyên sâu hơn.

Không chỉ ở khu vực phía Nam, tại khu vực ngã tư Ngô Xuân Quảng - Nguyễn Đức Thuận (xã Gia Lâm), nơi tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng đi qua, Đội CSGT số 5 cũng đã tổ chức chốt trực, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm. Chỉ trong một ca làm nhiệm vụ, tổ công tác đã phát hiện, dừng xe kiểm tra và lập biên bản gần 10 trường hợp vi phạm. Các lỗi chủ yếu bao gồm vượt đèn đỏ, không chấp hành hiệu lệnh barie, đi ngược chiều trong hành lang an toàn đường sắt. Toàn bộ các trường hợp vi phạm đều bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Theo đại diện Đội CSGT số 5, khu vực này được xác định là điểm giao cắt phức tạp với lưu lượng phương tiện lớn, trong khi ý thức chấp hành của một bộ phận người dân còn hạn chế. Do đó, đơn vị xác định phải duy trì thường xuyên các tổ công tác lưu động, kết hợp giữa xử lý trực tiếp và phạt nguội thông qua hệ thống camera giám sát nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Thực tế cho thấy, TNGT đường sắt thường để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng do đặc thù vận hành của tàu hỏa. Một khi xảy ra va chạm, khả năng cứu vãn là rất thấp, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Vì vậy, việc tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn tại điểm giao cắt đường sắt là yêu cầu bắt buộc đối với mọi người tham gia giao thông. Lực lượng CSGT khuyến cáo người dân cần tuyệt đối chấp hành tín hiệu đèn, chuông cảnh báo và hiệu lệnh của barie tại các điểm giao cắt; không vượt rào chắn dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả khi chưa thấy tàu. Đồng thời, không dừng, đỗ phương tiện hoặc đi vào khu vực hành lang an toàn đường sắt; không đi ngược chiều, không “đi tắt” qua khu vực này để tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.

Mới đây, chính phủ vừa ban hành Nghị định số 81/2026/NĐ-CP thay thế các quy định cũ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt, có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5. Theo quy định mới, Nghị định 100 về xử phạt vi phạm giao thông đường bộ và đường sắt cũng sẽ chính thức được bãi bỏ từ ngày 15/5. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là mức xử phạt nghiêm khắc đối với đội ngũ nhân viên đường sắt trực tiếp phục vụ chạy tàu.

Nghị định quy định mức phạt tiền lên đến 40.000.000 đồng đối với các hành vi như làm nhiệm vụ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá ngưỡng quy định, hoặc trong cơ thể có chất ma túy. Đi kèm với đó là hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng Giấy phép lái tàu từ 10 đến 24 tháng tùy mức độ vi phạm. Một điểm mới nữa của Nghị định là việc chính thức hóa việc sử dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện hành vi vi phạm.

Thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm được tính từ lúc thiết bị ghi nhận. Điều này cho phép cơ quan chức năng thực hiện "phạt nguội" bằng cách gửi thông báo yêu cầu chủ phương tiện hoặc cá nhân, tổ chức liên quan đến trụ sở để giải quyết. “Hy vọng khi áp dụng quy định mới này, ý thức người dân sẽ được nâng lên, an toàn giao thông đường sắt sẽ ngày càng khởi sắc hơn”, chị Nguyễn Thị Kim Dung, nhân viên gác chắn ghi thuộc Công ty đường sắt Hà Hải bày tỏ.