Bài 1: Từ “cần câu” đến hành trình tái sinh cuộc đời

Chủ trương đúng – cách làm trúng

Theo thống kê, toàn tỉnh Thanh Hóa hiện có 6.532 người đã chấp hành xong án phạt tù, trong đó 5.199 người đang cư trú tại địa phương. Đáng chú ý, gần 40% từng phạm các tội liên quan đến ma túy, hơn 20% liên quan đến trộm cắp, cướp giật tài sản, trên 10% vi phạm về gây rối trật tự công cộng và cố ý gây thương tích. Đây đều là những nhóm có nguy cơ tái phạm cao nếu không được quản lý, giáo dục và hỗ trợ kịp thời. Những con số ấy không chỉ phản ánh áp lực đối với công tác bảo đảm an ninh trật tự, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái hòa nhập cộng đồng.

Thực hiện Nghị định số 49/2020/NĐ-CP ngày 17/4/2020 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng và Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg ngày 17/8/2023 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù, Thanh Hóa đã sớm cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch hành động với tinh thần chủ động, bài bản và sát thực tiễn.

Ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa khẳng định: “Ngay sau khi Chính phủ ban hành các chính sách, tỉnh đã xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ. Chúng tôi xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp trong việc tạo tâm lý, niềm tin cho người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương". Ông nhấn mạnh: “Thanh Hóa là một trong những địa phương thực hiện tốt việc cho vay vốn, tạo điều kiện để người lầm lỗi làm lại cuộc đời. Để làm được điều này, ngoài sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, còn có vai trò tham mưu rất quan trọng của lực lượng Công an và sự vào cuộc của Công an cơ sở".

Điểm nổi bật trong cách làm của Thanh Hóa là không coi tái hòa nhập cộng đồng là nhiệm vụ riêng của lực lượng Công an, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Từ Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đến các sở, ban, ngành, đoàn thể đều được phân công rõ nhiệm vụ, gắn với trách nhiệm cụ thể. Song song với đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng.

Hàng nghìn tin bài, phóng sự được đăng tải, hàng vạn lượt tuyên truyền được tổ chức tại khu dân cư. Nội dung tái hòa nhập cộng đồng được lồng ghép trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Nhờ đó, nhận thức của người dân đã thay đổi rõ rệt, nhiều người sẵn sàng giúp đỡ, tạo việc làm cho người hoàn lương. Chính sự thay đổi ấy đã góp phần quan trọng xóa bỏ rào cản tâm lý, mở ra cơ hội cho những phận người từng lầm lỗi.

Một trong những điểm sáng trong công tác tái hòa nhập cộng đồng ở Thanh Hóa là việc triển khai hiệu quả chính sách tín dụng ưu đãi theo Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg. Không chỉ hỗ trợ vốn, đây còn là cách “trao cần câu” để người hoàn lương tự nuôi sống bản thân.

Anh Lê Năng Tuấn ở thôn Bất Căng 1, xã Thọ Xuân là một minh chứng rõ nét. Từng có cuộc sống ổn định với xưởng cơ khí, nhưng chỉ vì một phút nóng giận, anh phải trả giá bằng bản án về tội cố ý gây thương tích. Ngày trở về năm 2023, anh đứng trước ngã rẽ của cuộc đời với hai bàn tay trắng. “Tôi thực sự hoang mang, không biết bắt đầu lại từ đâu. Nhiều lúc nghĩ đến ánh mắt của mọi người mà nản chí", anh Tuấn nhớ lại.

Thấu hiểu hoàn cảnh ấy, Tổ “3 trên 1” của thôn đã chủ động tiếp cận, động viên, hỗ trợ anh vay vốn phát triển kinh tế. Anh Tuấn xúc động chia sẻ: “Sau khi trở về địa phương, tôi nhận được sự động viên của gia đình, sự quan tâm của chính quyền và Công an xã. Được tạo điều kiện vay vốn, tôi mạnh dạn mở xưởng may. Nếu không có sự giúp đỡ đó, tôi khó có thể có được ngày hôm nay".

Từ một người từng mặc cảm, nay anh đã có xưởng sản xuất ổn định, tạo việc làm cho 8 lao động với thu nhập 7–8 triệu đồng/tháng. Ông Lê Năng Luật, Tổ trưởng tổ “3 trên 1”, cho biết: “Chúng tôi luôn theo sát, động viên để anh Tuấn có thêm nghị lực. Qua quá trình theo dõi, anh chấp hành rất tốt, có ý chí vươn lên. Điều đó khiến chúng tôi càng tin tưởng và quyết tâm hỗ trợ".

Lan tỏa từ những cách làm hay ở cơ sở

Không ồn ào, không phô trương, mô hình “3 trên 1” ở xã Thọ Xuân đã chứng minh hiệu quả bằng chính những con người được cảm hóa. Với cách làm “ba hội viên Cựu chiến binh giúp một người lầm lỗi”, mô hình này không chỉ quản lý, mà còn đồng hành, sẻ chia và truyền cảm hứng.

Hiện nay, xã Thọ Xuân duy trì 36 tổ “3 trên 1”, quản lý, giúp đỡ 50 người lầm lỗi. “Chúng tôi không coi họ là người từng vi phạm pháp luật, mà coi họ là những người cần được giúp đỡ. Khi mình chân thành, họ sẽ mở lòng", ông Lê Năng Luật chia sẻ. Chính sự chân thành ấy đã tạo nên “liều thuốc tinh thần” giúp nhiều người vượt qua mặc cảm. “Có những lúc chỉ cần một lời động viên cũng đủ để họ thay đổi suy nghĩ", ông Luật cho biết thêm.

Không chỉ ở xã Thọ Xuân, nhiều địa phương khác ở Thanh Hoá cũng đã có những mô hình sáng tạo, hiệu quả. Tại phường Tĩnh Gia, công tác tái hòa nhập cộng đồng được triển khai bài bản, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, đoàn thể. Lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt, phối hợp với các đơn vị liên quan để hỗ trợ người hoàn lương.

Chị Nguyễn Thị Ngọc, ở thôn Thành Trung, từng chấp hành án về tội mua bán trái phép vật liệu nổ, là một trường hợp điển hình. Những ngày đầu trở về, chị sống khép mình, loay hoay tìm hướng đi. “Thời gian đầu, tôi rất mặc cảm, không dám tiếp xúc với ai. Nhưng được Công an và các đoàn thể động viên, tôi dần tự tin hơn", chị Ngọc cho hay.

Năm 2025, chị được vay 100 triệu đồng từ nguồn vốn ưu đãi để phát triển sản xuất nước mắm. Đến nay, cơ sở của chị đã hoạt động ổn định, tạo việc làm cho một số lao động địa phương. Bà Nguyễn Thị Hoa, Phó Chủ tịch UBND phường Tĩnh Gia cho biết: “Chúng tôi xác định hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù là nhiệm vụ trọng tâm. Đây không chỉ là trách nhiệm, mà còn thể hiện tính nhân văn của chính sách. Khi họ ổn định cuộc sống, xã hội cũng ổn định hơn".

Trường hợp anh Hoàng Văn D, ở thôn Tiến Hưng, xã Luận Thành, thêm một lần khẳng định giá trị của việc “trao cơ hội đúng lúc”. Những ngày đầu trở về, anh sống trong mặc cảm, không muốn lao động. “Tôi sợ người ta nhìn mình bằng ánh mắt khác, nên cứ thu mình lại", anh D chia sẻ. Nhưng với sự kiên trì của lực lượng Công an xã, cùng sự hỗ trợ vay vốn, anh đã mạnh dạn mở xưởng sửa chữa xe tải.

Nhờ tay nghề tốt và thái độ làm việc tận tâm, anh nhanh chóng tạo được uy tín. “Nhờ được vay vốn, tôi có điều kiện làm ăn. Giờ thu nhập đã ổn định, tôi còn tạo việc làm cho một lao động khác với mức lương gần 10 triệu đồng/tháng", anh D nói. Không giấu được niềm vui, anh chia sẻ thêm: “Nếu công việc thuận lợi hơn nữa, tôi sẽ thuê thêm người. Tôi muốn chứng minh rằng mình có thể làm lại cuộc đời bằng chính sức lao động".

Một trong những chuyển biến quan trọng trong công tác tái hòa nhập cộng đồng ở Thanh Hóa là sự thay đổi trong tư duy tiếp cận. Nếu trước đây, trọng tâm là quản lý chặt để phòng ngừa tái phạm, thì nay đã chuyển sang hỗ trợ để phòng ngừa từ gốc. Nghĩa là không chỉ kiểm soát, mà còn tạo điều kiện để người hoàn lương có việc làm, có thu nhập, có niềm tin. “Chúng tôi xác định, muốn họ không tái phạm, phải giúp họ sống được bằng lao động chân chính", Trung tá Lữ Văn Xiêm – Trưởng Công an xã Luận Thành khẳng định.

Thực tiễn tại Thanh Hóa cho thấy, khi niềm tin được đặt đúng chỗ, trách nhiệm được thực thi đến cùng thì những con người từng lầm lỗi hoàn toàn có thể trở thành công dân có ích. Mỗi người được giúp đỡ thành công không chỉ là một cá nhân được cứu vớt, mà còn góp phần giảm nguy cơ tái phạm, giữ vững an ninh trật tự. Xa hơn, đó là nền tảng cho một xã hội nhân văn, nơi không ai bị bỏ lại phía sau. Và chính niềm tin ấy, khi được vun đắp bằng trách nhiệm và sự bao dung, đã, đang và sẽ tiếp tục mở lối cho những hành trình hoàn lương, những hành trình không dễ dàng, nhưng đầy ý nghĩa.