Ô nhiễm làng nghề và những cái chết được báo trước

Bài 1: Người làng nghề ‘ra đi’ khi tóc còn xanh

Làng Tống Xá ở xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định nổi tiếng từ bao đời nay với nghề đúc đồng. Người làng nghề đi khắp các nơi trên cả nước, làm ra nhiều sản phẩm đáng ngưỡng mộ. Thế nhưng, đã nhiều năm nay, người dân Yên Xá nơm nớp mối lo về sức khoẻ của mình và gia đình trước tình trạng ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí. Họ càng lo lắng hơn khi mỗi năm người trong làng mắc bệnh ung thư ngày càng nhiều hơn, trong đó có người còn rất trẻ.

Sạp hoa quả của chị Bùi Thị Toan nằm giữa ngã ba xã Yên Xá. Đây là nguồn sinh sống duy nhất của 4 mẹ con chị mấy năm nay. Nhà chị Toan ở thôn Cổ Liêu, xã Yên Xá, cách đây chừng cây số nhưng chị chọn nơi bán hàng này vừa có nhiều khách lại vừa gần nhà mẹ đẻ, hằng ngày bà có thể ra đỡ đần giúp chị. 

Chị mua thêm cái máy ép mía, vừa bán hoa quả, vừa bán nước mía để tăng thêm thu nhập. Một mình nuôi 3 đứa con, gánh nặng dồn cả lên vai người phụ nữ sinh năm 1973, trông chị già sọm so với tuổi 42.

Cách đây 5 năm, chồng chị, anh Hà Văn Huy bất ngờ ra đi mãi mãi ở tuổi 35 chỉ sau 1 tháng phát hiện bệnh ung thư gan. Chị kể, hằng ngày anh vẫn đi làm nghề đúc đồng ở thôn Tống Xá. Đó là công việc đã diễn ra nhiều năm. Một hôm anh đi làm về kêu mệt, tức ngực rồi hôm sau nghỉ làm. Thấy người yếu quá, chị giục anh sang Bệnh viện Ninh Bình khám bệnh. Ngờ đâu, bác sỹ phát hiện anh mắc căn bệnh quái ác - ung thư gan giai đoạn cuối.

Bên trong một xưởng tái chế kim loại ở Tống Xá.
Bên trong một xưởng tái chế kim loại ở Tống Xá.

Do bệnh phát hiện quá muộn nên không thể cứu chữa, bác sỹ cho anh về nhà. Chị Toan cậy cục khắp nơi tìm các bài thuốc dân gian cố chống chọi lại cái chết để giữ chồng. Người ta bảo xào giun cho anh ăn, chị cũng làm, miễn là anh khoẻ lại. Nhưng chỉ được một thời gian ngắn. Anh đi, bỏ lại 3 đứa con cho người vợ trẻ.

Chúng tôi tìm vào Trạm xá Yên Xá, nơi theo dõi sát nhất tình trạng sức khoẻ của người dân trong xã. Bà Bùi Thị Dung ở thôn Tống Xá đã hơn 10 năm làm Trạm trưởng có thể đọc tên từng người đã mất với căn bệnh gì. Bà Dung giở cuốn sổ cũ mèm “Theo dõi nguyên nhân tử vong” từ nhiều năm qua và ước tính, trong xã có tới 40% người ung thư tử vong là do bệnh liên quan đến tiêu hoá.

Năm 2009 xã có 5 người tử vong do ung thư thì năm 2010 con số ấy đã tăng lên 9 người. Đa số những người đó mắc bệnh ung thư gan, dạ dày, ung thư phổi, vòm họng… Con số đó được coi là nhiều bởi xã Vân Xá là xã nhỏ chỉ có 4 thôn.

Năm 2012 cả xã vẫn có tới 9/18 người mất vì ung thư. Năm 2013 có 9/17 người, năm 2014 có 8/19 người mất vì ung thư. Trong đó có người mới 28 tuổi, có người đang ở độ tuổi khoẻ mạnh cũng đột ngột ra đi vì trọng bệnh. Năm 2009, Bộ Tài nguyên và Môi trường có về địa phương làm cuộc khảo sát về tình hình ô nhiễm môi trường. Kiểm tra qua 100 người thì phát hiện 5 người bị nhiễm độc chì. Từ đó đến nay cũng không có một cuộc kiểm tra, khảo sát nào khác. 

Thôn Tây Tống Xá, xã Yên Xá là thôn tập trung đến 98 công ty, doanh nghiệp chuyên về sản xuất đúc đồng, gang, sắt, thép, kinh doanh sản phẩm, phế liệu. Điều này đã giúp cho đời sống kinh tế của người dân trong thôn có những bước phát triển đáng kể. Số lao động tập trung tại 98 công ty, doanh nghiệp này chiếm khoảng 60% số lao động của thôn. Hiện nay, chỉ còn lại số ít xưởng sản xuất tồn tại trong khu dân cư do thiếu quỹ đất để di dời còn phần lớn đã tập trung hoạt động Khu công nghiệp xã Yên Xá.

Tuy nhiên, theo ông Dương Xuân Ngoạn, Trưởng thôn Tây Tống Xá thì hệ quả từ hoạt động đúc đồng, gang, sắt, thép để lại cho môi trường là điều khó tránh khỏi. Ông Ngoạn cho biết, những ngày nắng nóng, chỉ cần bước chân vào thôn là đã cảm nhận thấy không khí rất ngột ngạt, khó thở. Những làn bụi li ti bay lơ lửng trong không trung. Ô nhiễm nguồn nước do khu công nghiệp thải ra, ô nhiễm tiếng ồn là điều mà người dân nơi đây đang hằng ngày phải đối mặt. Đặc biệt, những người trực tiếp lao động tại các doanh nghiệp còn phải đối mặt với nguy cơ về bệnh tật trong đó có bệnh ung thư. 

Nói về môi trường sống ở địa phương, ông Dương Doãn Nhưỡng, Bí thư Đảng uỷ xã Yên Xá cho biết, xã có 1.143 hộ dân với 3.800 nhân khẩu. Trong xã có hơn 90 cơ sở đúc đồng, đúc thép. Thường thì các công ty này tập trung sản xuất vào ban đêm để sử dụng điện giá rẻ. Thời điểm khi người dân ngủ, nghỉ thì cũng là lúc các lò nấu thép hoạt động, xả ra môi trường nước thải, khí thải độc hại. Nguồn nước mặt tại địa phương đã ô nhiễm, nhưng rất may có tới 93% hộ dân đã được dùng nước máy...

Chúng tôi tìm đến Khu công nghiệp xã Yên Xá. Gọi là Khu công nghiệp nhưng thực chất là các doanh nghiệp sản xuất được bố trí một khu riêng tiếp nối ngay sát với khu dân cư thôn Tống Xá. Bởi vậy, công việc sản xuất, tái chế kim loại đương nhiên ảnh hưởng tới cuộc sống, môi trường của người dân.

Đi dọc đường làng, tới trục đường khu công nghiệp, người ta cảm nhận ngay một thứ mùi khó chịu xộc vào mũi. Bước chân vào một cơ sở tái chế kim loại ở giữa khu công nghiệp, chúng tôi chứng kiến cả một khu sản xuất thô sơ với nhiều loại vật liệu kim loại dùng để tái chế. Những chiếc quạt công nghiệp mở hết công suất chạy rào rào nhưng không làm giảm sức nóng dưới mái tôn hầm hập. 

Theo ông Nhưỡng, trước đây hệ thống thoát nước của các cơ sở sản xuất này để chảy tràn lan nên gây ô nhiễm môi trường nặng. Hiện, khu công nghiệp đã xây hệ thống máng thoát nước nên đỡ hẳn tình trạng trên. Tuy vậy, cũng chỉ mới có một gia đình làm hệ thống thông gió, 2 lò thép lớn ở xa khu dân cư.

Việt Hà - Nguyễn Hương

Các tin khác

Nghệ An rực rỡ sắc màu Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc

Nghệ An rực rỡ sắc màu Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc

Những ngày trong tháng 11, khắp các bản làng, thôn xóm trên quê hương Nghệ An lại rộn ràng không khí Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Không chỉ là dịp gặp gỡ, giao lưu, ngày hội còn là nơi hội tụ sức mạnh lòng dân, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống và khơi dậy động lực xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Xử lý nghiêm vụ khuyên đừng ăn cua… vì nghiệp chướng!

Xử lý nghiêm vụ khuyên đừng ăn cua… vì nghiệp chướng!

Chiều tối 16/11, UBND tỉnh Cà Mau có văn bản giao Sở VH-TT&DL chủ trì phối hợp Công an tỉnh, Sở NN&MT khẩn trương kiểm tra, xử lý nghiêm thông tin liên quan đến clip “khuyên đừng ăn cua”... vì tạo nghiệp, lan truyền trên mạng xã hội.

El Nino rất mạnh, nhiều khu vực đối mặt nguy cơ khô hạn

El Nino rất mạnh, nhiều khu vực đối mặt nguy cơ khô hạn

El Nino được dự báo tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh đến khoảng tháng 2/2027, khiến nền nhiệt trên cả nước cao hơn trung bình nhiều năm, không khí lạnh hoạt động yếu và lượng mưa tại nhiều khu vực thiếu hụt. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ khô hạn, thiếu nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và xâm nhập mặn, đặc biệt tại khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ.

Ưu tiên 103 dự án với số vốn kêu gọi đầu tư hàng chục ngàn tỷ đồng

Ưu tiên 103 dự án với số vốn kêu gọi đầu tư hàng chục ngàn tỷ đồng

UBND tỉnh Quảng Trị vừa ban hành Quyết định số 4950/QĐ-UBND về việc phê duyệt danh mục 103 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó các dự án thuộc 7 lĩnh vực trọng điểm như logistics, du lịch, dịch vụ và thương mại, nông nghiệp xanh, nông nghiệp công nghệ cao…

Xử lý nghiêm xe tự chế, shipper chở hàng cồng kềnh

Xử lý nghiêm xe tự chế, shipper chở hàng cồng kềnh

Tình trạng xe tự chế, xe máy kéo theo xe lôi, chở hàng hóa cồng kềnh vẫn xuất hiện trên một số tuyến đường tại Hà Nội, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Lực lượng CSGT Thủ đô tăng cường tuần tra kiểm soát, kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

TP Hồ Chí Minh xử lý nghiêm hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

TP Hồ Chí Minh xử lý nghiêm hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Thời gian qua, Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP Hồ Chí Minh đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an, Viện kiểm sát nhân dân trong phát hiện, xử lý những vi phạm liên quan tới lĩnh vực BHXH, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, góp phần bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn.

Khách nước ngoài thích thú tham quan nơi lưu giữ nghề dệt thổ cẩm của bà con dân tộc thiểu số.

Nam Đà tập trung phát triển con người có lối sống tốt đẹp

Với tổng kinh phí hơn 5,8 tỷ đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã Nam Đà (Lâm Đồng) đang tập trung triển khai các nhiệm vụ xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, đồng thời hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, tạo dựng môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh trong cộng đồng.

Phía sau chuyện một tháng 3 lần phường ven kênh cảnh báo về triều cường

Phía sau chuyện một tháng 3 lần phường ven kênh cảnh báo về triều cường

Thời điểm này thời tiết ở khu vực TP Hồ Chí Minh đã bước vào mùa khô, các trận mưa lớn gây ngập đã giảm mạnh nhưng chỉ trong vòng 1 tháng trở lại đây, Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị phường An Hội Tây đã 3 lần phải phát đi khuyến cáo về tình trạng triều cường dâng cao gây nguy cơ ngập, lụt trên địa bàn…

Từ trường học đến khu dân cư, Công an Hà Nội lan tỏa kỹ năng lái xe an toàn

Từ trường học đến khu dân cư, Công an Hà Nội lan tỏa kỹ năng lái xe an toàn

Không chỉ tuyên truyền các quy định của pháp luật về TTATGT, lực lượng Công an Hà Nội đang đưa hoạt động hướng dẫn kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn đến các trường học, khu dân cư và doanh nghiệp trên địa bàn. Thông qua việc kết hợp phổ biến kiến thức, hướng dẫn trực tiếp và thực hành kỹ năng, chiến dịch góp phần giúp người dân nâng cao khả năng làm chủ phương tiện, chủ động phòng tránh nguy cơ mất an toàn khi tham gia giao thông.