Tôi bán tín, bán nghi. Để biết rõ sự thật, tôi quyết định tiếp xúc với bà ta. Nhưng mọi giao dịch như xin tiền, xin nước uống, cảm ơn... đều do đứa bé nói. Bà ta không bao giờ cất lời nói với bất cứ ai. Hình như người đàn bà xấu số, tội nghiệp này chỉ có mỗi một việc là đi theo sự dắt tay của đứa trẻ để gây nỗi ái ngại cho mọi người cốt xin được tiền và làm chỗ dựa cho nó. Tôi để ý thấy bà ta luôn kéo sụp chiếc nón che gần khuất khuôn mặt. Một lần, sau khi tôi cho đứa bé tờ 20.000đ, nó khoanh tay, cúi rạp người: "Cháu đội ơn ông". Tôi nói: "Không phải khoanh tay, cúi người như thế". Nó tiếp: "Ông cho cháu nhiều, mọi người chỉ cho 2 nghìn, 5 nghìn là cùng". "- Cháu lên mấy mà biết phân biệt các đồng tiền?" "- Cháu lên 6". "- Đó là mẹ cháu à?". "- Không, bà cháu ạ". "- Sao bà không nói gì?". "- Vâng. Bà cháu không nói". Tôi định hỏi: "Bị câm à?" nhưng kịp ghìm lại vì nghĩ sẽ khiến người ta tủi cực, tổn thương.
Quả là tôi không thể biết bà ta là mẹ hay là bà đứa bé, vì không thể đoán được tuổi do gương mặt không bình thường như đã nói. Đã vậy lại cứ kéo sụp cái nón khiến không thể nhìn rõ. Bà ta không cất lời nên không thể căn cứ vào lời nói để đoán tuổi. Điều này càng khiến tôi suy nghĩ, muốn khám phá sự thật. Tôi để ý, lúc đưa tiền cho đứa bé, giao đãi với nó vài câu, người đàn bà tật nguyền vừa có khuynh hướng dỏng tai nghe, lại vừa muốn thúc đứa cháu rời khỏi tôi. Đến lúc hai bà cháu đi được một quãng, tôi nhìn theo, thấy bà ta nói: " Lần sau nhớ không trở lại ngõ này". "- Vì sao ạ?" "- Bà đã nói, cứ nghe lời, không hỏi". Có lẽ bà ta nghĩ tôi đã vào nhà nên nói tự nhiên, nhưng tôi nghe khá rõ. Lúc này thì chẳng còn nghi ngờ gì nữa. Người đàn bà mù đích thực là người liên quan đến quá khứ của tôi hơn 20 năm về trước.
...Ngày ấy, tôi là thạc sĩ, trưởng phòng nghiệp vụ của cơ quan. Tương lai của tôi đang tràn đầy hứa hẹn: Sắp hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh để thành tiến sĩ. Chỉ cầm tấm bằng, sẽ được đề bạt chức phó giám đốc. Khi ấy tôi đã có vợ. Cưới nhau đã 5 năm mà chúng tôi vẫn không có con. Đi khám, người ta kết luận chẳng ai bị sao, "máy móc" bình thường. Vốn lúc lấy nhau đã không từ tình yêu mà do hai bên bố mẹ bàn tính nên càng sống, càng tẻ nhạt, càng bộc lộ những nét cá tính không hòa hợp. Yến - vợ tôi - tỏ ra ích kỉ và đáo để. Tuy vậy, tôi không có ý ly hôn vì lúc ấy đang có nhiều thuận lợi trong công tác. Tôi cần sự nghiệp hơn. Nếu ly hôn, chắc chắn sẽ ảnh hưởng.
Giữa lúc này, tôi quen biết Như - 22 tuổi, kém tôi 8 tuổi, về cơ quan tôi thực tập. Như xinh tươi, duyên dáng, sống rất khiêm nhường, hòa đồng, được mọi người trong cơ quan quý mến. Cô thực tập ở phòng tôi, nhận sự giúp đỡ trực tiếp của tôi. Sau một thời gian gần gũi, tôi đã yêu Như. Tất nhiên là phải vụng trộm. Lúc đầu, cô cũng rất yêu tôi nhưng vì tôi có vợ, nên không dám thả lỏng trái tim. Tôi thấy thật đau khổ khi yêu một người mà lại phải về sống với một người khác nên nẩy ý định sẽ bàn với Yến để chia tay- một cuộc chia tay lịch sự, tử tế. Chắc vợ tôi sẽ chấp thuận. Trong khi đó, tôi vẫn bí mật duy trì tình yêu với Như và không ngờ phát triển rất nhanh. Khi tôi nói sẽ chia tay vợ để lấy Như thì cô tin ngay. Từ đó, cô chủ động hơn trong quan hệ và sau một lần cùng đi nghỉ mát ở biển, cô đã có thai.
Tôi vừa mừng, vừa lo. Sự việc sau đó bị bại lộ khi tôi chưa kịp bàn bạc ngã ngũ với Yến. Và cô ta đã sôi lên máu Hoạn Thư. Việc này không có gì ngạc nhiên. Nhưng tôi không ngờ Yến đã làm một việc động trời: Thuê người hắt a-xít vào mặt Như. Sau đó, Yến bị 10 năm tù. Còn tôi tuy không bị xử lý hình sự nhưng mất tất cả: Bị khai trừ ra khỏi Đảng, cảnh cáo trước toàn cơ quan về tội ngoại tình để dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Không còn mặt mũi nào ở lại cơ quan, tôi xin nghỉ việc để sau đó vào làm cho một công ty tư nhân và không còn đầu óc nào để hoàn thành việc học lên tiến sĩ. Nơi làm mới trả lương cho tôi nhiều hơn cả cơ quan cũ. Nhưng như thế là đời tôi kể như mất hết. Chỉ còn tấm bằng thạc sĩ chẳng để làm gì.
Tòa tuyên ngoài mức án tù 10 năm, Yến phải bồi thường cho bị hại một khoản tiền đáng kể. Sau một thời gian điều trị bỏng tại Viện Bỏng quốc gia, do quá tủi cực, Như ra viện rồi đi đâu tôi không biết nữa. (Lúc nằm viện, tôi không dám vào thăm vì được biết họ hàng cô ấy tìm kiếm tôi để trả thù vì chính tôi là nguyên nhân gây nên thảm kịch của cô). Biết tin này, tôi trốn biệt vào miền Nam. Phải nửa năm sau mới trở ra Hà Nội và vào làm ở công ty nói trên.
Tôi bị khủng hoảng mất một thời gian do nuối tiếc, ân hận, xót xa, mặc cảm về tội lỗi. Tôi như từ thiên đường rơi tõm xuống vực thẳm. Mấy năm sau, tôi dần có vị thế ở công ty tư nhân. Người chủ tịch hội đồng quản trị kiêm giám đốc công ty đã mời tôi thay ông, đảm đương vai trò giám đốc. Rồi tôi lấy vợ và sinh con. Cuộc sống của tôi bình yên, sung túc suốt từ ngày đó, tuy thỉnh thoảng vẫn trỗi dậy nỗi giày vò về quá khứ. Tôi hầu như không nghĩ gì đến Yến bởi tội ác cô ta gây ra cho Như quá kinh khủng. Chắc cô ta sẽ không phải bóc lịch cả 10 năm, sẽ được ân xá trước thời hạn. Tôi chỉ thương và luôn thấy có tội với Như. Nhưng biết tìm cô ở đâu? Không loại trừ do quá tủi cực và có cuộc sống thê thảm mà rất có thể cô đã quyên sinh. Nghĩ vậy, đầu tôi ù lên, quá khứ lại hiện về.
Thế rồi bỗng nhiên đến cái ngày tình cờ tôi chứng kiến hai bà cháu người hành khất. Tôi khẳng định đó chính là Như vì giọng nói của cô thì vẫn như xưa, tôi không thể quên. Sự việc gặp Như hôm đó đã thôi thúc tôi phải đi tìm hiểu cho ra hoàn cảnh hiện tại của cô. Trải rất nhiều gian nan, hỏi han manh mối qua nhiều người, một tháng sau, tôi đã biết được điều cần biết: Khi bị Yến tạt a-xít, Như đã có thai. Cô hai lần tự tử nhưng đều hụt do được mọi người cứu. Rồi cô sinh được đứa con trai. Hận đời, cô quyết tâm nuôi nó lên người. Nó trở thành một bác sĩ giỏi, lấy vợ là giáo viên tiếng Anh, sinh được một đứa con gái. Nhưng cách đây một năm, khi đứa con lên 5 tuổi, hai vợ chồng nó bị tai nạn giao thông đều đã tử vong. Người lái xe đi đúng luật, vợ chồng đứa con trai của tôi rẽ trái đột ngột quên không xi nhan, đã bị xe cán chết. Lái xe có hoàn cảnh quá tội nghiệp: vợ bại liệt, 4 con nhỏ, lại thêm mẹ già 80 tuổi. Như đã không nỡ nhận khoản tiền anh ta trợ cấp nuôi cháu gái tôi đến năm 18 tuổi. Và từ đó, hai bà cháu phải dắt nhau đi ăn xin.
Đứa bé gái 6 tuổi, rất xinh xắn trong bộ quần áo nhếch nhác kia chính là cháu nội tôi. Từ khi biết rõ sự thể, không đêm nào tôi ngủ được. Tôi phải uống thuốc an thần và nói với vợ là công việc công ty quá nhiều áp lực. Năm nay tôi 57 tuổi, có 2 con, một trai, một gái. Vợ hiện tại của tôi rất tốt. Nhưng tôi không thể cho cô ấy biết rõ sự thật. Tôi không muốn vợ, con tôi gánh chịu hậu quả rắc rối do tôi gây ra. Tôi nẩy ý định sẽ trợ cấp tiền hàng tháng để hai bà cháu không đi hành khất. Nhưng liệu Như có nhận? Cô ấy là người rất tự trọng và khái tính. Tôi thấy rõ cô đã nhận ra tiếng nói của tôi nên mới giục đứa cháu rời khỏi tôi nhanh. Tôi phải làm sao để chuộc lại quá khứ mà không ảnh hưởng đến gia đình hiện tại?
