ASEAN đồng thuận trong vấn đề biển Đông

Từ tuyên bố của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN

Nhóm họp vào đúng thời điểm mà Trung Quốc đã và đang tiếp tục thực hiện việc đưa và định vị giàn khoan vào vùng biển Việt Nam, Hội nghị cấp cao ASEAN được tổ chức từ ngày 9/5 đã “nóng” vấn đề biển Đông. Tại cuộc họp, các nước ASEAN đã kiến nghị rằng, ASEAN cần phải thể hiện lập trường thống nhất, trong đó yêu cầu các bên phải tuân thủ luật pháp quốc tế và Công ước quốc tế của Liên Hợp Quốc (LHQ) về Luật biển năm 1982 (UNCLOS); thực hiện nghiêm túc và đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC); nhấn mạnh sự cấp thiết phải sớm đạt được Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở biển Đông (COC) để bảo đảm tốt hơn cho hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn hàng hải ở khu vực… Đặc biệt, ngay trưa 10/5, tại Hội nghị cấp Bộ trưởng của ASEAN, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về các vụ việc đang diễn ra trên Biển Đông đã làm gia tăng tình hình căng thẳng ở khu vực. Các Bộ trưởng yêu cầu các bên liên quan, trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc đã được thừa nhận chung của luật pháp quốc tế và UNCLOS, thực hiện kiềm chế và tránh có các hành động có thể làm phương hại đến hòa bình và ổn định ở khu vực; và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. Bên cạnh đó, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN cũng khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định, an ninh, an toàn hàng hải, tự do hàng hải và hàng không ở biển Đông, cũng như Tuyên bố Nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về biển Đông và Tuyên bố chung cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 15 kỷ niệm 10 năm DOC...

Phát biểu với giới báo chí về vấn đề này bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN, Tổng thư ký ASEAN Lê Lương Minh cũng khẳng định, sự cố gần đây giữa Trung Quốc và Việt Nam ở biển Đông là “cực kỳ nghiêm trọng” và cần phải đưa ra thảo luận giữa các lãnh đạo khu vực trong cuộc họp vào ngày 11/5. Để tránh những sự việc đáng tiếc như vậy có thể lặp lại, ông Lê Lương Minh hy vọng rằng, ASEAN và Trung Quốc sẽ khởi động việc tham vấn trực tiếp về COC.                               

Hiện tại, theo Tổng thư ký ASEAN, ASEAN và Trung Quốc đã có 3 vòng tham vấn chính thức nhưng vẫn “chưa thể tham vấn thực chất” và “ASEAN cần đẩy mạnh công việc này nhằm làm cho Trung Quốc cam kết phát triển sớm COC”. Tiếp những tuyên bố của Tổng thư ký ASEAN, Tổng thống Philippines Benigno Aquino ngày 10/5 cũng đã kêu gọi các nhà lãnh đạo ASEAN cùng đối mặt với mối đe dọa trước yêu sách chủ quyền ngang ngược của Trung Quốc trên biển Đông. Ông Benigno Aquino nhấn mạnh, chính ông sẽ thảo luận vấn đề này với các lãnh đạo ASEAN trong cuộc họp tại Myanmar vì đây không chỉ là vấn đề của một vài quốc gia mà nó là vấn đề an ninh cho toàn khu vực. Quan điểm của Philippines là đề cao, bảo vệ và tuân thủ luật lệ quốc tế trong việc giải quyết các vấn đề tranh chấp lãnh thổ.

Tới lo ngại của Tổng thư ký LHQ

Cho đến nay, giới quan sát thế giới đều cho rằng, hành động của Trung Quốc trong việc đặt giàn khoan Haiyang Shiyou-981 (Hải Dương-981) trên vùng biển Việt Nam đang tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong quan hệ quốc tế, đó là một quốc gia có thể lợi dụng quy mô và sức mạnh để chèn ép các nước láng giềng, phớt lờ luật pháp quốc tế. Điều này là hoàn toàn không thể chấp nhận được và không được có trong một thế giới tôn trọng hòa bình và quyền chủ quyền của mỗi dân tộc. Sau cuộc họp báo hôm 8/5, ngày 9/5, LHQ lại tổ chức một cuộc họp báo tiếp theo với phát ngôn chính là người phát ngôn của Tổng thư ký LHQ Ban Ki-moon, ông Farhan Haq. Lần này, ông Farhan Haq cho biết: “Tổng thư ký LHQ Ban Ki-moon đã bày tỏ quan ngại về tình trạng gia tăng căng thẳng ở biển Đông giữa Trung Quốc và Việt Nam trong những ngày qua. Tổng thư ký LHQ hối thúc các bên liên quan kiềm chế tối đa và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, thông qua đối thoại và phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương LHQ”.

Và phản ứng của các nước

Rõ ràng, từ những hành động đơn phương và sai trái của Trung Quốc, cộng đồng quốc tế đã có cái nhìn công bằng, thẳng thắn trong vấn đề này. Và vì lẽ phải, nhiều quan chức và chính phủ các nước sẵn sàng lên tiếng để bảo vệ các luật lệ đã đề ra. Tại Mỹ, tiếp theo các tuyên bố của Thượng nghị sĩ John McCain và Hạ nghị sĩ Eni Faleomavaega, hôm 9/5 một nhóm các Thượng nghị sĩ có thế lực của đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ thuộc Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ gồm Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Robert Menendez, các Thượng nghị sĩ Marco Rubio, Ben Cardin, Jim Risch và Patrick Leahy đã ra tuyên bố chung lên án việc Trung Quốc liên tục có những hành động gây rối ở biển Đông. Nhóm các nghị sĩ này còn hối thúc các đồng nghiệp thông qua nghị quyết của Thượng viện Mỹ tái khẳng định sự ủng hộ của Chính phủ Mỹ đối với hoạt động tự do lưu thông hàng hải trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giải quyết các tranh chấp lãnh thổ và lãnh hải bằng con đường ngoại giao hòa bình.

Trong khi đó, Ấn Độ đã bày tỏ lo ngại của nước này về diễn biến tại biển Đông với phát ngôn rằng: “Chúng tôi mong muốn chứng kiến giải pháp cho vấn đề thông qua các biện pháp hòa bình theo các nguyên tắc đã được thừa nhận rộng rãi của luật quốc tế. Trong bối cảnh này, chúng tôi tiếp tục khẳng định rằng tự do hàng hải tại biển Đông không được cản trở, đồng thời kêu gọi sự hợp tác trong bảo đảm an ninh của các tuyến đường biển và tăng cường an ninh hàng hải". Còn giới chuyên gia, học giả của Anh, Nga và nhiều quốc gia khác trên thế giới thì nhấn mạnh, hành động kiểu này của Trung Quốc tạo ra thách thức nghiêm trọng đối với Việt Nam và các bên có tuyên bố chủ quyền trong khu vực. Xét dưới nhiều góc độ khác nhau thì những tuyên bố hoặc quyết định triển khai hoạt động thăm dò dầu khí ở biển Đông của phía Trung Quốc như đang diễn ra đều đi ngược lại với chính sách hiện nay của Chính phủ Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình trong đó nhấn mạnh việc thiết lập mối quan hệ tốt đẹp và tin cậy với các nước láng giềng ở biển Đông.