Trước lo lắng của người dân, cũng để hiểu thêm về nguyên nhân gây ra các vụ tai nạn, những giải pháp trong thời gian tới, PV Báo Công an nhân dân đã có cuộc trao đổi nhanh với ông Lê Kim Thành - Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng).
PV: Thưa Vụ trưởng, báo cáo 6 tháng đầu năm cho thấy TNGT giảm sâu trên cả 3 tiêu chí, đặc biệt số vụ giảm hơn 17%. Tuy nhiên, dư luận lại đang bàng hoàng trước hàng loạt vụ tai nạn xe khách đặc biệt nghiêm trọng xảy ra. Ông đánh giá như thế nào về sự tương phản này và liệu chúng ta có đang bỏ sót "lỗ hổng" nào trong công tác quản lý xe khách liên tỉnh?
Ông Lê Kim Thành: Trước hết phải khẳng định rằng kết quả giảm sâu TNGT trên cả 3 tiêu chí (số vụ, số người chết, số người bị thương) trong thời gian qua rất đáng ghi nhận. Điều đó cho thấy các chủ trương, định hướng của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật về trật tự, an toàn giao thông; sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương, các lực lượng chức năng cùng với ý thức chấp hành pháp luật của người dân đã được nâng cao, phát huy hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên, những vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng vừa xảy ra trên tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ hay vụ cháy xe khách trên Quốc lộ 1 tại Đồng Nai là những mất mát hết sức đau xót.
Thay mặt cơ quan đầu mối về an toàn giao thông của Bộ Xây dựng, chúng tôi xin chia sẻ sâu sắc với các gia đình có người bị nạn. Chỉ một vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng cũng đủ đặt ra yêu cầu phải rà soát lại toàn bộ chuỗi bảo đảm an toàn trong hoạt động vận tải. Tôi cho rằng chúng ta không được phép chủ quan trước những kết quả tích cực đã đạt được. Mục tiêu của chúng ta không chỉ là giảm số vụ tai nạn mà phải giảm đến mức thấp nhất các vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.
PV: Nhiều ý kiến cho rằng tình trạng lái xe vào ban đêm, đặc biệt trong khoảng thời gian từ nửa đêm đến rạng sáng, đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Theo ông, đâu là vấn đề cần đặc biệt quan tâm?
Ông Lê Kim Thành: Khoảng thời gian từ đêm đến rạng sáng luôn là khung giờ có nguy cơ mất an toàn cao hơn. Đây là thời điểm cơ thể con người giảm khả năng tỉnh táo, phản xạ trở nên chậm hơn, trong khi lưu lượng phương tiện ít khiến nhiều lái xe dễ xuất hiện tâm lý chủ quan hoặc cố gắng tranh thủ thời gian để kịp hành trình. Đối với vận tải hành khách đường dài, nguy cơ này càng lớn nếu người lái xe không được nghỉ ngơi đầy đủ hoặc doanh nghiệp chưa tổ chức hợp lý lịch trình, ca kíp và thời gian làm việc. Chính vì vậy, pháp luật hiện hành đã quy định khá chặt chẽ về thời gian làm việc của lái xe, trách nhiệm của đơn vị kinh doanh vận tải trong việc quản lý người lái, lắp đặt và khai thác dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera trên xe để theo dõi quá trình vận hành.
Hạ tầng được đầu tư đồng bộ chính là điều kiện để giao thông an toàn hơn nếu người điều khiển phương tiện tuân thủ đúng quy định.
Thực tế cho thấy chỉ một vài giây mất tập trung ở tốc độ cao cũng có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Đối với hành khách, cũng nên nâng cao ý thức giám sát chuyến đi của mình. Khi phát hiện lái xe có dấu hiệu mệt mỏi, chạy quá tốc độ, sử dụng điện thoại hoặc có hành vi không bảo đảm an toàn, cần kịp thời phản ánh với nhà xe hoặc cơ quan chức năng (hiện nay, lực lượng CSGT đã công bố số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận thông tin, xử lý vi phạm rất hiệu quả, người dân nên lưu lại để dùng khi cần thiết). Một lời nhắc đúng lúc đôi khi có thể ngăn ngừa được một tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra.
PV: Tài liệu cho thấy nhiều vụ tai nạn xảy ra trên các tuyến cao tốc huyết mạch hoặc đường đẹp. Có ý kiến cho rằng chính tâm lý chủ quan khi đường vắng dẫn đến phóng nhanh, vượt ẩu là nguyên nhân chính làm gia tăng nguy cơ tai nạn. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào, thưa ông?
Ông Lê Kim Thành: Đúng là điều kiện hạ tầng tốt có thể làm nảy sinh tâm lý chủ quan đối với một bộ phận lái xe. Khi mặt đường bằng phẳng, tầm nhìn rộng, lưu lượng phương tiện thấp, nhiều lái xe dễ có xu hướng tăng tốc, không giữ khoảng cách an toàn hoặc giảm sự tập trung quan sát. Đây là đặc điểm tâm lý đã được nhiều nghiên cứu về an toàn giao thông trên thế giới chỉ ra.
Tuy nhiên, cũng cần khẳng định rằng đường tốt không phải là nguyên nhân gây tai nạn. Ngược lại, hạ tầng được đầu tư đồng bộ chính là điều kiện để giao thông an toàn hơn nếu người điều khiển phương tiện tuân thủ đúng quy định. Đối với xe khách, đặc biệt là xe giường nằm hoạt động trên các tuyến đường dài, yêu cầu về kỷ luật nghề nghiệp phải cao hơn rất nhiều so với phương tiện cá nhân. Người lái xe phải luôn duy trì khoảng cách an toàn, tuyệt đối tuân thủ tốc độ, không điều khiển phương tiện khi sức khỏe không bảo đảm và phải coi bảo đảm an toàn cho mỗi hành khách trên xe là một trách nhiệm trước pháp luật và lương tâm nghề nghiệp.
Thực tiễn đã cho thấy, trên đường cao tốc, sai sót của con người thường phải trả giá rất đắt. Vì vậy, càng đi trên đường tốt càng phải tuân thủ kỷ luật lái xe một cách nghiêm ngặt.
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu lãnh đạo Bộ chỉ đạo Cục chuyên ngành phối hợp với các đơn vị chức năng thuộc các Bộ, ngành và địa phương rà soát tổ chức giao thông, xử lý các điểm tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, hoàn thiện hệ thống biển báo, hộ lan, cảnh báo và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý khai thác kết cấu hạ tầng giao thông theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Điều quan trọng hơn cả là phải xây dựng văn hoá an toàn trong hoạt động vận tải.
PV: Vụ cháy xe khách tại Đồng Nai khiến nhiều người đặc biệt quan tâm đến vấn đề an toàn kỹ thuật phương tiện, việc cải tạo xe và vận chuyển hàng hóa trên xe khách. Theo ông, cần lưu ý những vấn đề gì để phòng ngừa các sự cố tương tự?
Ông Lê Kim Thành: Hiện nay, nguyên nhân cụ thể của vụ việc đang được các cơ quan chức năng điều tra, làm rõ. Tuy nhiên, từ góc độ quản lý nhà nước, vụ tai nạn một lần nữa cho thấy yêu cầu rất cao đối với việc bảo đảm an toàn kỹ thuật của phương tiện vận tải hành khách. Xe khách là phương tiện chở nhiều người nên mọi yêu cầu về kiểm định, bảo dưỡng, sửa chữa và khai thác phải được thực hiện nghiêm túc theo đúng quy định. Chủ phương tiện và doanh nghiệp vận tải phải thường xuyên kiểm tra tình trạng kỹ thuật của xe, tuyệt đối không tự ý cải tạo kết cấu, lắp đặt thêm thiết bị trái quy định hoặc sử dụng các linh kiện, thiết bị không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn. Bên cạnh đó, việc vận chuyển hàng hóa trên xe khách cũng phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quyết định khả năng bảo vệ tính mạng hành khách khi xảy ra tình huống khẩn cấp.
Đối với doanh nghiệp vận tải, cần coi công tác quản lý an toàn kỹ thuật là một bộ phận không thể tách rời của hoạt động kinh doanh. Đầu tư cho an toàn không phải là chi phí, mà là đầu tư cho uy tín và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Về phía cơ quan quản lý, chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu cho lãnh đạo Bộ chỉ đạo Cục chuyên ngành tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng của các Bộ ngành, địa phương kiểm tra điều kiện kinh doanh vận tải, điều kiện an toàn kỹ thuật của phương tiện, đồng thời nghiên cứu hoàn thiện các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp với thực tiễn nhằm nâng cao hơn nữa mức độ an toàn đối với xe khách.
Thông điệp tôi muốn nói ở đây là không có bất kỳ lợi ích kinh tế nào có thể đánh đổi bằng tính mạng con người. Đây phải là nguyên tắc cao nhất trong hoạt động kinh doanh vận tải hành khách.
PV: Trong vụ xe khách rơi khỏi cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, hành khách là một đoàn đi du lịch đang trên đường trở về cũng như một số vụ việc trước đây, khi tai nạn xảy ra, chúng ta thường nhắc đến lỗi tài xế "buồn ngủ". Vậy còn trách nhiệm của chủ doanh nghiệp trong việc bố trí đủ lái xe và đảm bảo sức khỏe cho đội ngũ này được đặt ra như thế nào để không chỉ mình tài xế phải "đứng mũi chịu sào"?
Ông Lê Kim Thành: Trong hoạt động vận tải hành khách, người trực tiếp điều khiển phương tiện là lái xe, nhưng an toàn của một chuyến xe là trách nhiệm của cả doanh nghiệp vận tải. Thực tế cho thấy, một doanh nghiệp có văn hóa an toàn tốt sẽ không giao xe cho lái xe khi sức khỏe không bảo đảm, không bố trí lịch chạy quá dày, không tạo áp lực phải chạy nhanh để kịp giờ hoặc tăng số chuyến. Ngược lại, nếu chỉ đặt mục tiêu doanh thu mà xem nhẹ các yếu tố an toàn thì nguy cơ rủi ro sẽ gia tăng.
Tôi cho rằng, doanh nghiệp vận tải cần chuyển từ tư duy "quản lý hoạt động kinh doanh" sang "quản trị rủi ro an toàn".
Điều đó không chỉ dừng ở việc đáp ứng đủ các điều kiện pháp lý, mà còn phải chủ động xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ, thường xuyên đánh giá nguy cơ, giám sát hành vi lái xe và kịp thời xử lý các dấu hiệu mất an toàn trước khi tai nạn có thể xảy ra.
Có thể khẳng định, một doanh nghiệp vận tải được đánh giá không phải ở số lượng chuyến xe hay doanh thu, mà trước hết phải được đánh giá bằng mức độ an toàn của mỗi chuyến đi. Đó cũng là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững và tạo dựng niềm tin với hành khách.
PV: Ông kỳ vọng gì vào việc ứng dụng công nghệ trong nâng cao an toàn giao thông, đặc biệt đối với vận tải hành khách?
Ông Lê Kim Thành: Chuyển đổi số đang mở ra cơ hội rất lớn để đổi mới phương thức quản lý về giao thông vận tải. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế ý thức và trách nhiệm của con người. Thiết bị có thể phát hiện vi phạm, cảnh báo nguy cơ, nhưng việc xử lý cảnh báo đó vẫn phụ thuộc vào người lái xe, doanh nghiệp vận tải và cơ quan chức năng quản lý. Vì vậy, chuyển đổi số phải đi cùng với đổi mới phương thức quản trị và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.
Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu lãnh đạo Bộ chỉ đạo Cục chuyên ngành phối hợp với các đơn vị chức năng của các Bộ, ngành, địa phương thúc đẩy kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ quản lý hoạt động vận tải; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới để phát hiện sớm các hành vi có nguy cơ mất an toàn, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp quản lý đội xe/lái xe và giúp cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát.
Phía sau tay lái là sự sống – Hãy lái xe bằng cả trái tim!
