Hà Nội đang trong những ngày lạnh buốt cuối năm. Nhưng cái rét dưới 10oC cùng những bộn bề của ngày giáp Tết không làm giảm đi nhiệt tình của những người yêu mến NSND Xuân Huyền. Vì thế, Nhà hát Âu Cơ vẫn tràn ngập ánh đèn màu, rực rỡ sắc hoa và tấp nập khán giả đến với sự kiện được tổ chức để dành tặng một trong những cây đại thụ của sân khấu Việt Nam bước vào tuổi 70: đạo diễn, NSND Xuân Huyền.
Chắc chắn, đêm 6/1 sẽ là thời khắc mà NSND Xuân Huyền nhớ mãi. Bởi đó là đêm khởi đầu chương trình nghệ thuật vinh danh những thành công và cống hiến sáng tạo nghệ thuật của NSND Xuân Huyền “Mùa xuân và sân khấu kịch Việt Nam” được tổ chức trang trọng và truyền hình trực tiếp trên kênh ANTV.
GS.TS.NSND Đình Quang, NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch và NSƯT Lê Chức, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu, Trung tướng, nhà văn Hữu Ước, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục XDLL Bộ Công an; các nghệ sĩ lão thành, các GS.TS, các nhà nghiên cứu lý luận sân khấu, NSND, các nhà biên kịch, đạo diễn và các thế hệ diễn viên..v.v… đã đến dự.
Trong lời khai mạc, NSƯT Lê Chức trân trọng gọi ông là “người sân khấu Xuân Huyền” và khẳng định, cống hiến của ông “xứng đáng nhận được sự vinh danh của nhiều mùa xuân cuộc đời và mùa xuân sân khấu”. Xuân Huyền có quyền tự hào, khi ông là đạo diễn sân khấu đầu tiên có được Tuần kịch của riêng mình - món quà độc đáo mà các thế hệ học trò riêng tặng ông. Đây cũng là dịp để “người sân khấu Xuân Huyền” gặp lại khán giả và tri ân cùng các nghệ sĩ, tác giả, họa sĩ, những người đã đồng hành cùng với ông trong hơn 50 sân khấu vừa qua.
Ngập trong hoa tươi và những lời chúc thành kính, NSND Xuân Huyền không giấu nổi sự nghẹn ngào trước tình cảm ấm áp của bạn bè, đồng nghiệp, của học trò dành cho mình. Có được điều ấy là bởi, cùng với tài năng, chính là nhân cách con người, nhân cách nghệ sĩ của NSND Xuân Huyền khiến đồng nghiệp và khán giả yêu mến. Với kiến thức uyên thâm, với tâm huyết nghề nghiệp, mỗi vở diễn do ông dựng đều lắng sâu triết lý nhân văn và tầm nhìn triết học.
Nghệ thuật trong trái tim Xuân Huyền mãi là ngôi đền thiêng mà ở đó, không có chỗ cho những điều phi nghệ thuật. Ông sẵn sàng từ chối những kịch bản không hay, thậm chí, có vở chuẩn bị ra mắt công chúng, cũng bị ông trả lại tiền vì: “Cung cách làm nghệ thuật như vậy không thể có vở hay được!”. Trong các hội thi, hội diễn nếu có ông trong BGK, các nghệ sĩ đều yên tâm về sự khách quan! NSND Doãn Hoàng Giang từng tuyên bố: “Một khi có Xuân Huyền trong BGK thì không bao giờ có chuyện mờ ám!”. Thời buổi kinh tế thị trường, dễ mấy người có được cái tâm trong sáng như Xuân Huyền?
Lực và tâm của hơn nửa thế kỷ lao động cật lực cho sân khấu đã làm nên một cá tính sáng tạo nghệ thuật là tính chính luận ở Xuân Huyền. Dù tình huống nào, diễn biến tâm lý ra sao, cũng phải đạt tới những giá trị cao. Kết luận của ông luôn thỏa đáng bởi yếu tố chân - thiện - mỹ, điều mà nhân vật của ông vươn tới và người xem đồng cảm nhận. Trong hàng trăm vở diễn ở nhiều thể loại mà ông đã dàn dựng, nhiều vở đã giành giải thưởng cao. Tại Hội diễn sân khấu chèo 2005, 2/4 vở diễn hay nhất do ông đạo diễn.
Với niềm yêu kính dành cho người thầy lớn của mình, NSND Lê Khanh xúc động: “Chúng em mãi không bao giờ quên lời dạy của thầy: Người nghệ sĩ khi đứng trước tác phẩm nghệ thuật hãy coi như đứng trước một tình yêu lớn, để yêu với tình yêu mãnh liệt, trong sáng, chân thành và thánh thiện, để sáng tạo ra tác phẩm cho người người soi vào đó như một tấm gương phản chiếu chân - thiện - mỹ của cuộc đời. Từ những tấm gương ấy, sẽ làm nên nhân cách nghệ sĩ, nhân cách con người”.
Mấy năm nay Xuân Huyền không được khỏe. Bệnh tật đã khiến ông không còn được cùng các nghệ sĩ, diễn viên tiếp tục sáng tạo nghệ thuật sân khấu, vốn là đam mê khao khát của ông. Nhưng trong những bước đi chậm chạp, trong dáng vẻ lặng lẽ của ông, tình yêu với sân khấu chưa bao giờ nguội lạnh. Trái tim người nghệ sĩ vẫn đầy ắp những ý tưởng sáng tạo, khiến chúng ta tiếc nuối trước cuộc chia tay quá sớm của ông với sân khấu.
Nhưng ông có thể tự hào, bên cạnh những vở diễn đã định hình một phong cách đạo diễn của ông, ông cũng đã truyền lại đam mê sân khấu cho nhiều thế hệ học trò của ông, để họ đã và đang tiếp tục thắp sáng ngọn lửa tình yêu sân khấu của ông: NSND Lê Khanh, NSND Hoàng Dũng, các NSƯT: Anh Tú, Trần Đức, Chiều Xuân, Thanh Ngoan, Phú Thăng, Chí Trung, Hoàng Lan..v.v… Họ sẽ thực hiện tâm nguyện ông gửi gắm: “Gửi lại những điều tôi không làm được cho những người còn lại tiếp tục công việc của tôi”.
Ngay sau lễ khai mạc, khán giả đã được thưởng thức vở “Tiếng chuông” (kịch bản: Trung tướng, nhà văn Hữu Ước) do Xuân Huyền đạo diễn và các diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ thể hiện. Không phụ tấm lòng của người nghệ sĩ lớn, các nghệ sĩ của Nhà hát Tuổi trẻ: NSƯT Anh Tú, Quách Thu Phương, Đức Khuê, Thu Hương..v.v… đã có những giây phút xuất thần, để mang đến cho tác phẩm vốn đã có hàng trăm đêm diễn kể từ khi được dàn dựng, một hơi thở mới nồng nàn và sâu lắng, tràn đầy ý nghĩa, như một cách bày tỏ tình cảm chân thành của mọi người dành cho người nghệ sĩ tài hoa và nhân cách.
Các đêm tiếp theo, sẽ là các vở kịch nói được lựa chọn trong số hàng trăm vở diễn ở nhiều thể loại mà NSND Xuân Huyền đã sáng tạo không mệt mỏi trong mấy chục năm gắn bó với sân khấu: Cát bụi, Nhà có 3 chị em, Một cây làm chẳng nên non, Cái chết chẳng dễ dàng gì
