Chỉ từ tháng 6 tới tháng 7/2011 trên địa bàn TP Hồ Chí Minh đã xảy ra tới 5 vụ ngộ độc thực phẩm (NĐTP) khiến cho 628 người phải nhập viện với 3/5 vụ xảy ra liên tiếp tại bếp ăn tập thể của công nhân. Hai vụ lớn nhất phải kể tới là tại Công ty Quang Thái (quận Bình Tân) khiến 167 công nhân phải nhập viện và Công ty Wooyang Vina (quận 12) làm 267 người nhập viện.
7 tháng đầu năm 2011, NĐTP trong đó NĐ tập thể đã gia tăng đột biến, bất thường và không theo một qui luật nào, đó là nhận định về tình hình NĐTP năm nay của Chi cục ATVSTP TP Hồ Chí Minh.
Độc tố, vi sinh - tác nhân gây gia tăng ngộ độc tập thể
Mổ xẻ về nguyên nhân gây nên tình trạng gia tăng nhiều vụ NĐTP có số lượng nạn nhân đông gần đây tại hội nghị phòng chống NĐTP, ông Huỳnh Lê Thái Hòa - Chi cục trưởng Chi cục ATVSTP TP Hồ Chí Minh cho biết, liên tục từ năm 2005, tỉ lệ số vụ NĐ tập thể trên 30 người xảy ra trên địa bàn TP luôn gia tăng trên 40% trong tổng số vụ NĐ. Cao nhất là năm 2007 với 70% trong tổng số vụ và năm 2011 trong 7 tháng đầu năm số vụ NĐ từ bếp ăn tập thể (BĂTT) đã chiếm 60%.
Tìm hiểu về đặc thù của các vụ NĐ tập thể trong năm nay mới phát hiện thêm rằng, trong 4/5 vụ xảy ra vào tháng 6,7 vừa qua là do đem thức ăn từ ngoài vào công ty, xí nghiệp. Theo ông Hòa vấn đề được nghi vấn rất lớn do phương tiện vận chuyển thường sử dụng bừa bãi, không có xe chuyên dùng. Khi chở ngoài đường đã bị lây nhiễm bụi bặm.
Sau một khoảng thời gian dài chừng 1 tiếng mới vận chuyển tới nơi cho công nhân ăn nhưng do nhà ăn qui mô thường nhỏ nên phải chia bữa ăn làm 2-3 ca. Thời gian giữa các ca càng dài nguy cơ thực phẩm nhiễm khuẩn càng lớn. Độc tố, vi sinh vật được xác định là những tác nhân chính gây ngộ độc hàng loạt.
Phân tích từ Chi cục ATVSTP TP Hồ Chí Minh, tác nhân gây NĐTP do vi sinh vật có chiều hướng gia tăng trở lại trong những năm gần đây trong các vụ NĐ tập thể: 44% trên tổng số vụ NĐTP năm 2005 là do vi sinh vật, năm 2006 chiếm tỉ lệ 16%, 2007 chiếm 21% trong tổng số vụ, năm 2008 tăng lên 27%, năm 2009 tăng lên 30% và 2010 chiếm tới 46% trong các số vụ.
Vi sinh vật gây NĐTP do điều kiện chế biến trong BĂTT không đảm bảo. Thời gian gần đây cũng rộ lên những vụ NĐ do cá ngừ. Trong năm 2007 theo phân tích từ Viện Y tế công cộng TP Hồ Chí Minh cho biết có 21% trên tổng số vụ NĐTP là do Histamin cá ngừ.
Năm 2009 tăng vọt lên tới 45% trong tổng số vụ và năm 2010 là 31%. Cá ngừ về chợ đầu mối vào khoảng 3 giờ sáng, sau đó theo các tiểu thương về chợ bán lẻ. Bán sáng không hết lại tiếp tục "đợi" khách tới trưa, chiều và tiếp tục được đưa tới chợ tự phát. Từ đây cá ngừ "chu du" tiếp vào các bếp ăn công nhân, bếp ăn tập thể, quán cơm, thức ăn đường phố…
Chấn chỉnh từ khẩu phần ăn cho công nhân
Hiện để phục vụ cho 10 triệu người dân TP Hồ Chí Minh mỗi ngày cần phải có một lượng thực phẩm rất lớn kèm theo vô số các cơ sở kinh doanh, chế biến, phân phối lên tới 57.700 cơ sở. Riêng loại hình BĂTT, CS suất ăn sẵn (CSSĂS) hiện TP có 2.455 CS. Để phục vụ cho 255.800 lao động đang làm việc tại các công ty, xí nghiệp trong KCX-KCN đã có 199 BĂTT đang hoạt động. Nhưng 92/199 bếp ăn này là tự nấu; 98/199 CS thuê người ngoài vào nấu.
Ngoài ra, trong KCN còn có 371 CS nhận SĂS từ bên ngoài vào và 425 CS phát tiền cho công nhân. Tuy nhiên, giá bữa ăn cho công nhân là vấn đề khó chấn chỉnh nhất. Theo ông Hòa, đã được nhắc nhở rất nhiều lần nhưng khi đi kiểm tra vẫn phát hiện cho tới thời điểm này vẫn còn nhiều BĂ trong KCN duy trì khẩu phần ăn cho công nhân quá thấp và rất đáng báo động. Có công ty trong 5 năm liền vẫn duy trì bữa ăn cho công nhân với giá 7.000đ/suất trong khi ngoài thị trường một suất cơm bụi bình dân hiện đã 20.000đ/suất.
Trước tình hình NĐ tập thể vẫn xảy ra liên tục khiến Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã từng ra kiến nghị lên Chính phủ quy định doanh nghiệp hỗ trợ tiền ăn giữa ca cho người lao động tối thiểu là 15.000 đồng/bữa/người. Mức ăn giữa ca cũng sẽ được chia theo vùng, những vùng có giá cả đắt đỏ sẽ cao hơn giá sàn. Riêng doanh nghiệp có 100% vốn nhà nước, từ 1/1/2012 phải thực hiện mức hỗ trợ ăn giữa ca tối đa cho người lao động từ 620.000 đồng/tháng tăng lên 730.000 đồng/tháng. Song đề cập tới vấn đề trên, ông Hồ Xuân Lâm, Phòng Lao động KCX-KCN cho biết, phải từ 1/10/2011 khi có mức lương mới thì BQL KCN mới có thể buộc doanh nghiệp làm cam kết có mức giá sàn cho bữa ăn công nhân là 15.000 đồng.
Trước mắt, Sở Y tế thành phố và Trung tâm Dinh dưỡng nên đưa ra một định mức về ca lo/khẩu phần ăn công nhân làm căn cứ kiểm soát, kiểm tra việc cung cấp thức ăn của doanh nghiệp sẽ dễ dàng hơn. Bên cạnh đó việc công bố kết quả kiểm nghiệm mẫu thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc phải nhanh hơn dễ cho việc xử lý cơ sở vi phạm. Và trong khi các biện pháp về lâu về dài chưa thể thực hiện được thì trong thời gian tới, Chi cục VSATTP sẽ phối hợp với Ban quản lý KCN-KCX chủ động giám sát chất lượng, VSATTP đối với các cơ sở thực phẩm chế biến, phụ gia và kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm, đình chỉ hoạt động đối với các cơ sở không bảo đảm ATVSTP nhằm hạn chế tối đa tình trạng ngộ độc thực phẩm tập thể đã rất báo động như hiện nay
