Nhiều cách làm hay giúp giảm thiểu rác thải nhựa ra môi trường

Nói không với túi nilon

Tận dụng địa thế gò đồi, nhiều mảnh vườn nằm bên bờ sông Hương được người dân xã Hương Thọ (TP Huế) tận dụng trồng cây thanh trà, bưởi và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Nếu như trước đây, phần lớn người dân sử dụng túi nilon, túi vải không dệt để bọc quả thanh trà thì trong hơn 1 năm trở lại đây, sau khi được chính quyền các cấp vận động thực hiện dự án “Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam” do Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF-Việt Nam) tài trợ, người trồng thanh trà ở Hương Thọ không còn sử dụng túi nilon như trước.

Ông Lê Văn Chúng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hương Thọ cho biết, việc sử dụng túi bọc làm từ áo quần cũ thay cho túi nilon, túi vải không dệt chứa nhiều chất nhựa nhằm giảm lượng rác nhựa thải ra môi trường trong quá trình sản xuất. Nhận thấy hiệu quả cao từ dự án nên xã Hương Thọ đã vận động 100% hộ dân trồng cây thanh trà và bưởi trên địa bàn tham gia vào mô hình, hướng tới mục tiêu sản xuất loại trái cây đặc sản xứ Huế theo phương pháp hữu cơ, an toàn và thân thiện môi trường.

Cũng với mục đích giảm thiểu lượng rác thải nhựa ra môi trường, từ năm 2021, tại xã Phú Thuận, huyện Phú Vang (Thừa Thiên Huế) và phường Thuận An, TP Huế đã thành lập các CLB ngư dân trẻ vươn khơi bám biển với hàng chục thành viên là các ngư dân trẻ tham gia. Đến nay CLB ngư dân trẻ đã hỗ trợ 60 thùng rác, mỗi thành viên được hỗ trợ 1 thùng rác 240 lít để chứa rác thải vô cơ và 1 thùng rác 120 lít để chứa rác thải hữu cơ tại các tàu cá. Anh Trần Văn Cường, Chủ nhiệm CLB ngư dân trẻ vươn khơi bám biển phường Thuận An cho biết, ngoài việc đánh bắt hải sản, làm dịch vụ hậu cần, thành viên CLB còn tích cực vớt rác thải nhựa trên biển đưa vào bờ bán gây quỹ giúp học sinh nghèo. CLB của anh Cường hện có hơn 30 thành viên với trên 10 tàu cá công suất lớn tham gia. Từ khi thành lập đến nay, CLB ngư dân trẻ của anh Cường đã thực hiện thu gom hơn 7,5 tấn rác thải nhựa trên biển. “Sau nhiều năm bám biến, tôi nhận ra rằng sản lượng tôm cá ngày càng giảm, trong khi rác thải nhựa trôi nổi trên mặt nước biển ngày càng nhiều hơn. Vì thế, ngoài thu gom rác thải nhựa trên biển, chúng tôi còn vận động ngư dân địa phương duy trì việc đánh bắt hải sản nhưng không xả rác thải gây ô nhiễm môi trường. Đồng thời tuyên truyền ngư dân chung tay vớt rác trên biển, nhất là đối với rác thải nhựa, túi nilon khó phân hủy để bảo vệ môi trường biển”, anh Cường chia sẻ.

Tương tự, mô hình CLB “Sống xanh vì cộng đồng” được thành lập vào cuối năm 2020 tại xã Phú Thuận, huyện Phú Vang và phường Thuận An, TP Huế đến nay có hơn 100 thành viên tham gia với nhiều hoạt động tích cực trong việc thu gom rác thải nhựa. Đến nay CLB đã thực hiện 280 đợt ra quân với gần 3.250 lượt thành viên tham gia, phát hơn 7.000 tờ rơi tuyên truyền về bảo vệ môi trường, chống rác thải nhựa tại cộng đồng dân cư.

Ngoài các mô hình vừa kể, thông qua dự án “Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam”, đã có 43 trường học trên địa bàn áp dụng thí điểm mô hình trường học giảm nhựa, 30 doanh nghiệp cam kết tham gia giảm nhựa, hơn 29.500 túi phân loại được phân phát tại các hộ gia đình để phân loại rác tại nguồn; hơn 183 tấn rác thải nhựa thất thoát ra môi trường được thu gom.

Ông Trần Song, Phó Chủ tịch UBND TP Huế cho biết, dự án “Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam” sẽ hỗ trợ thành phố bảo vệ các dòng sông và hệ sinh thái các vùng đất ngập nước, ven biển không bị ô nhiễm bởi rác thải nhựa thông qua các biện pháp can thiệp với sự tham gia của các bên liên quan bao gồm các khối công tư, các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng địa phương. “TP Huế cam kết đến năm 2024 sẽ trở thành đô thị giảm nhựa với 70% chất thải rắn được phân loại tại nguồn, thu gom và xử lý, đồng thời rác tái chế từ bãi chôn lấp được đẩy mạnh thu hồi”, ông Trần Song chia sẻ.

Ngư dân đưa rác thải nhựa vào bờ

Cuối tháng 9/2023 vừa qua, UBND TP Quy Nhơn (Bình Định) phối hợp với Chi cục Thủy sản tổ chức hội thảo tham vấn mô hình quản lý chất thải nhựa ngành thủy sản. Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ dự án “Thí điểm các mô hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt và chất thải ngành thủy sản nhằm thúc đẩy Kinh tế tuần hoàn tại thành phố Quy Nhơn”, do UBND TP Quy Nhơn chủ trì thực hiện, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tài trợ, giai đoạn 2022-2024.

Theo ông Trần Văn Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Bình Định, là tỉnh thuộc khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, kinh tế thủy sản có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của tỉnh Bình Định. Giá trị sản xuất thủy sản năm 2022 đạt 19.319,65 tỷ đồng chiếm 36,8% giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản toàn tỉnh. Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được thì các hoạt động thủy sản cũng phát sinh một lượng lớn chất thải nhựa gây ô nhiễm môi trường và nguồn lợi thủy sản. Toàn tỉnh hiện có 5.955 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên, với 3.243 tàu khai thác hải sản vùng khơi (chiếm tỷ lệ 54%)... Hiện phần lớn tàu cá không có dụng cụ thu gom rác thải và không mang rác thải về bờ. Bên cạnh đó, các hoạt động sản xuất nuôi trồng thủy sản và hoạt động tại các cảng cá cũng gây ô nhiễm môi trường và phát sinh nhiều rác thải nhựa. Tuy nhiên việc quản lý giám sát thu gom rác thải nhựa trong ngành thủy sản nói chung và Bình Định vẫn chưa được thực hiện. Cơ sở hạ tầng còn kém chưa đáp ứng được khâu quản lý thu gom, phân loại và xử lý rác thải đặc biệt là rác thải nhựa.

Tại hội thảo kể trên, các báo cáo viên của Chi cục Thủy sản và BQL cảng cá Bình Định trình bày hiện trạng quản lý rác thải nhựa, rác thải nhựa đại dương trong ngành thủy sản và các chính sách quản lý rác thải nhựa trong ngành thủy sản; đặc biệt là tham vấn các bên liên quan, đại diện các chủ tàu về mô hình và cơ chế thu gom rác thải nhựa từ tàu cá về bờ. Theo đó hoạt động của mô hình bao gồm: nâng cao nhận thức cho thuyền viên làm việc trên các tàu cá về rác thải nhựa đại dương; xây dựng quy trình khai báo, tiếp nhận, xác nhận rác thải nhựa thu gom từ tàu cá vào bờ; thành lập và triển khai hoạt động Đội Thu gom rác thải nhựa tàu cá thuộc BQL Cảng cá Bình Định; hỗ trợ túi lưới thu hồi rác thải nhựa cho các tàu cá; hỗ trợ xây dựng nhà thu gom, các trang thiết bị phục vụ phân loại, đóng gói; xây dựng cơ chế khuyến khích tàu cá thu gom rác thải nhựa về bờ; xây dựng cơ chế hỗ trợ vận hành ban đầu cho Đội Thu gom làm kinh tế tuần hoàn.

Theo lãnh đạo Chi cục Thủy sản Bình Định, việc thực hiện cơ chế khuyến khích chỉ là giai đoạn ban đầu để ngư dân thay đổi dần thói quen vứt rác xuống biển, tiến đến phân loại và thu gom rác thải mang về bờ. Từ việc thực hiện mô hình thí điểm thu gom rác thải trên tàu cá tại Cảng cá Quy Nhơn, trên cơ sở đó ngành thủy sản tỉnh sẽ đề xuất các cấp, bộ ngành bổ sung một số hướng dẫn kỹ thuật và bổ sung các chính sách quản lý rác thải nhựa trong ngành thủy sản cho phù hợp với thực tế.

“Các chủ tàu rất hoan nghênh việc thực hiện mô hình đưa rác thải về bờ. Tham gia thực hiện mô hình, các chủ tàu sẽ phải cam kết không xả rác thải nhựa xuống biển và thu gom rác thải nhựa sinh hoạt trên tàu cá để đưa vào bờ; dán bản cam kết trong cabin tàu; Lắp đặt túi lưới chứa rác thải nhựa trên tàu cá; khai báo các loại nước uống, thực phẩm sinh hoạt và các loại bao bì trong chuyến biển thông qua tờ khai  khi làm thủ tục xuất bến tại Cảng cá hoặc có thể khai báo qua Zalo được kết nối với Đội Thu gom rác thải của Cảng cá; xác nhận lượng rác thải nhựa mang về khi cập cảng”, lãnh đạo Chi cục thuỷ sản Bình Định cho biết thêm. Dự kiến mô hình sẽ được triển khai thí điểm trên 200 tàu cá hoạt động xa bờ, thường cập Cảng cá Quy Nhơn. Sau đó sẽ được duy trì và nhân rộng cho khoảng 3.000 tàu cá xa bờ trên địa bàn tỉnh Bình Định.