9.950 phạm nhân sẽ được đặc xá theo quyết định của Chủ tịch nước. Họ sẽ được trở về với gia đình, với cộng đồng để tiếp tục thực hiện ước mơ còn dang dở của mình, để nỗ lực, phấn đấu có cuộc sống bình yên, hạnh phúc hơn.
Đặc xá cho các phạm nhân cải tạo tiến bộ thể hiện sự nhân văn, khoan hồng trong chính sách hình sự của Đảng, Nhà nước ta, là sự kết tinh giữa tính nghiêm minh của pháp luật nhưng cũng mang đậm tính nhân đạo, khoan dung của chế độ ta.
Chính sách đặc xá không chỉ mở ra cơ hội làm lại cuộc đời cho những người lầm lỗi mà còn góp phần khơi dậy niềm tin, ý chí vươn lên, hướng thiện trong mỗi phạm nhân. Qua đó, khẳng định chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước trong việc kết hợp chặt chẽ giữa trừng trị và giáo dục, cải tạo, lấy con người làm trung tâm, tạo điều kiện để họ tái hòa nhập cộng đồng, trở thành công dân có ích cho xã hội.
Phát biểu tại phiên họp duyệt danh sách phạm nhân đủ điều kiện đề nghị Chủ tịch nước đặc xá, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, nhân đạo và khoan hồng đối với người phạm tội là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Đó là, pháp luật nước ta vừa thể hiện tính nghiêm minh đối với người phạm tội, kiên quyết trừng trị nghiêm khắc đối với đối tượng chủ mưu, cầm đầu, ngoan cố, chống đối, tái phạm nguy hiểm, nhưng khoan hồng đối với người phạm tội thành khẩn, lập công chuộc tội, ăn năn hối cải và tạo mọi điều kiện thuận lợi để họ sửa chữa sai lầm, trở thành người lương thiện, có ích cho xã hội.
Chỉ trong một thời gian rất ngắn, sau khi Chủ tịch nước có Quyết định đặc xá (Quyết định 457/CĐ-CTN ngày 7/5/2026), Bộ Công an (cơ quan thường trực) đã chỉ đạo lực lượng chức năng cố gắng, khẩn trương, chỉ đạo thực hiện, đảm bảo công tác đặc xá được triển khai chặt chẽ, nghiêm ngặt, theo quy định pháp luật, đúng tiến độ đề ra, đúng theo hướng dẫn. Việc xét duyệt đề xuất danh sách người được đặc xá để trình Chủ tịch nước quyết định được lãnh đạo Chính phủ đánh giá cao, đảm bảo công bằng, nghiêm minh, không để sót lọt đối tượng được đặc xá.
Nói về quy trình đặc xá, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết: Sau khi có Quyết định đặc xá của Chủ tịch nước, các cơ sở giam giữ trong Công an nhân dân (CAND) và Quân đội nhân dân (QĐND) tổ chức quán triệt, triển khai rộng rãi thông qua hệ thống truyền thanh, niêm yết công khai tại nhiều vị trí trong cơ sở giam giữ. Đồng thời, các đơn vị tổ chức sinh hoạt để phổ biến, thông báo cho phạm nhân nắm rõ đối tượng, tiêu chuẩn, điều kiện được xét đặc xá, từ đó tự rà soát, đối chiếu.
Trên cơ sở đó, các tổ, đội tiến hành bình xét, bỏ phiếu kín để giới thiệu những trường hợp đủ điều kiện. Tiếp theo, Hội đồng đặc xá tại các trại giam, trại tạm giam sẽ xem xét từng trường hợp cụ thể. Sau khi các cơ sở giam giữ đề xuất danh sách, các tổ thẩm định liên ngành tiến hành thẩm định; Ban Chỉ đạo của Bộ Công an họp xét, xin ý kiến các thành viên Hội đồng tư vấn đặc xá, các bộ, ngành liên quan, trước khi trình Hội đồng Tư vấn đặc xá cho ý kiến và lập danh sách trình Chủ tịch nước quyết định.
“Trình tự, thủ tục xét đặc xá được thực hiện rất chặt chẽ, khách quan, công khai, minh bạch, bảo đảm đúng quy định của Luật Đặc xá, Quyết định của Chủ tịch nước và hướng dẫn của Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đặc xá. Các trường hợp được đề nghị đặc xá đều được thống nhất trước khi trình Chủ tịch nước xem xét, quyết định”, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến khẳng định.
Trong quá trình xét đặc xá, Bộ Công an cũng đã nỗ lực vận dụng các quy định của pháp luật tạo điều kiện tối đa cho người cải tạo tốt được đặc xá. Như quy định về đặc xá phải bảo đảm ANTT và quy định có nơi cư trú rõ ràng là 2 quy định nếu vận dụng cứng nhắc, không linh hoạt sẽ ảnh hưởng đến việc đặc xá của phạm nhân. Thực tiễn các đợt đặc xá trước đây cho thấy, việc áp dụng tiêu chí “không làm ảnh hưởng xấu đến ANTT” ở một số nơi còn chưa thống nhất.
Trong quá trình xét đặc xá cho phạm nhân, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến nhận thấy vướng mắc này nên đã chỉ đạo Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (QLTG, CSGDBB, TGD) xây dựng tiêu chí cụ thể, tham mưu Chính phủ đưa vào Hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá (HĐTVĐX). Các tiêu chí được xây dựng theo hướng toàn diện, không chỉ xem xét nhân thân, quá trình chấp hành án mà còn đánh giá các yếu tố liên quan đến môi trường xã hội, nguy cơ phát sinh khiếu kiện, khả năng bị lợi dụng để gây mất ổn định, cũng như tác động tâm lý xã hội nếu được đặc xá. Việc cụ thể hóa này giúp các đơn vị áp dụng thống nhất, hạn chế tối đa yếu tố cảm tính trong quá trình xét, đề nghị đặc xá.
Thiếu tướng Nguyễn Thanh Trường, Cục trưởng Cục Cảnh sát QLTG, CSGDBB, TGD cho biết, các tiêu chí được xây dựng theo hướng toàn diện, không chỉ xem xét nhân thân, quá trình chấp hành án mà còn đánh giá các yếu tố liên quan đến môi trường xã hội, nguy cơ phát sinh khiếu kiện, khả năng bị lợi dụng để gây mất ổn định, tác động tâm lý xã hội nếu được đặc xá. Quy trình đánh giá được thực hiện chặt chẽ, kết hợp giữa thông tin trong hồ sơ và xác minh thực tế tại địa bàn cư trú, bảo đảm việc đánh giá có căn cứ, khách quan. Do vậy, từ năm 2025 việc thực hiện tiêu chí này đã đảm bảo thống nhất trong công tác xét, đề nghị đặc xá.
Đối với nơi cư trú của phạm nhân sau khi được đặc xá trở về. Đây cũng là một trong những quy định có “vướng” bởi nhiều phạm nhân đã thi hành án rất lâu, có người 10 năm, thậm chí 20 năm hoặc hơn nên gia đình đã bán nhà, không còn nơi ở cũ. Trong khi, nơi ở mới của thân nhân thì lại không có hộ khẩu hay bất cứ giấy tờ để chứng minh là cư trú ở tại đó. Chính vì vậy, Công an ở địa chỉ cũ cũng không có cơ sở để xác nhận “Có nơi cư trú rõ ràng”, tại nơi ở mới cũng tương tự như vậy. Điều này có thể gây thiệt thòi cho phạm nhân. Nhận thấy điều này, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến đã yêu cầu Công các địa phương xác nhận cho phạm nhân sẽ về cư trú tại nơi thường trú của bố, mẹ, vợ/chồng, con phạm nhân, để họ có nơi trở về, đáp ứng đủ điều kiện pháp luật đặt ra.
Cùng với việc thực hiện tốt công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân, Bộ Công an đã triển khai nghiêm túc Luật Tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, Nghị định số 49 về tái hoà nhập cộng đồng và Quyết định số 22 của Thủ tướng Chính phủ về cho người chấp hành xong án phạt tù vay vốn.
Đến nay, đã có hơn 15.000 người được vay vốn với tổng số tiền trên 1.300 tỷ đồng để ổn định cuộc sống. Bộ Công an cũng đã tổ chức sơ kết việc thực hiện Nghị định 49 và Quyết định 22, khẳng định công tác tái hòa nhập cộng đồng được các cấp, các ngành, lực lượng Công an triển khai nghiêm túc, hiệu quả.
Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cho biết: "Công an cơ sở phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan quan tâm hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù vay vốn, tạo việc làm; nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh đã tiếp nhận, tuyển dụng. Không ít trường hợp sau khi hoàn lương đã chấp hành tốt, xây dựng được cơ sở sản xuất, tạo việc làm cho người khác. Lực lượng Công an cũng tích cực hỗ trợ chính quyền địa phương giúp các gia đình ổn định cuộc sống".
Ngày mai, những cánh cửa trại giam mở ra không chỉ khép lại quá khứ lầm lỗi mà còn mở ra một hành trình mới – hành trình của sự hoàn lương và tái sinh. Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự vào cuộc trách nhiệm của các cấp, ngành và sự dang tay đón nhận của cộng đồng, chúng tôi tin rằng những người được đặc xá sẽ vững vàng trên con đường hướng thiện, trở thành công dân có ích, góp phần giữ vững an ninh trật tự và xây dựng xã hội ngày càng nhân văn, tốt đẹp hơn.
