Ngày 22/9, tại Học viện Cảnh sát nhân dân (CSND), Bộ Công an đã tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ “Xây dựng mô hình cơ quan điều tra (CQĐT) điều tra trong điều kiện tổ chức Công an địa phương 2 cấp hiện nay, thực tiễn và một số vấn đề đặt ra”. Thừa ủy quyền của lãnh đạo Bộ Công an, Thiếu tướng, TS Chử Văn Dũng, Phó Giám đốc Học viện CSND chủ trì hội thảo.
Hội thảo có sự tham dự của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia thực tiễn trong và ngoài lực lượng CAND.
Đề dẫn hội thảo, Đại tá, PGS.TS Lê Quang Toàn, Trưởng Khoa nghiệp vụ và Điều tra hình sự, Học viện CSND cho biết: Tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước ta.
Thực hiện chủ trương đó, tổ chức Công an địa phương được kiện toàn theo mô hình 2 cấp gồm Công an cấp tỉnh và Công an cấp xã, không còn tổ chức Công an cấp huyện. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức mà còn làm thay đổi căn bản phương thức lãnh đạo, chỉ huy, phân công lực lượng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.
Theo tinh thần Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/2/2025 của Quốc hội và các quy định của Bộ Công an về tổ chức, hoạt động của CQĐT trong CAND, quá trình chuyển đổi phải bảo đảm chức năng, nhiệm vụ được thực hiện liên tục, không để gián đoạn, không tạo khoảng trống trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Đối với hoạt động điều tra hình sự, việc không còn tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) Công an cấp huyện dẫn đến sự tập trung đầu mối điều tra tại Cơ quan CSĐT Công an cấp tỉnh, đồng thời đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của Công an cấp xã trong nắm tình hình, tiếp nhận nguồn tin về tội phạm, bảo vệ hiện trường và xử lý ban đầu các vụ việc phát sinh tại cơ sở...
Hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện thực tiễn tổ chức và hoạt động của CQĐT trong điều kiện tổ chức Công an địa phương 2 cấp; từ đó đề xuất các giải pháp góp phần xây dựng mô hình CQĐT vừa tập trung, chuyên sâu, vừa bám sát cơ sở, vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới…
Thảo luận tại hội thảo, các ý kiến thống nhất cho rằng việc triển khai mô hình Công an địa phương 2 cấp từ ngày 1/3/2025 đã tạo bước chuyển quan trọng trong tổ chức và hoạt động của CQĐT trong CAND. Thực tiễn cho thấy, mô hình Cơ quan CSĐT 2 cấp đã tạo ra sự thay đổi rõ nét về vai trò của Công an cấp xã trong hoạt động tố tụng hình sự.
Nếu trước đây lực lượng này chủ yếu thực hiện chức năng hỗ trợ, phối hợp thì nay thông qua cơ chế ủy quyền, phân công của Thủ trưởng Cơ quan CSĐT và hướng dẫn của các phòng nghiệp vụ thuộc Cơ quan CSĐT Công an tỉnh, lực lượng Công an cấp xã đã trực tiếp tham gia sâu hơn vào quá trình tiếp nhận, xác minh, giải quyết đối với tố giác, tin báo về tội phạm; điều tra vụ án hình sự.
Việc mở rộng vai trò của Công an cấp xã góp phần phát huy lợi thế gần dân, sát địa bàn, nắm chắc đối tượng và diễn biến tình hình an ninh, trật tự. Đây là điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm ngay từ cơ sở. Mặt khác, mô hình mới cũng đã góp phần nâng cao tinh thần trách nhiệm, tính chủ động và bản lĩnh nghiệp vụ của Công an cấp xã. Nhiều cán bộ cơ sở từng bước trưởng thành thông qua quá trình trực tiếp tham gia xử lý các vụ việc thực tế…
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng phát sinh nhiều áp lực đối với Công an cấp xã. Khối lượng công việc tăng lên đáng kể trong khi biên chế ở một số địa bàn còn mỏng; cán bộ phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ khác ngoài hoạt động điều tra, tố tụng. Việc thực hiện các quy định tố tụng hình sự cũng đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và sự am hiểu pháp luật cao…
Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Quang, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túy, Bộ Công an đã chia sẻ về thực trạng điều tra ma túy trong điều kiện tổ chức Công an địa phương 2 cấp. Theo Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Quang, mô hình hiện tại đã và đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều tra, đòi hỏi cần tiếp tục quan tâm, đầu tư thêm nguồn lực cho Công an cấp xã để lực lượng này làm tốt hơn cả trong công tác phòng ngừa và tố tụng…
Đại tá Nguyễn Khắc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an cũng cho rằng, hiện nay lực lượng Công an cấp xã đã và đang phải giải quyết một lượng án rất lớn trong lĩnh vực điều tra tội phạm xâm phạm trật tự xã hội.
Để nâng cao hiệu quả công tác điều tra, theo lãnh đạo Cục Cảnh sát hình sự, cần tiếp tục hoàn thiện mô hình CQĐT theo hướng tinh gọn, thống nhất, chuyên sâu, hiện đại, bảo đảm hoạt động thông suốt từ cấp tỉnh đến cơ sở; nâng cao chất lượng đội ngũ điều tra viên, cán bộ điều tra; tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, chỉ đạo và tổ chức hoạt động điều tra...
Đại diện Công an một số địa phương cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức lực lượng điều tra tại địa bàn cơ sở, đảm bảo sự chỉ đạo tập trung, thống nhất của Cơ quan CSĐT cấp tỉnh, đồng thời phát huy tính chủ động của lực lượng trực tiếp bám sát địa bàn; nghiên cứu, hoàn thiện khung tiêu chí, phương pháp đánh giá năng lực điều tra viên, cán bộ điều tra đảm bảo đánh giá thực chất, khách quan, toàn diện trên các lĩnh vực; xây dựng cơ chế chính sách động viên khuyến khích đối với điều tra viên có thành tích xuất sắc, vượt trội tại các địa bàn phức tạp, trọng điểm…
Phát biểu tổng kết hội thảo, Thiếu tướng, TS Chử Văn Dũng ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, những đề xuất, kiến nghị có giá trị khoa học và thực tiễn của các chuyên gia, nhà khoa học.
Đồng chí Phó Giám đốc Học viện CSND cũng cho biết, Ban tổ chức hội thảo sẽ tập hợp các ý kiến đề xuất, báo cáo lãnh đạo Bộ Công an và các cơ quan có thẩm quyền nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của CQĐT phù hợp với Công an địa phương 2 cấp, đáp ứng yêu cầu của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong bối cảnh mới.
