Vì sao không nên đưa quyền im lặng vào luật?

Đã có ý kiến cho rằng, nên quy định quyền im lặng vào Bộ luật Tố tụng hình sự với lý do thời gian qua xảy ra một số vụ án, người bị bắt, bị tạm giữ bị bức cung, dùng nhục hình và sự việc có thể không xảy ra nếu khi được triệu tập đến cơ quan điều tra, họ có quyền im lặng cho đến khi luật sư có mặt hoặc việc hỏi cung chỉ được diễn ra khi có mặt luật sư. Tuy nhiên, sẽ là không thuyết phục nếu quy định quyền im lặng vào Bộ luật Tố tụng hình sự bởi những lý do sau đây:

Một là, nếu quyền im lặng được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự thì được áp dụng như thế nào và trong giai đoạn nào của quá trình tố tụng. Theo đó, quyền im lặng chỉ được áp dụng từ khi một người bị bắt cho đến khi được gặp luật sư hay quyền im lặng được áp dụng trong suốt quá trình tố tụng (người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo không chỉ im lặng trong suốt quá trình điều tra, mà đến giai đoạn xét xử, tại phiên tòa đều có quyền giữ im lặng, không cần biết có hay không có sự hiện diện của luật sư, không cần thiết phải nói bất cứ điều gì vào bất cứ thời điểm nào hoặc trả lời bất cứ câu hỏi nào).

Nếu chọn cách thứ nhất, quyền im lặng chỉ được áp dụng từ khi bị bắt cho đến khi gặp luật sư thì khi chưa có sự hiện diện của luật sư, người bị bắt, bị tạm giữ sẽ không khai bất cứ điều gì có liên quan đến vụ việc, có luật sư mới khai, không có sẽ không khai. Vậy khoảng thời gian chờ đợi sự hiện diện của luật sư có được giới hạn không và nếu có thì sẽ được giới hạn trong thời gian bao lâu, trong thời gian chờ đợi luật sư, cơ quan tiến hành tố tụng có được khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác hay không. Chưa kể, không phải trường hợp nào cũng thuê luật sư hoặc luật sư đến ngay sau khi thân chủ của họ bị bắt, bị tạm giữ như ở một số nước trên thế giới, trong trường hợp người bị bắt không thuê luật sư thì giải quyết như thế nào. 

Nếu chọn cách thứ hai thì việc im lặng trong suốt quá trình tố tụng có bị coi là chống đối, là không hợp tác với cơ quan thực thi pháp luật và trong nhiều trường hợp có thể gây ra những cản trở nhất định cho cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thu thập thông tin, củng cố chứng cứ, hoàn thiện hồ sơ vụ án. Chưa kể, với vụ án có nhiều đồng phạm, nhiều tình tiết liên quan đến nhiều người, nhiều vụ thì việc im lặng của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có thể sẽ gây trở ngại trong quá trình điều tra, phá án, thậm chí có thể để lọt tội phạm.

Chính sách pháp luật của nhà nước ta luôn khoan hồng với những người thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, đây cũng là những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khi lượng hình. Nếu quyền im lặng được áp dụng trong suốt quá trình tố tụng thì sẽ là bất lợi không chỉ đối với người bị bắt, tạm giữ, bị can, bị cáo mà còn ảnh hưởng đến quá trình điều tra, thu thập chứng cứ, dễ bỏ lọt tội phạm, nhất là những vụ án có tình tiết phức tạp, có đồng phạm…

Hai là, Bộ luật Tố tụng hình sự tại điểm c, khoản 2 Điều 48 và điểm c, khoản 2, Điều 49 đã quy định người bị tạm giữ, bị can có quyền “trình bày lời khai”. Thực chất, đây chính là một phần của quyền im lặng vì đã là quyền thì họ có thể trình bày lời khai hoặc không thực hiện việc trình bày lời khai. Việc họ không trình bày lời khai hoàn toàn thông qua việc họ im lặng trước cơ quan tiến hành tố tụng. Do đó, không cần thiết quy định “quyền im lặng” của người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo nữa. Thực tế họ có thể im lặng (nếu họ muốn), cơ quan tiến hành tố tụng không có quyền bắt họ phải khai báo bằng các biện pháp không hợp pháp.

Ba là, nếu nói rằng ghi nhận quyền im lặng để tránh oan sai, chống bức cung, nhục hình là không thuyết phục bởi lẽ, dù quyền im lặng được ghi nhận thì cũng chỉ là một trong những quyền mà người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo có được, bản thân quyền im lặng không phải là công cụ để con người chống lại một sự vi phạm. Bộ luật Hình sự đã dành riêng một số điều luật để xử lý đối với hành vi bức cung, dùng nhục hình, đó là các Điều 298 (tội dùng nhục hình), Điều 299 (tội bức cung). Việc một số người có hành vi bức cung, dùng nhục hình đối với người bị bắt, người bị tạm giữ chỉ là những“con sâu làm rầu nồi canh”, là hành vi của một số người cố tình vi phạm, biết luật pháp đã quy định rõ là cấm bức cung, dùng nhục hình, nhưng vẫn vi phạm thì đã có chế tài xử lý theo quy định. Không thể quy chụp việc không quy định quyền im lặng là nguyên nhân dẫn đến oan sai, bức cung, nhục hình.

Bốn là, tỷ lệ luật sư trên tổng dân số ở nước ta hiện nay rất thấp, khoảng 1/14.000 dân và chỉ bằng 1/10 so với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Theo một thống kê, cả nước có 62 đoàn luật sư với hơn 6.250 luật sư và hơn 3.000 người tập sự hành nghề luật sư đang hoạt động trong 2.750 tổ chức hành nghề luật sư. Nếu đối chiếu với khoảng 90 triệu dân mà chỉ có 6.250 luật sư hành nghề là quá ít - bình quân 1 luật sư phải phục vụ hơn 14.000 dân và tập trung chủ yếu ở hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh… Nếu căn cứ vào thực trạng này mà quy định quyền im lặng cho đến khi luật sư có mặt thì không biết phải giải quyết thế nào cho đủ số lượng luật sư đáp ứng cho tất cả những người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo để họ thực hiện quyền của mình khi có nhu cầu.

Trong đấu tranh phòng chống tội phạm, bao giờ cũng phải dung hòa giữa lợi ích nhà nước với lợi ích cá nhân. Nếu mở rộng quá nhiều quyền cho cá nhân sẽ dẫn tới quá trớn, tùy tiện thậm chí chống đối, không hợp tác. Trong điều kiện dân trí, nhận thức và truyền thống pháp lý của nước ta cùng với một đội ngũ luật sư còn khiêm tốn thì việc quy định thêm quyền nói chung và quyền im lặng nói riêng cũng cần cân nhắc và có lộ trình phù hợp, theo từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế xã hội. Trước mắt, các cơ quan tiến hành tố tụng phải giải thích với người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo về quyền trình bày lời khai một cách trung thực, thành khẩn và quyền tiếp cận, nhờ luật sư bào chữa hoặc trợ giúp pháp lý để đảm bảo quyền con người nói chung và quyền công dân nói riêng.

Trần Dương Công

Các tin khác

Việt Nam chủ động kiến tạo, nâng tầm đóng góp tại APEC

Việt Nam chủ động kiến tạo, nâng tầm đóng góp tại APEC

Chuyến công tác đến Trung Quốc tham dự Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 33 và làm việc song phương tại tỉnh Quảng Đông và Vân Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang ý nghĩa quan trọng, góp phần khẳng định vai trò Việt Nam trong hợp tác khu vực và tạo xung lực mới cho quan hệ Việt Nam - Trung Quốc.

Chung một đại dương - Chung một tương lai

Chung một đại dương - Chung một tương lai

Nhận lời mời của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Tập Cận Bình và phu nhân, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33 tại thành phố Thâm Quyến và làm việc song phương tại Trung Quốc từ ngày 17 đến 20/11/2026.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương thăm, chúc mừng Học viện Chính trị CAND và nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương thăm, chúc mừng Học viện Chính trị CAND và nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan

Chiều 16/11, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cùng đoàn công tác đã đến thăm, chúc mừng cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị Công an nhân dân (CAND); thăm và chúc mừng Nhà giáo Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Tình nghĩa một nhà – Hơn 6,5 triệu nhịp đập hướng về quê hương

Tình nghĩa một nhà – Hơn 6,5 triệu nhịp đập hướng về quê hương

Hội nghị Người Việt Nam ở nước ngoài toàn thế giới lần thứ 5 với chủ đề “Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia” dự kiến diễn ra vào tháng 12/2026. Đây là diễn đàn quan trọng để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài kết nối, trao đổi, đóng góp sáng kiến và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Nhân dịp này, Báo Công an nhân dân trân trọng giới thiệu bài viết của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng về cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Hội nghị Cấp cao ASEAN - Liên Hợp Quốc 16

Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Hội nghị Cấp cao ASEAN - Liên Hợp Quốc 16

Ngày 16/11, tại Manila, Philippines, trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các Hội nghị Cấp cao liên quan, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng lãnh đạo các nước ASEAN và Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN - Liên Hợp Quốc lần thứ 16.

Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên toàn thể bàn tròn Hội nghị cấp cao Pháp ngữ

Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên toàn thể bàn tròn Hội nghị cấp cao Pháp ngữ

Trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, sáng 16/11, tại Phnom Penh, Campuchia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể bàn tròn của hội nghị. Báo Công an nhân dân trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với chủ đề "Đầu tư cho hòa bình vì thịnh vượng chung và ổn định bền vững.

Triển khai 9 nhóm nhiệm vụ đảm bảo an ninh, trật tự trong tình hình mới

Triển khai 9 nhóm nhiệm vụ đảm bảo an ninh, trật tự trong tình hình mới

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu các ban, bộ, ngành, địa phương xác định bảo đảm an ninh trật tự là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cấp bách, thường xuyên, lâu dài; đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối và toàn diện của Đảng, sự quản lý, điều hành của Nhà nước; huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương và sức mạnh của toàn dân.