Dịp này chúng tôi đã có cuộc trao đổi với đạo diễn Đỗ Thanh Hải, Giám đốc VFC về vấn đề sản xuất phim chính luận ở cơ sở sản xuất phim này.
- Anh có thể lý giải tại sao năm qua trên truyền hình lại xuất hiện những bộ phim quá dễ dãi đến mức khán giả phải kêu lên là “thảm họa phim Việt?”
- Đạo diễn Đỗ Thanh Hải (ĐTH): Hiện nay với sự phát triển của công nghệ đã xuất hiện ngày càng nhiều kênh truyền hình. Yêu cầu tăng thời lượng phát sóng phim Việt cũng được đặt ra mạnh mẽ. Vì vậy, không chỉ Đài Truyền hình Việt Nam mà Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Bình Dương, Đồng Nai và nhiều đài truyền hình khác tiếp tục mở rộng cửa đối với các hãng phim tư nhân. Song chúng ta gặp một vấn đề khó khăn là, số lượng tăng nhưng chất lượng lại không tăng, thậm chí còn bị tụt xuống so với trước. Có nhiều nguyên nhân. Nhưng nguyên nhân chính có lẽ là do mục đích của các hãng phim tư nhân sản xuất các phim đó và năng lực thực sự của họ không thể đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng.
Khi làm phim, một số hãng phim tư nhân đặt mục đích kinh doanh lên hàng đầu. Họ quan tâm đến lợi nhuận thu được nhiều hơn các yếu tố khác. Họ chú trọng sản xuất sao cho nhanh, nhiều, rẻ… để đạt được doanh thu. Và vì thế, đã làm suy giảm chất lượng các bộ phim. Trong nhiều trường hợp, họ không đầu tư cho ý tưởng, cho chủ đề tác phẩm và xây dựng hình tượng, mà chú ý đến những bối cảnh hào nhoáng, chạy theo những mốt câu khách thời thượng, những chuyện tình tay ba, những yếu tố hài dễ dãi… Đó là cách “phá” phim, làm cho bộ phim trống rỗng và thiếu sức thuyết phục. Mặt khác, có một thực tế mà chúng ta không thể bỏ qua, những năm qua, các hãng phim tư nhân được thành lập nhiều, nhưng phần lớn các hãng này ở quy mô nhỏ, không có các nghệ sỹ lớn tham gia, nhân sự không ổn định, phong cách làm phim thiếu chuyên nghiệp. Với những hãng phim như vậy, không thể làm nên những bộ phim có chất lượng tốt được.
- Đã cho phép các hãng tư nhân tham gia sản xuất các phim chiếu trên truyền hình thì đương nhiên họ phải làm sao để có lãi. Sức ép về tiền là rất đáng kể. Anh có thể cho biết các hãng tư nhân tham gia vào sản xuất phim theo cơ chế như thế nào?
- ĐTH: Việc này ở bên Đài nắm, tôi cũng không nắm rõ lắm, nhưng về cơ bản ta có thể hình dung thế này: Các hãng phim ấy nộp kịch bản và phương án sản xuất phim cho Đài. Bộ phận thẩm định sẽ duyệt kịch bản và phương án làm phim (sẽ khó biết phim hay dở thế nào khi chỉ mới ở phương án). Sau khi phim sản xuất xong, Đài sẽ mua lại bộ phim đó với giá quy định theo hình thức đổi một thời lượng quảng cáo nhất định. Cơ chế là như vậy. Nhưng tôi muốn nói phim dở chính là ở chỗ các hãng tư nhân không có nghề, làm phim vá víu. Đó mới là vấn đề.
- Bây giờ ta sẽ nói về vấn đề VFC và dòng phim chính luận. Rõ ràng VFC có những thuận lợi lớn so với các hãng phim tư nhân tham gia sản xuất phim truyền hình. Về nhân sự VFC mạnh. Về tiền để sản xuất phim, hằng năm đã có kinh phí được bên Đài Truyền hình rót sang?
- ĐTH: Đúng thế. Chúng tôi có những thuận lợi nhất định. Phải có một nguồn kinh phí ổn định chúng tôi mới có thể yên tâm để đưa ra chiến lược và kế hoạch thực hiện những bộ phim lớn vì mục tiêu phản ánh hiện thực và đặt ra những vấn đề xã hội quan trọng. Nhưng cũng có hạn chế, kinh phí chúng tôi được cấp cho mỗi tập phim thường thấp hơn đối với các hãng phim tư nhân tham gia sản xuất (theo hình thức xã hội hóa), vì thế chúng tôi thường phải hết sức tiết kiệm khi làm phim và nhiều khi đó cũng là một cản trở trong việc nâng cao chất lượng các tác phẩm.
- Có thể nói, phim chính luận đã trở thành dòng phim chính mà VFC sản xuất, nó là truyền thống, cũng là bản sắc của VFC. Mấy năm gần đây, những phim như: Chạy án, Bí thư Tỉnh ủy, Ngôi biệt thự màu tro lạnh, Chủ tịch tỉnh… đã đụng đến những vấn đề nóng, nhiều khi là rất bức thiết của hiện thực. Cái khó mà các nhà làm phim gặp phải là gì?
- ĐTH: Đi vào đề tài chính luận rõ ràng là có nhiều cái khó. Trước hết là phải bỏ ra nhiều công sức đề tìm hiểu những vấn để nảy sinh từ cuộc sống. Làm phim chính luận không thể ngồi đóng cửa mà tưởng tượng rồi viết ào ào ra được. Chẳng hạn như làm phim Bí thư Tỉnh ủy thì từ khâu kịch bản phải tìm hiểu để tái hiện lịch sử của thời kỳ khoán sản phẩm ấy, rồi phải hiểu nhân vật, phải tìm nhân chứng… khi bắt tay vào sản xuất thì phải chăm chút cho từng cảnh phim. Tốc độ làm phim không thể nhanh được và nói chung không thể dễ dãi được.
Làm phim chính luận nghĩa là đụng đến những vấn đề thiết thân và nhạy cảm của đời sống. Phim truyền hình có một lượng khán giả rất lớn, nhiều khi gia đình có nhiều thế hệ cùng xem một bộ phim, nên phải dung hòa rất nhiều yếu tố. Việc cân nhắc liều lượng thế nào, mức độ ra sao để phim vừa phản ảnh chân thực được đời sống, được nhân dân đón nhận nhưng cũng phải vừa độ để phù hợp với những mục tiêu chung và được duyệt phát sóng.
Cái khó nữa là nhiều khi các phim giải trí do tư nhân sản xuất họ làm truyền thông rất mạnh, tạo các scandal, các sự kiện, liên tục giật tít gây sốc trên các báo, mặc dù phim của họ làm dễ dãi, chỉ thiên về những bối cảnh hào nhoáng… Dù vậy, họ được báo chí quan tâm nhiều, trong khi phim chính luận làm đã vất vả, nặng nhọc, nhưng chưa chắc đã được báo chí ủng hộ nhiều. Về quản lý, kinh phí cho truyền thông không nhiều. Vì thế, cũng gây nên những thiệt thòi cho các nhà làm phim. Về điểm này chúng tôi đang cố gắng để thay đổi. Cũng phải đẩy mạnh hơn nữa công tác truyền thông cho tác phẩm của mình, làm cho công chúng chú ý đến bộ phim trước khi phát sóng là rất cần thiết.
- Được biết VFC có chủ trương đẩy mạnh thực hiện các bộ phim chính luận. Anh có thể cho biết những bộ phim tiêu biểu mà VFC đang triển khai và trình chiếu trong thời gian tới?
- ĐTH: Tiếp nối những bộ phim chính luận gây được tiếng vang trong năm 2011, hiện chúng tôi đang triển khai một số phim tiêu biểu vắt từ năm 2011 sang năm 2012 như: Đàn trời (36 tập, đạo diễn Bùi Huy Thuần). Nội dung phim đề cập đến chủ đề chống tham nhũng ở một dự án thuộc diện 135, với bối cảnh là vùng núi phía Bắc. Hồng Nhan (khoảng 50 tập, đạo diễn Phạm Thanh Phong) lấy bối cảnh là một tỉnh - để thực hiện được một dự án béo bở, một số kẻ đã tìm cách làm tha hóa đạo đức của những người nắm các vị trí quan trọng. Đó là vấn đề mà chúng ta hiện đang phải đối mặt. Một phim khác đã xong và sẽ trình chiếu tới đây là Chân trời trắng (40 tập, đạo diễn Phạm Thanh Phong). Phim này nói về đạo đức nghề nghiệp của những người theo ngành Y bị thử thách trong thời kinh tế thị trường. Một bộ phim nữa là Công dân tập thể (hơn 30 tập) nói về tâm tư của những người dân trong một khu chung cư bị quy hoạch - vấn đề bức bối hiện nay trong một bộ phận dân cư. Cuối cùng là một dự án lớn về người Việt ở nước ngoài có tên Hai phía chân trời (đạo diễn Vũ Trường Khoa). Dự án này hiện đang chuẩn bị kỹ càng vì sẽ phải quay ở nước ngoài…
- Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này
