“Nhà thơ viết nằm” Đỗ Trọng Khơi: Lắng đọng cảm xúc và tinh thần nhân văn

16 tập thơ, văn, tiểu luận đã xuất bản cùng 15 giải thưởng, tặng thưởng văn học của Báo Văn nghệ, Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, Hội Nhạc sỹ Việt Nam và giải thơ quốc tế của Đài Truyền hình NHK (Nhật Bản). Đó chính là “gia tài” của một người đàn ông tài hoa bị tàn tật từ nhỏ-“nhà thơ viết nằm” Đỗ Trọng Khơi, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam…

+ Tác phẩm đầu tay thường ghi một dấu ấn mạnh mẽ với những người cầm bút, về cả cảm xúc lẫn hoàn cảnh ra đời. Với anh thì những ấn tượng về tác phẩm đầu tay đọng lại là gì?

- Nhà thơ Đỗ Trọng Khơi (NT ĐTK): Tác phẩm đầu tay, chắc hẳn với bất kỳ một người cầm bút nào cũng là điều rất quan trọng. Với tôi, ngày được nâng tập thơ đầu trên tay là một ngày hè trời đất vô cùng oi bức. Và hôm đón tác phẩm đầu tay đó, tôi phải tiếp cả một đoàn người, gồm Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Hội Văn nghệ tỉnh, Đảng ủy, UBND huyện và xã quê, rầm rập kéo đến nhà, ngồi vây quanh giường bệnh khiến tôi run bắn. Mặt cứ hết đỏ lựng lại tái mét, nói năng thưa gửi thì líu díu. Ấy là về không khí, hình thức ngoại cảnh. Còn về nội dung nghệ thuật thì hẳn với tác phẩm đầu tay chính là bước mở và hướng mở đầu tiên mang tính xác lập cách tiếp cận vấn đề, định hình bút pháp cho sự phát triển tiếp theo. Tất nhiên sự đậm nhạt, sức chi phối lớn hay nhỏ còn tùy vào năng lực, sự tâm huyết và sự tích lũy kiến thức của mỗi tác giả trong cả quá trình về sau.

Tập thơ đầu tay tôi  lấy tên là "Con chim thiêng vẫn bay", đây cũng là tên bài thơ tôi viết về Mẹ với nỗi lòng thương nhớ, mong mỏi hình bóng người cha liệt sỹ của tôi. Hình ảnh "chim thiêng" ở đây là tình yêu, là "sự mang tin thiêng" từ chốn trời cao xa thăm thẳm. Và chữ "thiêng" cũng từ đấy, ngay từ khi mở đầu trang thơ đã ám ảnh, chi phối và tạo dựng ý tưởng, tinh thần sáng tác của thơ tôi.

+ Anh đã có được kinh nghiệm gì từ tác phẩm đầu tay?

NT ĐTK: Chị hỏi "kinh nghiệm" à? Về điểm này tôi chỉ có thể nói, nói với ai? Với các tác giả trẻ tuổi à, là hãy viết nhiều, viết nhiều hơn và chỉ khi thấy tự tin trình làng tác phẩm đầu tay thì hãy tính tới chuyện tập hợp lại thành một cuốn sách. Và nếu có thể thì nên nhờ một nhà văn đàn anh gần gũi nào đó đọc, tư vấn cho bạn việc chọn bài cho tập. Việc chọn, trước hết là phải bỏ đi tác phẩm "giống giống của ai đó" hoặc tác phẩm chưa đúng mạch cảm xúc, "hơi văn, nhịp văn" có thể sẽ giúp bạn đi tiếp theo hướng đó, cho hy vọng định hình "một nét riêng phong cách" của bạn.

Với tác phẩm đầu tay của tôi, tôi có may mắn gặp được ông thầy đầu đời của mình, là nhà thơ giàu kinh nghiệm Nguyễn Bùi Vợi cùng một người bạn thân rất tâm huyết với sáng tác của tôi, khi đó anh cũng là một cây bút thơ trẻ Hoàng Năng Trọng, hai người này họ lo giúp cho tôi những khâu ban đầu đó.

+ Với anh, tác phẩm đầu tay có ý nghĩa thế nào với con đường sáng tác sau này?

NT ĐTK: Tập thơ đầu tay tôi in năm 1991 và tinh thần nghệ thuật "Con chim thiêng" đó vẫn đang "bay" với cảm xúc thơ tôi những tháng ngày này. Nghĩa là tôi chưa bao giờ bị đứt mạch cảm xúc đã được xác lập ngay từ thuở ban đầu đó.

Thật vui sướng cho tác giả mỗi khi được cầm trên tay "những đứa con tinh thần" của mình. Tôi cũng vậy, và điều này, không rõ bạn bè văn giới có thống nhất không, với tôi vui đấy và cũng cần nhanh chóng "quên" tác phẩm khi đã được in ra. Với tác phẩm đầu tay cũng thế. Khác là, các tác phẩm thứ 2, 3, 4… về sau nó như những mốc giới xác định trên đường, có thể là mốc giới dài ngắn, cao thấp, tầm vóc khác nhau, còn với "tác phẩm đầu tay" thì nó luôn hiện hữu là "một con đường". Phong cách nghệ thuật thơ tôi, nếu có thể nói được thế, hình thành từ đây. Kinh nghiệm, kiến thức do tích lũy được về sau đã làm đầy thêm, sâu sắc thêm hướng nghệ thuật mà một nhà lý luận văn học đã gọi: Thơ ấy hiến mình cho cõi thiêng. Tôi nghĩ, ông ấy đã gọi đúng tên mạch cảm hứng nghệ thuật thơ tôi.

+ Mỗi nhà văn có một quan điểm sáng tác riêng và điều đó làm nên phong cách văn chương của họ. Còn với anh?

NT ĐTK: Nghệ thuật thơ là nghệ thuật của vẻ đẹp ngôn từ. Vì vậy, giá trị thẩm mỹ cần được đặt lên hàng đầu. Tuy vậy, vấn đề, sự kiện, tinh thần của cộng đồng, thời đại cũng là yêu cầu thể hiện, cần một sức tải lớn, dung chứa lớn của thơ. Kiệt tác "Lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu" - Truyện Kiều là một minh chứng cho lý lẽ đó.

Tôi nghĩ, thể hiện được sâu sắc cảm xúc và tinh thần thời đại mình đang sống mà sức bút mình có thể dung nạp được vào tác phẩm, và lấy cơ sở nền tảng từ bản sắc văn hóa dân tộc, văn hóa Đông phương, hoặc một cơ sở triết học nào đó để mở mang ý tưởng, xây dựng hình tượng cũng như qua đó tạo lập lấy phong cách, thi pháp cho nghệ thuật văn chương của mình, luôn là khát vọng cần đạt tới được của mỗi cây bút. "Đã mang lấy nghiệp vào thân", tôi cũng thầm mang khát vọng vậy khi sáng tác. Đạt tới phần nào giá trị đó chưa, điều này quả tôi chưa nhiều tự tin.

+ Anh có thể chia sẻ với bạn đọc về “gia tài văn chương” cùng những giải thưởng mà anh đã có?

NT ĐTK: Tôi đã in 16 tác phẩm, gồm 2 tập truyện ngắn, 1 tạp văn, 1 bình thơ, phần còn lại là thơ. Về Giải thưởng, tặng thưởng Trung ương, địa phương, ngành tôi được trao tặng cũng có số lượng tương tự, 15 cái thì phải. Tuy vậy, bạn ạ, số lượng giải thưởng hay tác phẩm đã in, vốn không nói được gì nhiều lắm đâu. Ví như nhà thơ Uýtman của Mỹ, ông cả đời chỉ sáng tác có một tập thơ “Lá cỏ”, hay như thi hào dân tộc Nguyễn Du có được giải thưởng văn học nào đâu.

+ Được biết, sức viết của anh luôn sung mãn. Anh dự định sẽ mang đến bạn đọc tác phẩm gì trong thời gian tới?

NT ĐTK: Tôi vẫn đang hằng ngày viết thơ, văn xuôi, phê bình văn học. Tuy vậy với tôi, sáng tác thơ là chính. Sắp tới tôi sẽ cho in một tập bình thơ, bình hầu khắp các sáng tác thơ cổ điển và hiện đại đã đi vào văn học nhà trường cũng như các tác phẩm được đánh giá cao, được người yêu thơ thời hiện đại, hậu hiện đại mến mộ. Đây sẽ là một tập sách khá dày dặn, công phu của tôi.

+ Cảm ơn anh và chúc anh có thêm nhiều tác phẩm mới!

Thanh Hằng (thực hiện)

Các tin khác

Khi người nước ngoài hòa nhịp Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc ở Đà Nẵng

Khi người nước ngoài hòa nhịp Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc ở Đà Nẵng

Tiếng hát của một người đàn ông quốc tịch Mỹ vang lên giữa không khí vui tươi của Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại khu dân cư Thanh Khê Tây (phường Thanh Khê, TP Đà Nẵng) đã tạo nên khoảnh khắc đặc biệt. Hình ảnh giản dị ấy nhanh chóng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội sau khi được fanpage Công an phường Thanh Khê chia sẻ, với hàng nghìn lượt yêu thích, chia sẻ và bình luận.

Việt Nam Legends Tour 2026 diễn ra tại Lâm Đồng

Việt Nam Legends Tour 2026 diễn ra tại Lâm Đồng

Ngày 19/11, tại Phan Thiết, Hiệp hội Thể thao Công an nhân dân Việt Nam phối hợp với European Legends Tour Limited (ELTL), NovaSports và VG Corp tổ chức họp báo công bố giải Việt Nam Legends Tour 2026, diễn ra từ ngày 20 đến 22/11 tại NovaWorld Phan Thiet Golf Club (phường Tiến Thành, tỉnh Lâm Đồng).

Văn hóa – động lực phát triển bền vững của Phú Thọ

Văn hóa – động lực phát triển bền vững của Phú Thọ

Sở hữu nhiều di sản văn hóa đặc sắc, Phú Thọ đang từng bước kết nối bảo tồn với phát triển du lịch, quảng bá sản phẩm địa phương và ứng dụng công nghệ số, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Nghệ thuật là nhịp cầu kết nối Việt Nam với thế giới

Nghệ thuật là nhịp cầu kết nối Việt Nam với thế giới

Từ sân khấu trong nước đến những diễn đàn nghệ thuật quốc tế, Nhà hát Hồ Gươm đang góp phần đưa bản sắc văn hóa Việt Nam vươn xa. Trao đổi với phóng viên Báo CAND, Thiếu tướng, NSND Nguyễn Công Bẩy, Phó Cục trưởng Cục Công tác chính trị, Bộ Công an, Giám đốc Nhà hát Hồ Gươm khẳng định, hội nhập là cơ hội để nghệ thuật Việt Nam lan tỏa giá trị riêng, kết nối các nền văn hóa và khẳng định sức mạnh mềm dân tộc.

Vĩnh Long: Văn hóa tỏa sáng cùng sắc màu lễ hội

Vĩnh Long: Văn hóa tỏa sáng cùng sắc màu lễ hội

Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là dịp tôn vinh, lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc, nhất là di sản văn hóa Khmer; đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương, con người Vĩnh Long, thắt chặt khối đại đoàn kết và thúc đẩy phát triển du lịch.

Biểu dương văn nghệ sĩ, trí thức có nhiều đóng góp cho văn hóa Công an nhân dân

Biểu dương văn nghệ sĩ, trí thức có nhiều đóng góp cho văn hóa Công an nhân dân

Chương trình giao lưu nghệ thuật “Văn hóa Công an nhân dân – Non sông hòa nhịp”, tri ân văn nghệ sĩ, trí thức, nhà văn hoá có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, phát triển văn hóa Công an nhân dân (CAND) do Bộ Công an tổ chức nhân dịp Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 dự kiến diễn ra vào ngày 20/11 tại Trung tâm Phát thanh, Truyền hình Quân đội, Hà Nội.

HLV Polking lo ngại cho Đình Bắc

HLV Polking lo ngại cho Đình Bắc

HLV Mano Polking bày tỏ lo ngại tiền đạo Nguyễn Đình Bắc có thể đối mặt với nguy cơ "quá tải" và chấn thương khi liên tục thi đấu với cường độ cao. Nhà cầm quân của CLB Bóng đá Công an Hà Nội (CAHN) khẳng định sẽ cân nhắc kỹ thể trạng các cầu thủ trước cuộc tiếp đón Johor Darul Ta'zim (Malaysia) tại Shopee Cup 2026/27.

Nhà hát Hồ Gươm quảng bá văn hoá Việt, mở rộng hợp tác quốc tế

Nhà hát Hồ Gươm quảng bá văn hoá Việt, mở rộng hợp tác quốc tế

Thực hiện chủ trương của lãnh đạo Bộ Công an về đẩy mạnh đối ngoại văn hóa, Nhà hát Hồ Gươm đã tích cực quảng bá nghệ thuật Việt Nam, kết nối đối tác và thúc đẩy hợp tác quốc tế tại Diễn đàn Nghệ thuật Biểu diễn Bắc Kinh 2026. Đây cũng là hoạt động nhiều ý nghĩa của lực lượng CAND trong hưởng ứng Ngày Văn hoá Việt Nam năm 2026.

Đưa điện ảnh Peru và Colombia đến gần hơn với khán giả Việt Nam

Đưa điện ảnh Peru và Colombia đến gần hơn với khán giả Việt Nam

Chương trình phim Peru – Colombia lần thứ II diễn ra từ ngày 17 đến 18/11 tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia (Hà Nội) giới thiệu hai tác phẩm điện ảnh tiêu biểu của Mỹ Latinh, đưa khán giả Việt Nam đến gần hơn với đời sống, văn hóa và con người Peru, Colombia.

16 tỉnh, thành phố tham gia diễn đàn điện ảnh tại Hải Phòng

16 tỉnh, thành phố tham gia diễn đàn điện ảnh tại Hải Phòng

Với sự tham gia của 16 tỉnh, thành phố, đông đảo chuyên gia, người làm điện ảnh trong nước và quốc tế, Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng - Cửa ngõ điện ảnh” tạo không gian trao đổi tại Hải Phòng, mở rộng kết nối giữa các địa phương, tạo điều kiện để chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực, bối cảnh, nhu cầu phát triển điện ảnh, qua đó tăng khả năng liên kết và bổ trợ lẫn nhau.

Khiêu vũ thể thao Công an nhân dân nhận "cơn mưa vàng"

Khiêu vũ thể thao Công an nhân dân nhận "cơn mưa vàng"

Tính đến 16h ngày 17/11, các vận động viên Công an nhân dân (CAND) đã giành tổng cộng 13 huy chương, gồm 7 Huy chương Vàng, 4 Huy chương Bạc và 2 Huy chương Đồng tại môn Khiêu vũ thể thao, Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X - 2026.

Đà Nẵng lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết từ giá trị văn hóa

Đà Nẵng lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết từ giá trị văn hóa

Từ ngày 18 đến 24/11 tới, TP Đà Nẵng tổ chức Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết dân tộc năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa văn hóa – Sức mạnh đại đoàn kết”. Hàng loạt hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm di sản được triển khai rộng khắp thành phố, tạo không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng, đồng thời góp phần tôn vinh, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.