Theo đó, Bộ Xây dựng là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về: Quy hoạch xây dựng, kiến trúc; hoạt động đầu tư xây dựng; phát triển đô thị; hạ tầng kỹ thuật; nhà ở; thị trường bất động sản; vật liệu xây dựng; giao thông vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải, hàng không dân dụng trong phạm vi cả nước; quản lý Nhà nước các dịch vụ công trong các lĩnh vực quản lý Nhà nước của bộ theo quy định của pháp luật.
Bộ Xây dựng thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, quy định của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ, cơ quan ngang bộ.
Cụ thể, trình Chính phủ dự án luật, dự thảo nghị quyết của Quốc hội, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; dự thảo nghị định, nghị quyết của Chính phủ theo chương trình, kế hoạch xây dựng pháp luật hằng năm của bộ đã được phê duyệt và các nghị quyết, dự án, đề án, chương trình theo sự phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ;
Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chiến lược, quy hoạch, đề án, kế hoạch phát triển dài hạn, trung hạn, hàng năm và các dự án, công trình quan trọng quốc gia thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của bộ và theo quy định của pháp luật.
Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ dự thảo quyết định, chỉ thị và các văn bán khác theo phân công.
Ban hành thông tư và các văn bản khác thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của bộ; xây dựng ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn quốc gia, định mức kinh tế - kỹ thuật, thiết kế điển hình, thiết kế mẫu, chỉ dẫn kỹ thuật, chỉ tiêu, tiêu chí trong các lĩnh vực quản lý Nhà nước của bộ; hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các văn bản đó.
Chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của bộ; chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc tổ chức thi hành và theo dõi thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực được giao trong phạm vi toàn quốc; rà soát, đánh giá, tổ chức chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch thuộc các lĩnh vực quản lý Nhà nước của bộ.
Bộ Xây dựng cũng có nhiệm vụ về: Quy hoạch, kiến trúc; hoạt động đầu tư xây dựng; phát triển đô thị; hạ tầng kỹ thuật (bao gồm: Cấp nước sạch; thoát nước và xử lý nước thải; công viên, cây xanh đô thị; chiếu sáng đô thị; nghĩa trang và cơ sở hỏa táng; kết cấu hạ tầng giao thông đô thị; quản lý không gian xây dựng ngầm; quản lý sử dụng chung công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị và khu dân cư nông thôn); kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không dân dụng; nhà ở; thị trường bất động sản; vật liệu xây dựng; an toàn lao động trong thi công xây dựng.
Cùng đó là nhiệm vụ về vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải, hàng không dân dụng và vận tải đa phương thức; an ninh, an toàn giao thông; về môi trường trong hoạt động xây dựng, giao thông vận tải.
Xây dựng, hướng dẫn và triển khai thực hiện Chiến lược khoa học công nghệ; chỉ đạo việc xây dựng, triển khai các nhiệm vụ về chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ điện tử của ngành... Tổ chức thực hiện công tác thống kê, lưu trữ tài liệu, số liệu về các lĩnh vực quản lý Nhà nước của bộ theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, Bộ Xây dựng cũng thực hiện các nhiệm vụ về: Dịch vụ công; phương thức đối tác công tư; xây dựng và tổ chức thực hiện các đề án, chương trình, dự án khuyến khích, hỗ trợ, thúc đẩy phát triển các sản phẩm cơ khí xây dựng và GTVT;
Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch, chiến lược đào tạo phát triển nguồn nhân lực của ngành, lĩnh vực...
Xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch, chương trình hợp tác quốc tế và hội nhập quốc tế trong các lĩnh vực quản lý Nhà nước của bộ theo phân công của Chính phủ; tổ chức đàm phán, ký kết, triển khai thực hiện điều ước quốc tế nhân danh Chính phủ theo ủy quyền của Chính phủ; tổ chức đàm phán, ký kết, triển khai thực hiện các thỏa thuận quốc tế nhân danh bộ theo quy định của pháp luật; tham gia các tổ chức quốc tế theo phân công của Chính phủ.
Quản lý về tổ chức bộ máy, biên chế, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động; thực hiện chế độ tiền lương và các chế độ, chính sách đãi ngộ, khen thưởng, kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của bộ.
Quản lý, tổ chức thực hiện công tác tài chính, tài sản Nhà nước, đầu tư phát triển và xây dựng thuộc phạm vi quản lý của bộ; tổ chức thực hiện quản lý ngân sách Nhà nước được phân bổ theo quy định của pháp luật...
23 đơn vị trực thuộc
Về cơ cấu tổ chức, Bộ Xây dựng có 23 đơn vị trực thuộc, bao gồm: Văn phòng; Thanh tra; Vụ Hợp tác quốc tế; Vụ Pháp chế; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Quy hoạch - Kiến trúc; Vụ Vận tải và An toàn giao thông; Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng;
Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng; Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng; Cục Phát triển đô thị; Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng; Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản; Cục Đường bộ Việt Nam; Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam; Cục Hàng không Việt Nam; Cục Đường sắt Việt Nam; Cục Đăng kiểm Việt Nam; Trung tâm Công nghệ thông tin; Báo Xây dựng; Tạp chí Xây dựng và Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng.
Trong đó, có 19 đơn vị là tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý Nhà nước; 4 đơn vị là đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ chức năng quản lý Nhà nước của bộ.
Ngoài ra, Vụ Kế hoạch - Tài chính có 5 phòng; các Cục: Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Hàng không Việt Nam, Đường bộ Việt Nam có con dấu hình Quốc huy.
Sau hợp nhất, Bộ Xây dựng có 23 đơn vị và sẽ quản lý 5 lĩnh vực vận tải 
Giảm từ 35 – 40% đầu mối sau sáp nhập Bộ Xây dựng và Bộ Giao thông vận tải 
