TP Hồ Chí Minh: Khảo sát các vị trí nghi vấn chôn cất tập thể liệt sĩ Tết Mậu Thân

Giải mã bức ảnh lịch sử từ góc nhìn một tháp thủy đài

Mấy ngày qua, người dân TP Hồ Chí Minh và cả cộng đồng mạng không khỏi bồi hồi, xúc động trước chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh chủ trì kích hoạt. Từ những bức ảnh đen trắng nhạt nhòa (đã được sử dụng công nghệ để có màu sắc và rõ nét hơn) theo thời gian cho đến những lời kể đẫm nước mắt của các nhân chứng lịch sử, một hành trình thiêng liêng đầy trách nhiệm mang tên “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ” đang được lực lượng vũ trang thành phố dồn sức thực hiện, chạy đua với thời gian để đưa các anh trở về.

Câu chuyện bắt đầu từ những nỗ lực không ngừng nghỉ của Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh trong việc rà soát các trận đánh và tìm kiếm minh chứng lịch sử. Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố chia sẻ, trong quá trình nghiên cứu, đối chiếu nhiều nguồn tư liệu, bản đồ qua các thời kỳ cũng như hình ảnh lưu trữ trong và ngoài nước, đơn vị đã tiếp nhận một số manh mối đặc biệt quý giá liên quan đến nơi chôn cất các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 12/2/1968. Đó là những bức ảnh tư liệu quý do hãng thông tấn AP (Mỹ) ghi lại cảnh tượng chôn cất tập thể tại Nghĩa địa Đô Thành vào thời điểm khốc liệt của chiến dịch Tết Mậu Thân.

Ngay sau khi Bộ Tư lệnh Thành phố phát đi thông báo tìm kiếm thông tin nhân chứng dựa trên những bức ảnh lịch sử, xã hội đã đồng lòng hưởng ứng mạnh mẽ. Bức ảnh chụp lại một hố đất sâu, bao quanh bởi những mô đất cao, phía xa thấp thoáng bóng dáng của một tháp nước (thủy đài) khổng lồ và hình ảnh vài đứa trẻ khoảng 10-14 tuổi đứng lặng chứng kiến. Bộ Tư lệnh ước đoán các nhân chứng nhỏ tuổi năm ấy nay đã ở độ tuổi 68-72 và rất hy vọng họ sẽ là chìa khóa mở ra cánh cửa tìm lại vị trí hố chôn tập thể các liệt sĩ.

Sự lan tỏa mạnh mẽ của thông tin đã chạm đến lương tâm và trí tuệ của nhiều người dân. Bản lĩnh của những nhà nghiên cứu, kiến trúc sư đã được phát huy trong tình huống đặc biệt này. Trong đó, ông Nguyễn Trung Chính, một kiến trúc sư làm việc tại TP Hồ Chí Minh, đã thức trắng đêm để phân tích hình học không gian dựa trên vật chứng duy nhất còn sót lại trong ảnh: tháp nước cổ (thủy đài).

Với cấu trúc 6 chân bệ tạo thành hình lục giác đều đặc trưng, ông Chính đã mô phỏng không gian 3D trên nền tảng Google Earth, áp dụng các phép tính toán để tìm ra hướng tuyến giao thoa. Kết quả cho thấy dải đất nghi vấn hoàn toàn trùng khớp với khuôn viên bên trong Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng hiện tại.

Song song đó, một người dân tại phường Tân Sơn Nhất là ông Phan Thanh Nam cũng cung cấp một file bản đồ Sài Gòn độ phân giải cao vẽ đúng vào năm 1968. Sự trùng khớp giữa vị trí thủy đài hình tròn và Nghĩa địa Đô Thành trên bản đồ cổ chính là cơ sở khoa học đầu tiên củng cố cho giả thuyết về hố chôn tập thể.

Theo một nguồn tin khác cung cấp cho Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, người chụp bức ảnh đứng tại Nghĩa trang Đô Thành, quay lưng về phía đường Cách Mạng Tháng Tám ngày nay. Tháp nước (thủy đài) phía xa (cách công viên khoảng 300 mét) hiện vẫn tồn tại ở nhà thờ Thánh Tống Viết Bường, góc đường Nguyễn Giản Thanh - Trường Sơn.

Khoa học hình học đã vạch ra phương hướng, nhưng chính ký ức của những con người bằng xương bằng thịt mới là nhân chứng sống thổi hồn vào các tư liệu lịch sử, biến các giả thuyết thành căn cứ thực địa vững chắc. Chỉ trong vài ngày ngắn ngủi, văn phòng Bộ Tư lệnh Thành phố liên tục đón nhận những cuộc gọi và những cái bắt tay siết chặt của các cựu nhân chứng năm xưa.

Tìm đến cơ quan chức năng sớm nhất là ông Võ Huy Định (SN 1956) và ông Nguyễn Thanh Nhã (SN 1956, cư trú phường Tân Tạo). Vào mùa xuân năm 1968 ác liệt ấy, họ chỉ là những cậu bé 12, 14 tuổi mang theo sự tò mò của con trẻ chạy theo những biến động của thời cuộc.

Ông Nguyễn Thanh Nhã cho biết, ông đã tận mắt chứng kiến thời điểm xe chở thi thể những liệt sĩ hy sinh trong chiến dịch Mậu Thân (1968) đến Nghĩa trang Đô Thành (Nghĩa trang Chí Hòa), vị trí ngày nay là Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng. Dù không xuất hiện trong bức ảnh do Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh cung cấp, ông Nhã khẳng định mình cũng có mặt tại nghĩa trang. Khi đó, ông 12 tuổi, nhà ở cách Nghĩa trang Đô Thành khoảng 1km)

Ông Nguyễn Thanh Nhã bồi hồi nhớ lại: “Một buổi sáng, tôi nghe tiếng súng nổ chát chúa hướng Bảy Hiền, ngã ba Ông Tạ. Máy bay trực thăng gầm rú, bắn rocket xối xả xuống mặt đất. Khi chạy ngang qua Nghĩa địa Đô Thành, tôi sững sờ khi thấy xe tải chở rất nhiều thi thể đến trút xuống trước nhà xác nghĩa trang. Họ mặc quần đùi, áo bà ba đen, có ruột tượng cuốn chặt ở bụng. Khi nhìn thấy đạn súng rơi ra từ những chiếc ruột tượng đó chứ không phải gạo, tôi biết ngay đó là các chú, các anh chiến sĩ biệt động…”.

Theo ông Nhã, xem bức ảnh do Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh cung cấp, ông không nhận ra những đứa trẻ, nhưng khẳng định người đội mũ bảo hiểm lính cứu hỏa cũng giống những người đã đưa thi thể đến nghĩa trang cách đây 58 năm.

Trong khi đó, ông Võ Huy Định cũng đã liên hệ với lực lượng chức năng sau khi xem được bức ảnh được Bộ Tư Lệnh TP Hồ Chí Minh phát đi để tìm kiếm hố chôn của các liệt sĩ. Khắc sâu thêm vào ký ức kinh hoàng ấy, ông Võ Huy Định kể lại chi tiết về quy trình chôn cất tập thể mà ông tận mắt chứng kiến khi cùng nhóm bạn vào nghĩa địa chơi. Chiếc xe ủi của công binh chính quyền Sài Gòn cũ đã đào một hố hình chữ nhật khổng lồ, dài hơn 10m và sâu khoảng 5m. Các thi thể trúng bom đạn không còn nguyên vẹn, phần lớn là những thanh niên còn rất trẻ, chỉ tầm 17-18 tuổi.

Nhân viên Sở Vệ sinh dùng cáng xếp các thi thể xuống hố. Họ xếp chồng lên nhau ngay ngắn như người ta xếp những hộp cá mòi. Có người khi nằm xuống, tay vẫn nắm chặt quả lựu đạn, người ta phải gỡ mãi mới ra được. Sau đó, họ rải một lớp bột màu trắng để giảm mùi hôi rồi xe ủi lấp đất lại…

Quyết tâm chính trị và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Từ những dữ liệu thu thập được từ cộng đồng, chiều ngày 1/6, Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh đã tổ chức buổi khảo sát thực địa khẩn trương ngay tại Công viên Lê Thị Riêng. Đoàn khảo sát quy tụ những nhà lãnh đạo cao nhất của thành phố và lực lượng vũ trang: đồng chí Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy; đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND Thành phố, Trưởng Ban Chỉ đạo 515; Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố cùng các nhà nghiên cứu và đặc biệt là sự hiện diện của các nhân chứng sống.

Tại khu vực khảo sát, đoàn công tác đã thành kính dâng hương, dành một phút mặc niệm để tưởng nhớ những anh hùng liệt sĩ và đồng bào đã ngã xuống. Dưới sự hướng dẫn của các nhân chứng và sự hỗ trợ của các chuyên gia, đoàn đã đối chiếu hiện trạng thực tế với các bức ảnh tư liệu. Bước đầu, cơ quan chức năng đã khoanh vùng và xác định được một số khu vực có dấu hiệu liên quan đến vị trí hố chôn tập thể năm xưa. Theo nhận định ban đầu, hố chôn này có khả năng nằm gần khu nhà truyền thống và cầu Thê Húc trong công viên, cách cư xá Bắc Hải khoảng 500 mét.

Theo kế hoạch, trên cơ sở các tài liệu, dữ liệu đã được thu thập cùng kết quả khảo sát thực địa, Ban Chỉ đạo 515 Thành phố sẽ tổ chức hội thảo chuyên đề nhằm tiếp tục đánh giá, thẩm định các nguồn thông tin, làm cơ sở khoa học và thực tiễn để xác định chính xác khu vực nghi có hố chôn tập thể liệt sĩ, từ đó triển khai các bước khảo sát chuyên sâu và xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới.

Phát biểu tại hiện trường thực địa, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh khẳng định: Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, đô thị đã có nhiều thay đổi, nghĩa trang xưa đã trở thành công viên rợp bóng mát, cuộc sống mới đã hồi sinh trên mảnh đất đau thương. Thế nhưng, trách nhiệm của những người đang sống là không được phép lãng quên lịch sử, không được để các anh hùng liệt sĩ phải chịu cảnh lạnh lẽo, vô danh dưới lòng đất sâu.

Chiến dịch tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn với tinh thần khẩn trương nhất. Mỗi lời kể, mỗi bức ảnh, mỗi chi tiết dù là nhỏ nhất do người dân cung cấp đều là một mắt xích thiêng liêng đưa các anh gần hơn với ngày trở về đoàn tụ cùng gia đình, đồng đội.

Thông tin tiếp nhận: Mỗi người dân có thông tin liên quan hoặc nhận ra các nhân vật trong ảnh tư liệu xin vui lòng liên hệ với Đại úy Nguyễn Văn Huế, Trợ lý Tuyên huấn, Ban Tuyên huấn, Phòng Chính trị, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh qua số điện thoại: 0986.759.538. Mỗi thông tin, dù nhỏ, đều góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về.