“Trả danh tính - nối người thân”
Hang Tám Cô là “địa chỉ đỏ” nằm trên tuyến đường ngang xuyên qua ngay giữa Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng. 54 năm trước, vào ngày 14/11/1972, 8 nữ thanh niên xung phong và 5 chiến sĩ pháo binh đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ trong một hang đá lớn tại Km 16+500, đường 20 Quyết Thắng.
Hơn nửa thế kỷ, nhiều thân nhân gia đình đã rất trăn trở, mong muốn được xác định danh tính của các thân nhân đã hy sinh tại đây, nhưng không có kết quả. Trong nhường ấy năm, không ít thân nhân các liệt sỹ đều tin rằng, thân thể của các chị, các anh đã hòa vào đất đai, cỏ cây trên đường Trường Sơn. Tuy nhiên, năm 2025 trong quá trình tôn tạo khu vực cửa hang bị sập, đã phát hiện hài cốt và di vật. Thông qua công nghệ giám định ADN, điều kỳ diệu đã đến khi xác định được danh tính của nhiều liệt sĩ. Thể theo nguyện vọng của các gia đình liệt sĩ, các hài cốt liệt sĩ, di vật được an táng tại một ngôi mộ chung được xây dựng tại lối vào hang Tám Cô để tưởng nhớ và tri ân những người con ưu tú đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Điều kỳ tích không chỉ được viết nên tại Hang Tám Cô ở tỉnh Quảng Trị, trong suốt hơn 1 năm vừa qua, dự án Ngân hàng ADN liệt sĩ và thân nhân đã góp phần xác định danh tính, trả lại tên cho nhiều liệt sĩ, trở thành nhịp cầu thiêng liêng viết nên câu chuyện hòa bình cho hàng nghìn gia đình có công với cách mạng trong cả nước. Tại tỉnh Hà Tĩnh, trải qua 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và làm nghĩa vụ quốc tế, bảo vệ biên giới Tổ quốc, đã có hơn 26.600 người con ưu tú đã ngã xuống, trong đó còn hơn 12.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Năm 2025, thực hiện Kế hoạch của Bộ Công an về việc triển khai thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, Công an tỉnh phối hợp với Cục Cảnh sát QLHC về TTXH Bộ Công an và Công ty GeneStory - đơn vị đầu tiên đạt chuẩn quy định kỹ thuật của Bộ Công an về tích hợp thông tin sinh trắc học ADN vào Cơ sở dữ liệu Căn cước tổ chức thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sỹ chưa xác định danh tính trên địa bàn để thu nhận mẫu ADN phục vụ cho công tác xác đinh danh tính liệt sĩ. Với phương châm, thân nhân các liệt sĩ sẽ già và mất đi, nếu không nhanh thì không còn cơ hội nữa nên việc thu nhận mẫu ADN trong thời gian vừa qua tại Hà Tĩnh tập trung ưu tiên thân nhân là mẹ đẻ liệt sĩ đang còn sống. Đến nay, địa phương này đã tiến hành thu nhận mẫu ADN đối với thân nhân là mẹ đẻ của 139 liệt sĩ và 77 thân nhân là anh, em ruột của các liệt sĩ.
Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Diệu, trú tại xã Việt Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh năm nay đã bước sang tuổi 101, mẹ có 2 người con là liệt sĩ Phan Danh Lai (SN 1952) và liệt sĩ Phan Danh Ngọ (SN 1954), cùng nhập ngũ năm 1973 và cùng hy sinh năm 1974 ở chiến trường miền Nam. Trong đó, liệt sĩ Phan Danh Ngọ chưa tìm được thấy hài cốt.
Thấu hiểu nỗi lòng của mẹ, đoàn công tác của Công an Hà Tĩnh đã phối hợp với Công ty GeneStory, đến tận nhà để thu nhận mẫu ADN để xác định danh tính của liệt sĩ Phan Danh Ngọ, hiện đã được xác định là đang yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị nhưng thuộc vào phần mộ vô danh nên chưa xác định được danh tính. Công tác phân tích mẫu ADN để xác định chính xác danh tính hiện đang được tiến hành khẩn trương, chạy đua với thời gian để mang lại niềm vui cho mẹ trong thời gian ngắn nhất có thể.
Hành trình tiếp nối tri ân
Trong khi đó, với hơn 22.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy phần mộ, hoặc chưa xác định được danh tính khiến việc xây dựng “Ngân hàng ADN” cho thân nhân, hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại tỉnh Nghệ An khẩn trương hơn bao giờ hết. Bởi, thời gian và điều kiện môi trường khắc nghiệt của khí hậu, thời tiết không ủng hộ cho quá trình tìm kiếm và xác minh khi nhiều gia đình, thân nhân của các liệt sĩ không còn. Đại tá Trần Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Nghệ An cho biết, trong suốt hơn 1 năm qua, Công an Nghệ An đã nỗ lực chạy đua với thời gian, tích cực phối hợp với Bộ Công an, chính quyền địa phương và đơn vị thực hiện để thực hiện chiến dịch “trả danh tính - nối người thân” trên địa bàn toàn tỉnh.
Những bước chân lặng lẽ đã vượt núi, băng rừng, đến các bản làng xa xôi nhất nơi có những người mẹ, người thân đang khát vọng tìm được hài cốt của con, em mình sau nhiều thập kỷ ngã xuống vì đất nước nhưng chưa tìm thấy phần mộ. Thấu hiểu việc không phải gia đình nào cũng có điều kiện di chuyển, người mẹ nào cũng còn đủ sức khỏe và minh mẫn để đến các điểm tập trung nên Công an Nghệ An đã chủ động đến tận nhà để lấy mẫu.
Đến nay, trên địa bàn toàn tỉnh, Công an Nghệ An đã triển khai thu nhận mẫu ADN cho hơn 1.000 thân nhân các anh hùng, liệt sỹ chưa xác định được danh tính. Tại nhiều địa phương khác như Thanh Hóa, Hưng Yên, Ninh Bình... hàng chục nghìn ngôi nhà đã thắp lên ngọn lửa hy vọng tìm lại được phần mộ liệt sĩ sau hàng chục năm ngóng chờ, tìm kiếm trong vô vọng khi mỗi mẫu ADN được thu nhận, gửi về ngân hàng ADN Liệt sĩ và thân nhân để đối sánh, tìm kiếm thông tin hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin.
Theo số liệu thống kê từ Bộ Quốc phòng, cả nước có hơn 1,2 triệu liệt sĩ đã anh dũng hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh giải phóng dân tộc. Đến nay, vẫn còn khoảng hơn 300.000 liệt sĩ chưa xác định danh tính, đồng nghĩa với việc nhiều mẹ già, thân nhân vẫn đang mỏi mòn mong ngóng, không biết con em mình đang ở đâu. Từ năm 2024, Bộ Công an đã đề xuất chính phủ về chủ trương thực hiện phân tích thông tin ADN cho toàn bộ thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin để tạo lập kho dữ liệu lớn về ADN của thân nhân liệt sĩ để đối sánh, tìm kiếm thông tin hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin. Đến nay, sau hơn 1 năm triển khai thực hiện, dự án đã thu thập được hơn 72.000 mẫu gen trong toàn quốc, qua đó đã xác định được danh tính cho 23 liệt sĩ.
Hiện thực hóa mục tiêu không để một anh hùng nào nằm lại mà không được gọi tên, không để một thân nhân nào ra đi mà chưa kịp đoàn tụ với người thân, công tác thu nhận mẫu ADN tiếp tục được lực lượng Công an trong toàn quốc triển khai thực hiện với tinh thần khẩn trương, gấp rút để mở ra nhiều hy vọng hơn cho thân nhân. Không chỉ là cơ hội để gỡ bỏ nút thắt hậu chiến vẫn còn âm ỉ trong nhiều gia đình Việt Nam, việc thu nhận mẫu ADN phục vụ tìm liệt sĩ được xem là bước chuẩn bị tốt nhất cho hành trình tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt các liệt sĩ, góp phần thắp lên niềm hy vọng cho các gia đình có người thân hy sinh trong những cuộc đấu tranh giành lại độc lập cho dân tộc.
Xây dựng “Ngân hàng ADN” cho thân nhân, hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính không chỉ thể hiện những thành tựu, “điểm sáng” của Đề án 06 trong chuyển đổi số mà còn có ý nghĩa nhân văn vô cùng sâu sắc khi góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, bù đắp các mất mát to lớn đối với các gia đình liệt sĩ và trả lại danh tính cho các anh hùng, liệt sĩ. Phát huy cao độ "tình dân tộc, nghĩa đồng bào", với tất cả sự trân quý và hành động xuất phát từ mệnh lệnh trái tim, trong thời gian tới, Bộ Công an tiếp tục chỉ đạo Công an các đơn vị, địa phương và đơn vị thực hiện tăng cường ứng dụng công nghệ số, khai thác tối đa dữ liệu dân cư, kết nối dữ liệu sinh học, kỹ thuật gen... tăng tốc phấn đấu đến năm 2027, cơ bản tạo lập và thu thập đầy đủ thông tin của tất cả liệt sĩ chưa xác định được danh tính, thu thập, phân tích mẫu ADN cho thân nhân các liệt sĩ đủ điều kiện để tích hợp, phân tích, xác định danh tính để trả lại tên cho liệt sĩ.
Hành trình tìm lại danh tính cho các liệt sĩ chưa biết tên 
