TP Hồ Chí Minh đẩy nhanh xây dựng nông thôn hiện đại

Đặt mục tiêu mới cho vùng nông thôn

TP Hồ Chí Minh có quy mô hơn 6.700 km², dân số trên 14 triệu người và khoảng 454.000ha đất nông nghiệp. Không gian phát triển mới tạo ra những lợi thế về quy mô thị trường, kết nối sản xuất, chế biến, thương mại và dịch vụ. Tuy nhiên, đây cũng là bài toán không nhỏ trong tổ chức lại sản xuất, phân bổ nguồn lực và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực nông thôn.

Theo báo cáo chuyên đề về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn trên địa bàn thành phố, ngành nông nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 2-3%/năm, giá trị sản xuất đạt khoảng 619 triệu đồng/ha. Nông nghiệp đang chuyển dịch theo hướng đô thị hiện đại, công nghệ cao, tuần hoàn và bền vững, với tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao khoảng 45%.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn bộc lộ những hạn chế, đô thị hóa nhanh làm thu hẹp, phân mảnh đất nông nghiệp; hiệu quả sử dụng đất ở một số nơi còn thấp, trong khi môi trường đất, nước chịu sức ép. Tình trạng liên kết sản xuất - tiêu thụ chưa chặt chẽ, công nghiệp chế biến và vệ sinh an toàn thực phẩm chưa được quan tâm đúng mức, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của sản phẩm.

Do vậy, xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 không chỉ dừng ở việc hoàn thiện các tiêu chí hạ tầng mà hướng đến một không gian nông thôn phát triển toàn diện, thích ứng với quá trình đô thị hóa và tạo điều kiện để người dân thực sự hưởng lợi từ sự phát triển.

Hạ tầng phải đi cùng sinh kế người dân

Một trong những nội dung trọng tâm được thành phố xác định là tập trung đầu tư đồng bộ kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn. Trong đó, giao thông, thủy lợi, trường học, cơ sở y tế, nước sạch, hạ tầng số và thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở được đặt trong nhóm nhiệm vụ cần ưu tiên.

Đây là những điều kiện trực tiếp tác động đến chất lượng sống và khả năng phát triển kinh tế của người dân. Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với quy hoạch sản xuất, tổ chức không gian dân cư và nhu cầu sinh kế tại từng địa phương.

Theo UBND TP Hồ Chí Minh, trong quá trình xây dựng nông thôn mới, một số nơi còn tập trung nhiều vào cơ sở hạ tầng nhưng chưa quan tâm đúng mức đến phát triển sản xuất và vệ sinh môi trường. Nguồn lực ngân sách dành cho chương trình còn hạn chế, việc lồng ghép các chương trình, dự án chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng phân tán nguồn lực.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn khi thành phố bước vào giai đoạn xây dựng nông thôn hiện đại. Một tuyến đường được đầu tư khang trang, một công trình thủy lợi được hoàn thiện hay một thiết chế văn hóa được xây dựng sẽ khó tạo ra chuyển biến bền vững nếu hoạt động sản xuất vẫn manh mún, đầu ra nông sản thiếu ổn định và người dân chưa có cơ hội nâng cao thu nhập.

Vì vậy, thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ nông thôn bình quân trên 10%/năm. Định hướng phát triển bao gồm công nghiệp chế biến, bảo quản và logistics nông sản; đa dạng hóa ngành nghề, làng nghề; phát triển du lịch nông thôn; mở rộng chương trình OCOP và thúc đẩy kinh tế hợp tác.

Hiện khu vực nông thôn ở TP Hồ Chí Minh có gần 3,2 triệu người, chiếm khoảng 23% dân số; thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt trên 80 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo dưới 0,1%. Tuy nhiên, lao động nông nghiệp có xu hướng già hóa, thiếu lao động trẻ và có trình độ, trong khi thu nhập vẫn thiếu ổn định ở một bộ phận dân cư.

Do đó, phát triển nông thôn hiện đại không thể tách rời nhiệm vụ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và hỗ trợ người dân tham gia các mô hình sản xuất mới. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo đạt trên 90%, đồng thời thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng gấp 2,5-3 lần so với năm 2020.

Trong chiến lược phát triển nông nghiệp đến năm 2030, TP Hồ Chí Minh định hướng chuyển mạnh sang các mô hình có giá trị gia tăng cao, ứng dụng khoa học - công nghệ và gắn với nhu cầu thị trường.

Theo kế hoạch, thành phố phấn đấu tốc độ tăng trưởng GRDP ngành nông nghiệp bình quân khoảng 2,5%/năm, năng suất lao động nông nghiệp tăng khoảng 8%/năm. Để đạt mục tiêu này, các giải pháp được xác định gồm đẩy mạnh cơ giới hóa, chuyển đổi số, tổ chức lại sản xuất theo hướng quy mô lớn, phát triển kinh tế hợp tác và tăng cường liên kết chuỗi giá trị.

Định hướng sản xuất cũng được phân chia theo lợi thế từng vùng sinh thái. Thành phố dự kiến nâng diện tích canh tác rau ứng dụng công nghệ cao lên khoảng 2.300ha; phát triển hoa, cây cảnh ứng dụng công nghệ cao khoảng 1.800ha; tăng diện tích cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao lên khoảng 4.664ha. Trong lĩnh vực thủy sản, thành phố định hướng phát triển nuôi tôm công nghệ cao, nuôi cá cảnh và các mô hình nuôi trồng đạt tiêu chuẩn.

Đáng chú ý, thành phố dự kiến thành lập 7 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, gồm một khu hiện hữu và 6 khu mới, với tổng diện tích dự kiến khoảng 1.187ha. Trên cơ sở đó, khuyến khích nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết tổ chức sản xuất, hình thành các vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Trong mục tiêu đến năm 2030, thành phố phấn đấu 100% hoạt động quản lý nhà nước ngành nông nghiệp được thực hiện trên nền tảng số; trên 80% hợp tác xã, doanh nghiệp và trên 70% hộ nông dân ứng dụng công nghệ số; trên 90% dịch vụ công trực tuyến được cung cấp toàn trình.

Chuyển đổi số cần được triển khai gắn với nhu cầu thực tế, từ quản lý vùng sản xuất, truy xuất nguồn gốc, kết nối thị trường đến cung cấp dịch vụ công. Khi người dân có khả năng tiếp cận thông tin, kỹ thuật và thị trường thuận lợi hơn, hiệu quả sản xuất cũng có điều kiện được cải thiện.