Thiếu tá Hoàng Quý Bao – Người đi tìm sự thật sau màn hình máy tính

Lần theo những dấu vết mong manh trong thế giới ảo

Năm 2013, Hoàng Quý Bao trúng tuyển vào Học viện An ninh nhân dân, sau đó, anh được cử sang Học viện Kỹ thuật quân sự đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin. Quãng thời gian ấy giúp chàng sĩ quan trẻ xây dựng nền tảng kỹ thuật bài bản, điều rất cần trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi. Tốt nghiệp ra trường, anh trúng tuyển vào công tác tại Cục An ninh mạng, Bộ Công an. Đó là môi trường khắc nghiệt nhưng cũng là “trường học lớn” giúp anh tiếp cận các phương pháp, kỹ chiến thuật đấu tranh trên không gian mạng hiện đại.

Năm 2019, Hoàng Quý Bao về Công an tỉnh Thanh Hóa, tham gia tổ phòng chống tội phạm công nghệ cao thuộc Phòng Cảnh sát hình sự trước đây. Từ đó đến nay, gần như mọi chuyên án lớn liên quan đến mạng máy tính, tội phạm sử dụng công nghệ cao trên địa bàn đều để lại dấu ấn của anh. “Với án công nghệ cao, ban đầu rất khó xác định quy mô thật sự của vụ việc. Có những vụ ban đầu tưởng là nhỏ nhưng khi bóc tách dữ liệu thì phát hiện cả đường dây hàng trăm đối tượng…”, Thiếu tá Bao chia sẻ.

Một trong những vụ án khiến Thiếu tá Hoàng Quý Bao nhớ nhất là vụ án lừa đảo chiếm đoạt gần 1,5 tỷ đồng bằng hình thức giả mạo tài khoản mạng xã hội. Đối tượng sau khi giả mạo thành công tài khoản Facebook của người con trai đang ở nước ngoài đã nhắn tin cho mẹ nạn nhân tại quê nhà, nói rằng cần chuyển tiền Việt Nam để đổi sang USD hưởng chênh lệch tỷ giá. Tin lời con, người mẹ nhiều lần chuyển tiền và chỉ đến khi mất gần 1,5 tỷ đồng mới phát hiện bị lừa.

Khó khăn lớn nhất trong vụ án này là toàn bộ dấu vết điện tử gần như đã bị xóa sạch. Số điện thoại đối tượng dùng là sim rác cũng đã ngừng hoạt động. Tài khoản Facebook giả mạo cũng bị xóa hoàn toàn. Tất cả các giao dịch tài chính có dấu hiệu liên quan đến hoạt động rửa tiền xuyên quốc gia. “Nhiều lúc tưởng như vụ án đi vào ngõ cụt”, Thiếu tá Bao nhớ lại. Thế nhưng, từ một chi tiết rất nhỏ liên quan đến hoạt động mua bán điện thoại, tổ công tác bắt đầu lần ra manh mối. Dữ liệu được phân tích từng lớp, từng khu vực. Hàng loạt đối tượng nghi vấn được khoanh vùng, xác minh, làm rõ.

Khi khoanh vùng đến địa bàn Triệu Phong, Quảng Trị, nơi nổi tiếng phức tạp về hoạt động lừa đảo công nghệ cao, Thiếu tá Hoàng Quý Bao được giao phụ trách tổ công tác trực tiếp vào địa bàn trinh sát thực địa. Không thể chỉ ngồi trước màn hình máy tính, những người lính an ninh mạng khi ấy phải kết hợp giữa kỹ thuật số hiện đại với phương pháp trinh sát truyền thống. Sau nhiều ngày bám trụ cơ sở, phân tích dữ liệu điện tử và rà dựng di biến động của các đối tượng, Tổ công tác xác định được hai nghi phạm chính là Nguyễn Thành Đông và Nguyễn Công Chánh Hưng. Trước các tài liệu, dữ liệu điện tử không thể chối cãi, các đối tượng buộc phải cúi đầu thừa nhận hành vi phạm tội. “Với án công nghệ cao, có khi chỉ chậm vài phút, nhiều dữ liệu quan trọng có thể biến mất hoàn toàn”, Thiếu tá Bao nói.

Đối đầu với những “bộ não công nghệ”

Không giống nhiều loại tội phạm truyền thống, tội phạm công nghệ cao thường có hiểu biết kỹ thuật rất sâu. Chúng tận dụng triệt để công nghệ để che giấu danh tính, xóa dấu vết và hoạt động xuyên biên giới. Bởi vậy, để đấu tranh hiệu quả, người chiến sĩ Công an phải không ngừng cập nhật kiến thức, đổi mới tư duy, nâng cao trình độ công nghệ.

Đơn cử, trong chuyên án triệt phá đường dây tổ chức đánh bạc bằng hình thức dự đoán các số cuối của mã giao dịch ngân hàng, khối lượng tài liệu cần phân tích lớn đến mức nhiều người “choáng ngợp”, hàng triệu trang sao kê tài khoản, hàng trăm trang lịch sử truy cập, quản trị tài khoản ngân hàng và mạng xã hội. Nếu làm thủ công theo cách thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian.

Trước áp lực tiến độ chuyên án, Thiếu tá Hoàng Quý Bao đã chủ động xây dựng các công cụ số hóa tài liệu, tự động hóa việc phân tích dữ liệu điện tử. Nhờ đó, Ban chuyên án nhanh chóng dựng lên toàn bộ đường dây gồm đối tượng cầm đầu, nhóm quản trị website, các đối tượng quảng cáo, cung cấp tài khoản ngân hàng và khoảng 30.000 người tham gia đánh bạc, với tổng số tiền giao dịch hơn 1.000 tỷ đồng.

Sau khoảng 5 tháng đấu tranh, lực lượng Công an đã khởi tố 12 đối tượng về hành vi tổ chức đánh bạc và đánh bạc. Điều đáng nói, trong các chuyên án ấy, Thiếu tá Bao không chỉ là cán bộ kỹ thuật thuần túy mà còn trực tiếp tham gia đấu tranh, hỏi cung, phân tích tâm lý tội phạm. Theo anh, tội phạm công nghệ cao hiện nay ngày càng tinh vi, xảo quyệt, chúng biết đánh vào lòng tham, sự thiếu hiểu biết và cả tâm lý chủ quan của người dân. “Không chỉ người thiếu hiểu biết mới bị lừa mà cả những người có học thức, thậm chí am hiểu công nghệ nhưng vẫn sập bẫy như thường”, anh nói.

Những năm gần đây, hàng loạt mô hình đầu tư tiền mã hóa trá hình tiếp tục xuất hiện với thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn. Điển hình là vụ án liên quan hệ sinh thái Xintel với hàng nghìn người bị hại mới được khám phá gần đây. Các đối tượng tạo dựng một “hệ sinh thái” đầu tư bài bản, đưa ra hàng loạt sản phẩm công nghệ, quảng bá rầm rộ giấy phép hoạt động mạng xã hội nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Bản chất của mô hình này là đa cấp lấy tiền người vào sau trả tiền người vào trước, dùng tiền thật đổi lấy đồng tiền số không có giá trị. Các “máy đào” mà nhà đầu tư bỏ tiền mua nhưng thực chất chúng không hề tồn tại. Thế nhưng, bằng những lời hứa lợi nhuận cao, lãi suất hấp dẫn và viễn cảnh giàu nhanh, các đối tượng đã khiến rất nhiều người tin tưởng. “Nhiều bị hại vẫn tin đây là dự án thật, kể cả khi cơ quan Công an đã vào cuộc họ vẫn bất hợp tác”, Thiếu tá Bao nhớ lại. Chỉ đến khi chuyên án bị triệt phá, nhiều người mới nhận ra mình bị lừa thực sự thì đã quá muộn.

Theo Thiếu tá Hoàng Quý Bao, tội phạm công nghệ cao hiện nay liên tục thay đổi phương thức hoạt động. Khi lực lượng chức năng siết chặt một hình thức, chúng lập tức biến tướng sang hình thức khác. Gần đây, các đối tượng còn sử dụng trạm BTS giả phát tán tin nhắn lừa đảo, cài mã độc để chiếm quyền truy cập tài khoản ngân hàng, mạng xã hội hoặc xâm nhập hệ thống máy tính doanh nghiệp ở nước ngoài nhằm trục lợi. “Không gian mạng là cuộc chiến không có điểm dừng, muốn đấu tranh hiệu quả thì phải luôn đi trước tội phạm một bước”, anh nói.

Người truyền lửa trên trận tuyến an ninh mạng

Là chỉ huy trực tiếp nhiều năm của Thiếu tá Hoàng Quý Bao, Thượng tá Nguyễn Xuân Toán – Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao Công an tỉnh Thanh Hóa đánh giá cao năng lực chuyên môn cũng như tinh thần trách nhiệm của người sĩ quan trẻ này. Theo Thượng tá Toán, Hoàng Quý Bao không chỉ là cán bộ được đào tạo bài bản, chuyên sâu về công nghệ thông tin, mà anh từng công tác nhiều năm tại Cục An ninh mạng nên có nền tảng chuyên môn vững vàng, tiếp cận được các phương pháp đấu tranh hiện đại. “Từ khi về Công an tỉnh Thanh Hóa, đồng chí Bao tiếp tục phát huy rất tốt năng lực chuyên môn, tư duy nghiệp vụ sắc bén, biết huy động sức mạnh tập thể và sở trường của từng CBCS, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong công tác và chiến đấu”, Thượng tá Toán cho hay.

Không chỉ trực tiếp phá án, Thiếu tá Hoàng Quý Bao còn là người luôn sẵn sàng hỗ trợ các đơn vị khác khi gặp khó khăn liên quan đến dữ liệu điện tử, kỹ thuật số hay truy vết trên không gian mạng. Thậm chí, nhiều vụ việc ban đầu là phối hợp nhưng sau đó đồng chí Bao đã trực tiếp điều tra, phá án. Những đồng đội làm việc cùng anh nói rằng, phía sau vẻ ngoài điềm tĩnh là sự quyết liệt và tinh thần làm việc gần như không có khái niệm ngày đêm. Có những chuyên án kéo dài nhiều tháng, anh cùng đồng đội gần như ăn ngủ với dữ liệu, liên tục rà dựng hàng nghìn tài khoản, hàng triệu dòng thông tin.

Suốt 7 năm công tác tại Công an tỉnh Thanh Hóa, Thiếu tá Hoàng Quý Bao được lãnh đạo các cấp tin tưởng giao nhiệm vụ quan trọng, nhiều lần anh được Bộ trưởng Bộ Công an, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa tặng Bằng khen; Giám đốc Công an tỉnh tặng Giấy khen. Năm 2025, anh là Chiến sĩ thi đua cơ sở và được vinh danh trong 20 “Gương mặt trẻ tiêu biểu Công an tỉnh Thanh Hóa”.

Thiếu tá Hoàng Quý Bao luôn tâm niệm rằng, phần thưởng lớn nhất đối với anh không nằm ở những danh hiệu thi đua, mà chính là niềm vui và hạnh phúc sau mỗi lần bóc trần được một tài khoản ẩn danh, kịp thời ngăn chặn thêm một vụ lừa đảo, giúp người dân không bị mất thêm tiền, tài sản trên không gian mạng.