Sáng 8/7, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua dự án Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân (TAND) xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc.
Rút ngắn một số thời hạn nhằm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời
Trình bày Tờ trình của dự án Pháp lệnh, Chánh án TAND tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết, trên cơ sở quy định của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và để bảo đảm phù hợp với thực tiễn, dự thảo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số nội dung.
Cụ thể, bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số (Điều 7). Đồng thời, để bảo đảm việc triển khai có hiệu quả quy định này, dự thảo Pháp lệnh quy định: “TAND tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình chủ trì, phối hợp với Viện KSND tối cao, Bộ Công an hướng dẫn thực hiện khoản này".
Đáng chú ý, dự thảo Pháp lệnh có những sửa đổi, bổ sung để rút ngắn một số thời hạn nhằm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời, giảm áp lực cho công tác quản lý, tạm giữ người nghiện ma túy. Theo đó, rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; rút ngắn thời gian Tòa án phải thông báo việc thụ lý hồ sơ.
Dự thảo Pháp lệnh quy định rút ngắn thời gian Tòa án xem xét ra một trong các quyết định về yêu cầu bổ sung tài liệu; đình chỉ, tạm đình chỉ việc xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc; mở phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc. Và, rút ngắn thời gian mở phiên họp, xem xét quyết định; thời gian bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị các quyết định của Tòa án.
Dự thảo Pháp lệnh cũng quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (phiên họp có tính chất sơ thẩm) thì Tòa án không hoãn phiên họp nhằm đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao, bảo đảm việc giải quyết vụ việc đúng thời hạn (Điều 21).
Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (phiên họp có tính chất phúc thẩm) thì giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, Kiểm sát viên phải tham gia phiên họp, nếu vắng mặt thì Tòa án hoãn phiên họp (Điều 38).
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với việc dự thảo Pháp lệnh quy định về gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử và được thực hiện theo quy định của pháp luật; giao TAND tối cao chủ trì, phối hợp với Viện KSND tối cao, Bộ Công an hướng dẫn thực hiện.
Về kiểm tra hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhận thấy, điểm a khoản 2 Điều 36 của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định 2 trường hợp lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, gồm: người nghiện ma túy có nơi cư trú ổn định và người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 14 của dự thảo Pháp lệnh mới chỉ quy định “nơi người bị đề nghị cư trú”.
Do vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị TAND tối cao bổ sung trong dự thảo Pháp lệnh trường hợp người bị đề nghị không có nơi cư trú ổn định để bảo đảm sự công bằng, bình đẳng giữa các trường hợp bị đề nghị. Tương tự, đề nghị bổ sung nội dung này tại khoản 3 Điều 19 và điểm d khoản 4 Điều 38 của dự thảo Pháp lệnh.
Dự thảo Pháp lệnh quy định thời hạn Tòa án xem xét, quyết định việc đưa đi cai nghiện bắt buộc là 10 ngày (quy định hiện hành là 15 ngày), trường hợp phức tạp thì không quá 20 ngày (quy định hiện hành là 30 ngày). Tán thành với hướng quy định rút ngắn thời hạn được thể hiện trong dự thảo Pháp lệnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị Tòa án nhân dân tối cao tiếp tục rà soát các thời hạn trong dự thảo Pháp lệnh để bảo đảm tính khả thi.
Chú ý đào tạo chuyên môn sâu cho cán bộ ở cơ sở cai nghiện
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Quốc hội rất quan tâm đến công tác này nên đã thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, và quyết định bố trí khoảng 22 nghìn tỷ đồng cho thực hiện chương trình trong giai đoạn 2025 - 2030. Đồng thời lưu ý, thực hiện công tác phòng, chống cai nghiện không dễ, trong đó tại TP Hồ Chí Minh đầu tư nhiều cơ sở cai nghiện nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra với thực hiện công tác này.
Nhấn mạnh yêu cầu với ban hành và thực hiện pháp lệnh này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị, trước hết, cần hoàn thiện quy trình pháp lý, thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian lập hồ sơ, cũng như có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan để không bị chồng chéo hoặc đứt gãy thông tin trong quá trình xử lý hồ sơ.
Thứ hai, phải đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng cai nghiện; theo đó, cần chú ý kết hợp các phương pháp điều trị, các bài thuốc, phác đồ điều trị, không thể chỉ đưa vào trại cai nghiện là xong.
Thứ ba, phải nâng cấp cơ sở vật chất và nguồn nhân lực, giảm tải cho các cơ sở cai nghiện tập trung, vì nhiều cơ sở cai nghiện hiện đang rơi vào tình trạng quá tải, dẫn đến khó khăn trong quản lý, phân loại các học viên. Đồng thời, chú ý đào tạo chuyên môn, nhất là đào tạo chuyên môn sâu về tâm lý học, hành vi, y tế cai nghiện... cho cán bộ làm việc tại các cơ sở cai nghiện để vừa giúp giảm áp lực, vừa nâng cao hiệu quả điều trị.
Thứ tư, phải đẩy mạnh giai đoạn hậu cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng. Triển khai công tác quản lý tái hòa nhập cộng đồng thuộc trách nhiệm của nhiều cơ quan, do đó trong thời gian tới cần tăng cường ứng dụng chuyển đổi số để có thể quản lý người đã cai nghiện thành công khi họ có sự di chuyển giữa nhiều địa phương.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh yêu cầu phải phát huy vai trò cai nghiện tự nguyện tại gia đình và cộng đồng để có thể đáp ứng tốt đòi hỏi thực tế. “Các địa phương đã rất quyết liệt trong thực hiện công tác phòng, chống ma túy. Nhưng, dù chúng ta tăng cường phòng, chống ma túy thì các vụ buôn bán ma túy, các vụ kinh doanh ở nhà hàng, khách sạn, điểm công cộng còn rất lớn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Sau khi các đại biểu cho ý kiến, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua Pháp lệnh Trình tự, thủ tục TAND xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc (sửa đổi toàn diện) với tỷ lệ tán thành đạt 100%.
