1. Khi những nụ đào rừng đang đua nhau nở vội, khoe sắc thắm trên các vạt rừng cũng là lúc mà từng cơn gió lạnh, ngọt thấu sương len lỏi vào từng ngôi nhà, chòm bản nơi xã Phi Hải, huyện Quảng Uyên (Cao Bằng). Không khí lạnh tràn về. Nó lẫn với những điệu múa xòe, khúc hát giao duyên của bà con người Mông khiến không khí đón Tết cổ truyền nơi đây thêm đặc sắc.
Tinh mơ, ngày 29 tháng Chạp (âm lịch), khi đỉnh đèo Khau Chỉa vẫn còn ngủ trong tấm áo choàng sương muối, nóc nhà anh Dương Văn Thành ở bản Cáp Tao, xã Phi Hải (Quảng Uyên) đã đượm khói bếp. Trước hiên nhà đông thanh niên, trai tráng trong bản. Mọi người “đổ” về đây cũng bởi hôm nay là ngày mà các gia đình chọn làm thời điểm mổ lợn bản, chia nhau ăn Tết.
Anh Thành bảo, năm nào cũng vậy, hễ vào thời điểm hiện tại tức ngày 28, 29 tháng Chạp (âm lịch), các gia đình trong bản lại cùng nhau mổ lợn. Cũng theo anh Dương Văn Thành, thông thường, ngay trong ngày mổ lợn, các gia đình sẽ làm bữa ăn liên hoan, để tiễn năm cũ đi và đón năm mới đến. Kết thúc bữa ăn, người nào, người nấy lại đem thịt, đem xương (đã được chia đều – PV) về nhà để ăn Tết.
Không chỉ chung nhau mổ lợn, vào dịp cận Tết, người Mông ở bản Cáp Tao nói riêng và của xã Phi Hải nói chung đều làm bánh chưng, bánh khảo. Tiếng giã gạo làm bánh chưng, bánh giày, bánh khảo vang vọng khắp các chòm bản tựa bản hòa tấu ắp đầy những nốt nhạc vui. Ở Phi Hải, nhà có kinh tế khá giả thì làm 5-10 chiếc. Còn nhà kinh tế khó khăn thì làm vài chiếc để cúng tổ tiên, cúng trời, cúng đất.
Thiếu tá Đinh Văn Mông, Công an huyện Quảng Uyên “cắm bản” - phụ trách xã Phi Hải cho biết, kinh tế của bà con Phi Hải chủ yếu sống dựa vào nghề nông: trồng ngô, mía, khoai v.v... Việc xuất hiện bánh chưng, bánh khảo trong mâm lễ cúng tổ tiên của bà con trong dịp lễ Tết, nhất là trong đêm Giao thừa không ngoài mục đích mong cho một mùa xuân mới “mưa thuận gió hòa”, được một mùa nương bội thu.
Theo đồng chí Mông, Tết cổ truyền ở Phi Hải cũng là dịp để người dân thể hiện tình cảm keo sơn khăng khít xóm giềng nơi các thôn bản với nhau. Chẳng thế mà ngay trong ngày mùng 1 Tết, ở Cáp Tao, sau khi đã chúc Tết họ hàng, các hộ gia đình ở đây đều lục tục đến các gia đình quanh bản để chúc Tết. Cũng chính từ những khoảnh khắc chúc Tết đầu xuân ấm áp này đã khiến tình cảnh giữa các hộ gia đình, thân tộc trong bản được… thăng hoa.
Đoàn công tác Báo CAND, Công an huyện Quảng Uyên thăm hỏi, chúc Tết gia đình nhà anh Dương Văn Thành, ở bản Cáp Tao (Phi Hải - Quảng Uyên).
2. Đặt chân lên con đường “sợi chỉ” bò dọc các mỏm núi dẫn vào bản Cáp Tao, đâu đâu chúng tôi cũng thấy bà con nhắc đến Đảng, Nhà nước. Cũng phải thôi, Tết cổ truyền năm nay, điện đã chiếu sáng 100% các hộ gia đình ở Cáp Tao. Có điện, có nước, có được sự quan tâm của chính quyền địa phương, 57 hộ gia đình người Mông đều được vui trọn Tết Nguyên đán cổ truyền. Không riêng gì Cáp Tao với địa thế hiểm trở, tiết trời khắc nghiệt, tại nhiều bản của xã Phi Hải vẫn còn nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong cuộc sống. Thế nhưng không vì thế mỗi độ xuân về, Tết đến, bà con Phi Hải lại vơi đi không khí đón xuân ấm áp.
Ngôi nhà anh Nông Văn Xóa nằm chơi vơi trên mỏm đồi bản Lũng Rượi (Phi Hải) trong mấy ngày Tết cổ truyền luôn ắp đầy tiếng cười, tiếng chúc tụng nhau. Những ly rượu ngô dậy mùi cứ thế được truyền tay nhau trong tiếng khèn, tiếng hát giao duyên bất giác khiến cả một vùng bản Lũng Rượi vốn tĩnh mịch trở nên rộn rã. Với bà con Phi Hải, uống rượu dịp đầu xuân là để đưa đẩy tiếng cười. Là để chúc nhau vận may mùa xuân mới.
Anh Bế Đình Tậu, Chủ tịch UBND xã Phi Hải chia sẻ, người Mông, người Tày, người Nùng… trên địa bàn luôn quan niệm rằng, dịp đầu xuân, rộn rã tiếng cười bao nhiêu thì năm đó sẽ bội thu mùa màng bấy nhiêu. Bởi thế nên bà con rất kỵ việc để xảy ra say rượu dẫn đến mâu thuẫn, cãi vã nhau trong những ngày Tết cổ truyền. Đúng như những gì anh Tậu chia sẻ, tiếp xúc với chúng tôi, khi được hỏi: Mấy ngày Tết có uống nhiều rượu, có cãi nhau với ai không, bác Lý Văn Vàng, anh Nông Văn Nó (Lũng Rượu), anh Lý Văn Phình, anh Lý Văn Của (Cáp Tao)... đều lắc đầu: “Không để say, không gây gổ đâu. Gở lắm đó cán bộ”.
3. Có đến, có tận mắt chứng kiến không khí rộn ràng đón xuân mới, vui Tết cổ truyền nơi các chòm bản Quảng Uyên mới thấy được hết sức sống của người dân trước tiết trời khắc nghiệt, địa hình đồi núi nơi huyện vùng cao nơi đây. Thượng tá Nguyễn Viết Huấn, Trưởng Công an huyện Quảng Uyên cho biết, huyện Quảng Uyên gồm 17 xã, thị trấn, thành phần dân tộc đa dạng. Trong những năm qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, cuộc sống của bà con nơi các chòm bản Quảng Uyên đã có những đổi thay đáng kể. Tết cổ truyền năm nay cũng vậy, sắc xuân ấm áp đã lan tỏa các chòm bản. Những tập tục, trò chơi dân gian như: ném bao, hát giao duyên, múa xòe… đã được tái hiện ở nhiều điểm bản.
Để tạo điều kiện, góp yên bình cho bà con đón Tết, BCH Công an huyện đã tổ chức tất niên, đón Tết sớm cho các cán bộ, chiến sĩ Công an huyện. Ngay sau khi tổ chức Tết tập thể tại Công an huyện, các tổ công tác nhanh chóng “xuống” bản cùng bà con vui xuân, đón Tết. Đáng chú ý, bên cạnh việc trực 2/3 quân số trong các ngày Tết Nguyên đán, đêm Giao thừa, quân số Công an huyện trực chiến đấu, đảm bảo cho bà con mừng đón thời khắc thiêng liêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới là 100%.
Thượng tá Nguyễn Viết Huấn tâm sự, trong mấy ngày Tết, tại các xã luôn có sự xuất hiện của các cán bộ, chiến sĩ Công an cũng bởi, số cán bộ này sẽ chủ động nắm tình hình, giải quyết kịp thời và có hiệu quả các vấn đề phát sinh trong dịp Tết ngay tại cơ sở. Trong câu chuyện với Thượng tá Nguyễn Viết Huấn, chúng tôi được hay, người Trưởng Công an huyện này cũng đã có nhiều mùa xuân cắm bản, đón Tết cùng bà con nơi các thôn bản vùng cao tỉnh Cao Bằng.
Thượng tá Huấn bảo rằng, vào những thời điểm như vậy, dù nhớ nhà, song tất cả cũng vì hai chữ “bình yên” nơi các chòm bản, anh lại cùng đồng đội ứng trực, xuống cơ sở đảm bảo ANTT góp yên bình cho bà con vui xuân, đón Tết. Không riêng gì Thượng tá Huấn, các đồng chí Ma Văn Tuân, Đinh Văn Mông… cũng là những CBCS Công an đã gắn liền với các chòm bản Quảng Uyên với “thâm niên” đón Tết ở địa bàn của bản thân.
Bóng tối đến sầm sập. Không khí lạnh tiếp tục tràn về. Tiếng hát giao duyên lẫn với điệu xòe của các thiếu nữ người Mông trong ngôi nhà anh Dương Văn Thành cứ thế vang vọng. Sắc xuân đang lan tỏa nơi các chòm bản Quảng Uyên
