Ba yếu tố
Giá dầu được kiểm soát bởi các thương nhân đấu thầu hợp đồng dầu kỳ hạn trên thị trường hàng hóa. Đó là lý do tại sao giá dầu thay đổi hàng ngày. Tất cả phụ thuộc vào cách giao dịch diễn ra trong ngày hôm đó. Có 3 yếu tố chính mà các thương nhân hàng hóa xem xét khi phát triển các hồ sơ dự thầu tạo ra giá dầu.
Đầu tiên là nguồn cung hiện tại về đầu ra. Từ năm 1973, OPEC có nguồn cung hạn chế 61% lượng dầu xuất khẩu của thế giới. Tuy nhiên, sản lượng dầu đá phiến của Mỹ đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2011-2014. Điều đó đã tạo ra một đợt lao dốc của giá dầu. Các nhà giao dịch đặt giá xuống mức 45 USD/thùng trong năm 2014. Giá đã giảm trở lại trong tháng 12-2015 xuống 36,87 USD/thùng. OPEC thường cắt giảm nguồn cung để giữ giá dầu ở mức 70 USD/thùng. Lần này, OPEC cho phép giá giảm vì họ sẽ không lỗ cho đến khi dầu chạm 20 USD/thùng.
Các nhà sản xuất dầu đá phiến cần 40-50 USD/thùng để trả các trái phiếu có lãi suất cao mà họ sử dụng để cấp ngân sách. OPEC đặt cược rằng các nhà sản xuất dầu đá phiến sẽ bị phá sản, và giúp OPEC lấy lại vị trí thống trị của mình. Điều đó bắt đầu xảy ra trong năm 2016. Dự báo giá dầu đã cho thấy sự biến động về giá do những thay đổi trong cung cấp dầu, giá trị đồng USD, hành động của OPEC và nhu cầu toàn cầu.
Thứ hai là tiếp cận nguồn cung tương lai. Điều đó phụ thuộc vào trữ lượng dầu. Nó bao gồm những gì có sẵn trong các nhà máy lọc dầu của Mỹ cũng như trong Dự trữ Dầu khí chiến lược. Những dự trữ này có thể được truy cập rất dễ dàng để tăng nguồn cung dầu nếu giá quá cao. Arabia Saudi cũng có thể khai thác công suất dự trữ lớn của nó.
Thứ ba là nhu cầu dầu mỏ, đặc biệt là từ Mỹ. Những ước tính này được cung cấp hàng tháng bởi Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Nhu cầu tăng trong mùa lái xe mùa hè. Để dự đoán nhu cầu, dự báo đi lại từ AAA được sử dụng để xác định việc sử dụng xăng tiềm năng. Trong mùa đông, dự báo thời tiết được sử dụng để xác định tiềm năng sử dụng dầu sưởi ấm tại nhà.
Đòn hiểm của OPEC
Lần cuối cùng máy khoan của Mỹ bơm 10 triệu thùng dầu thô mỗi ngày là khi ông Richard Nixon còn ở trong Nhà Trắng. Cuộc khủng hoảng dầu mỏ đầu tiên vẫn chưa khiến người Mỹ ngại mua Toyota, và khai thác dầu đá phiến là một kỹ thuật đang được thử nghiệm với thành công ít ỏi. Đó là năm 1970, và dầu được bán với giá 1,80 USD/thùng.
 |
Gần 50 năm sau, với giá dầu lơ lửng quanh 80 USD/thùng, sản lượng dầu thô hàng ngày của Mỹ sắp chạm mốc 8 chữ số một lần nữa. Đó là một mốc quan trọng trên con đường thực hiện ước mơ mà một thế hệ trước dường như vẫn còn quá xa: Cuối năm nay, Mỹ có thể là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Cùng với đó, Mỹ có một bước tiến lớn hướng tới sự độc lập về năng lượng. Khi đó, Mỹ sẽ thống trị trên đỉnh một ngọn đồi từ lâu bị chiếm đóng bởi Saudi Arabia hoặc Nga. Một trật tự năng lượng mới trên thế giới có thể xuất hiện. Sự xáo trộn đó sẽ tốt cho nước Mỹ nhưng không tốt cho hành tinh này.
Đầu tiên, ảnh hưởng của một trong những lực lượng mạnh nhất trong nửa thế kỷ qua - những “quốc gia dầu mỏ” - sẽ bị giảm đi. Các nhà ngoại giao "Mỹ trên hết" sẽ không còn cần đến các quốc gia cung cấp dầu mỏ như Saudi Arabia nữa. OPEC sẽ thấy khó khăn hơn để đạt được đồng thuận về các hướng dẫn sản xuất, và điều này có thể dẫn đến giá thấp hơn, làm tái phát vết thương cũ trong liên minh. Điều đó sẽ khiến Tổng thống Nga Vladimir Putin mất đi một phần "cơ bắp" trong các chính sách đối ngoại, trong khi các đầu sỏ chính trị của Nga sẽ thấy khó khăn hơn trong việc duy trì lối sống xa xỉ mà họ đã quen.
Nắm bắt được cơ hội, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm kiếm sự độc lập trong quá khứ với những gì ông gọi là sự thống trị năng lượng. Chính quyền Donald Trump có kế hoạch mở rộng diện tích thăm dò ngoài khơi và lần đầu tiên trong 40 năm họ cho phép khoan trong Khu bảo tồn Động vật hoang dã Quốc gia Bắc cực. Có thể mất nhiều năm mới khai thác được, nhưng chỉ Alaska đã mang lại con số tròn mắt là khoảng 11,8 tỷ thùng dầu thô.
Cách đây vài năm, chiến thắng của dầu đá phiến dường như không thể xảy ra. Vào cuối năm 2014, Saudi Arabia nhắm vào các đối thủ, bao gồm cả máy khoan của Mỹ. Thay vì cắt giảm sản lượng để giữ giá cao, Saudi Arabia đã thuyết phục OPEC “mở vòi”, khiến giá thấp hơn 40 USD/thùng trong tháng 12, giảm từ hơn 100 USD/thùng chỉ 4 tháng trước đó. Người Saudi dường như muốn cuộc “cách mạng đá phiến” phải chết yểu. Lúc đầu, họ dường như đã sắp thành công. Sản lượng của Mỹ giảm từ mức đỉnh 9,6 triệu thùng/ngày xuống còn 8,5 triệu thùng/ngày. Các vụ phá sản đã làm thủng các bản vá đá phiến từ lưu vực Permian của Texas đến hệ tầng Bakken ở Bắc Dakota và hàng chục nghìn công nhân bị mất việc làm.
Người cười sau cùng
Thay vì tuyên bố thất bại, các công ty đá phiến quyết tâm hơn, cắt giảm chi phí và vay như điên để tiếp tục khoan. Đến cuối năm 2016, người Saudi chớp mắt. Họ đã thuyết phục OPEC và Nga cắt giảm sản lượng. Dần dần và đều đặn, West Texas Intermediate - chỉ số dầu giao dịch tại New York - tăng từ 26 USD/thùng trong tháng 2-2016 đến mức giá hiện nay (khoảng 80 USD/thùng).
Trải qua một giai đoạn “cận tử” khiến các nhà khoan dầu đá phiến càng mạnh hơn. Những kẻ sống sót đã biến mình thành những phiên bản nhanh hơn, mạnh hơn và có thể phát triển ngay cả khi giá dầu thấp hơn. Đá phiến không phải là mồ hôi, nhẫn nại và may mắn như trước kia. Mà công nghệ là chìa khóa. Các nhà địa chất đã sử dụng điện thoại thông minh để điều khiển hoạt động khoan, và các công ty đang đào những giếng sâu hơn và lâu hơn. Ở mức giá hiện tại, các công ty có thể vừa nhàn nhã dạo bộ và nhai kẹo cao su, vừa đồng thời nâng sản lượng và lợi nhuận.
Công nghệ “fracking” (nứt vỡ thủy lực) cũng đã được cải thiện. Đó là những gì nhiều người gọi là Đá phiến 2.0. Và nay đã có nhiều nhà khổng lồ dầu mỏ tham gia vào cuộc đua này, như Exxon Mobil Corp., Chevron Corp. và các tập đoàn dầu mỏ lớn khác. Và họ đã tạo ra một kết quả lịch sử. Tháng 10-2017, nhập khẩu ròng của Mỹ về sản phẩm thô và tinh chế giảm xuống dưới 2,5 triệu thùng/ngày, thấp nhất kể từ khi dữ liệu chính thức được thu thập lần đầu tiên vào năm 1973. Một thập kỷ trước, nhập khẩu dầu mỏ của Mỹ đứng ở mức hơn 12 triệu thùng/ngày.
Đối với OPEC, siêu cường mới nổi đã mang lại một thách thức chưa từng có. Nếu liên minh này cắt giảm sản xuất, máy khoan đá phiến sét có thể điền vào chỗ trống bằng cách đẩy mạnh sản lượng, ăn cắp thị phần từ các nước OPEC và phá hoại nỗ lực của họ để thao túng giá cả. Giải pháp duy nhất cho OPEC là kéo dài các giới hạn, như họ đang làm bây giờ, và hy vọng vào điều tốt đẹp. Nếu hợp tác giữa OPEC và Nga bị phá vỡ, thì OPEC cũng có thể bị phá vỡ.
Nếu sản lượng Đá phiến 2.0 khiến giá thấp, Nga sẽ là người thua cuộc lớn. Moskva đã sử dụng nguồn thu từ dầu mỏ để tài trợ cho sự can thiệp tích cực ở nước ngoài của họ, từ Ukraine sang Syria. Giải pháp duy nhất là tiếp tục hợp tác với Saudi Arabia để duy trì sản lượng thấp. Nhưng điều này đi ngược lại mong muốn của các nhà đầu sỏ chính trị Nga.
Với việc đá phiến tăng sản lượng, nhập khẩu dầu mỏ của Mỹ từ Saudi giảm xuống mức thấp nhất trong 30 năm qua. Kết quả là khiến Trung Quốc và Nhật Bản phụ thuộc Mỹ nhiều hơn so với Trung Đông. Giờ đây, Mỹ có thể lập luận rằng các quốc gia khác sẽ giúp gánh vác trách nhiệm kiểm soát các làn đường vận chuyển dẫn đến các nhà xuất khẩu dầu Trung Đông và Bắc Phi.
