Mỗi mẫu thu nhận là một niềm hy vọng
Hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, ngay từ những ngày cuối tháng 3, đầu tháng 4/2026, Công an tỉnh Thái Nguyên đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng rà soát, thu thập, chuẩn hóa dữ liệu và đồng loạt lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trong toàn tỉnh. Đó thực sự là cao điểm đáng nhớ với các cán bộ, chiến sĩ công an tỉnh Thái Nguyên.
Một buổi sáng trong đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN tại xã Chợ Rã, tổ công tác Công an tỉnh Thái Nguyên đón cụ bà Triệu Thị Lợi được người thân đưa đến lấy mẫu ADN từ xã Bằng Thành.
Ở tuổi 96, mái tóc bạc trắng, mỗi bước chân đều chậm chạp, run run, nhưng trong đôi mắt đã mờ theo năm tháng của cụ Lợi vẫn ánh lên một niềm hy vọng mà bao năm qua chưa từng nguội tắt: Tìm được hài cốt người em trai đã hy sinh và nằm lại chiến trường.
Hôm ấy, vì vội đưa cụ vượt quãng đường xa đến điểm thu nhận mẫu, người thân đã quên mang theo căn cước công dân của cụ. Trong khi đó, việc xác thực thông tin nhân thân là yêu cầu bắt buộc, bảo đảm mẫu sinh phẩm được thu nhận chính xác, chặt chẽ và đồng bộ với Cơ sở dữ liệu căn cước.
Trước tình huống ấy, tổ công tác lập tức liên hệ với Công an xã Bằng Thành, nhờ đồng đội đến tận nhà cụ Lợi lấy căn cước mang đến điểm thu nhận mẫu. Giữa trưa nắng, cán bộ Công an xã Bằng Thành đã vượt quãng đường 45km, qua nhiều đoạn đường rất khó đi để mang căn cước đến cho cụ Lợi. Hai chiều đi - về mất gần ba giờ đồng hồ, nhưng ở điểm thu nhận Chợ Rã, tổ công tác vẫn kiên nhẫn chờ.
“Dù có muộn, chúng tôi cũng chờ. Bà cụ đã chờ em trai mấy chục năm nay, chúng tôi chờ thêm vài giờ có đáng gì”, Trung tá Chu Đức Khánh, Phó Đội trưởng Đội Đăng ký, quản lý cư trú, cấp và quản lý căn cước, Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an tỉnh Thái Nguyên nhớ lại.
Khi hoàn thành việc lấy mẫu cho cụ Lợi cũng đã quá 12 giờ trưa. Không kịp ăn trưa, các cán bộ, chiến sĩ lại thu dọn máy móc, hồ sơ, khẩn trương di chuyển sang xã Cẩm Giàng cách đó khoảng 50km để thực hiện lịch thu nhận mẫu buổi chiều.
“Chúng tôi đã hẹn với bà con thì phải đến đúng giờ. Các thân nhân đã mong mỏi bao nhiêu năm, không thể để họ tiếp tục phải chờ đợi thêm nữa. Tổ công tác đã khẩn trương tiến hành lấy mẫu với tinh thần chạy đua với thời gian”, Thượng tá Trương Thị Phương Chỉnh, Đội trưởng Đội Đăng ký, quản lý cư trú, cấp và quản lý căn cước, Phòng Cảnh Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thái Nguyên chia sẻ với chúng tôi.
Theo rà soát, tỉnh Thái Nguyên hiện có 941 phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin tại 49 nghĩa trang, thuộc địa bàn 29 xã, phường trong toàn tỉnh. Mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính là nỗi trăn trở của thân nhân và đồng đội cũng như lực lượng chức năng đang nỗ lực tìm kiếm, xác minh, đưa liệt sỹ trở về với tên tuổi của mình.
Để hoạt động thu nhận mẫu diễn ra thuận lợi, chính xác, công an các xã, phường đóng vai trò nòng cốt trong công tác rà soát, thống kê, xác minh thông tin thân nhân liệt sĩ. Với phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng trường hợp", cán bộ Công an cơ sở đã trực tiếp đến từng hộ gia đình có thân nhân liệt sĩ để cập nhật thông tin, giải thích ý nghĩa của việc xây dựng Cơ sở dữ liệu ADN quốc gia; đồng thời, hỗ trợ các gia đình hoàn thiện hồ sơ, bố trí thời gian, địa điểm lấy mẫu thuận lợi nhất.
Nhiệm vụ đặc biết ấy được thực hiện với tinh thần chạy đua với thời gian, bởi phần lớn thân nhân liệt sĩ thuộc diện lấy mẫu đều đã cao tuổi. “Nếu không khẩn trương thì có thể sẽ không còn cơ hội. Chúng tôi cảm nhận rất rõ sự mong mỏi của các gia đình. Với nhiều người, đây có thể là cơ hội cuối cùng để lưu lại dữ liệu ADN, mở ra hy vọng xác định danh tính người thân đã hy sinh”, Thượng tá Chỉnh giải thích thêm.
Cuộc chạy đua ấy không chỉ được tính bằng tuổi tác của những người đang sống. Bởi theo thời gian, hài cốt của các liệt sĩ cũng dần bị phân hủy, hòa lẫn với đất, việc tách chiết, phân tích ADN có thể ngày càng khó khăn...
Một bên là những thân nhân đang ngày một già yếu, một bên là những phần hài cốt đang dần hoà vào đất mẹ. Khoảng thời gian để hai nguồn dữ liệu có thể “gặp nhau” không còn dài. Vì thế, các cán bộ, chiến sĩ công an tỉnh Thái Nguyên càng phải tranh thủ từng ngày.
Trong những ngày cao điểm, có biết bao câu chuyện khiến các cán bộ Công an tỉnh xúc động. Có cụ bà đã tròn 100 tuổi, sức khỏe yếu, việc đi lại rất khó khăn. Khi ô tô chở cụ đến nơi, tổ công tác đã chủ động mang máy móc, thiết bị, hồ sơ lên tận ô tô, nhẹ nhàng hỗ trợ cụ hoàn thành việc thu nhận mẫu.
Có người từ miền Nam trở về trước nhiều ngày để chờ đến lượt lấy mẫu, có gia đình vượt hàng trăm cây số từ địa phương khác đến điểm thu nhận để gửi lại niềm hy vọng về một cuộc đoàn viên.
Mỗi ống mẫu được tiếp nhận không đơn thuần là một dữ liệu sinh học, mà đằng sau đó là một cuộc chia ly, một lời hẹn chưa thành, một người mẹ đã khóc cạn nước mắt, một người chị đã sống gần trọn đời trong mong ngóng người em trở về…
Hành trình tri ân bằng khoa học
Trong đợt cao điểm từ ngày 30/3 đến ngày 4/4/2026, các tổ công tác Công an Thái Nguyên đã thu nhận 3.870 mẫu tại 27 điểm lấy mẫu trên toàn tỉnh. Đây là khối lượng công việc rất lớn, được thực hiện trong thời gian ngắn, trên địa bàn rộng, trong đó nhiều điểm nằm ở vùng núi xa xôi, điều kiện đi lại khó khăn.
Để phục vụ người dân nhanh chóng, thuận tiện, tại mỗi điểm thu nhận, Công an tỉnh bố trí hai bộ thiết bị căn cước, đồng thời huy động tối đa cán bộ của Đội Đăng ký, quản lý cư trú, cấp và quản lý căn cước thuộc Phòng Cảnh Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh phối hợp cùng Công an địa phương và đơn vị xét nghiệm ADN.
Trong những ngày cao điểm thu nhận mẫu, cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Thái Nguyên đã vượt hàng trăm kilômet, làm việc từ sáng sớm đến đêm muộn, chạy đua từng ngày, từng giờ để góp phần trả lại tên cho những liệt sĩ chưa xác định danh tính đã hy sinh vì Tổ quốc.
Có những điểm thu nhận cách trung tâm tỉnh 140km. Để sáng hôm sau có thể bắt đầu công việc đúng giờ, tổ công tác phải lên đường từ chiều hôm trước, mang theo đầy đủ máy móc, thiết bị và hồ sơ. Có ngày tổ công tác xuất phát khi trời còn chưa sáng, trở về lúc đêm khuya. Vất vả là vậy, nhưng không ai coi đây chỉ là một đợt công tác thông thường.
“Các liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước. Thế hệ chúng tôi hôm nay phải quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, góp phần tìm lại danh tính cho những liệt sĩ còn đang nằm tại các nghĩa trang với dòng chữ “chưa biết tên”. Được tham gia công việc này, chúng tôi cảm thấy rất tự hào”, Thượng tá Chỉnh nói những lời xúc động.
Mỗi khi có thân nhân liệt sĩ hỏi: “Bao giờ gia đình chúng tôi biết được kết quả”, các thành viên tổ công tác lại kiên trì giải thích. Mẫu ADN của người thân sau khi thu nhận sẽ được xác thực, làm sạch và đưa vào ngân hàng gene. Song song với đó, các cơ quan chức năng tiến hành thu nhận, phân tích ADN từ hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại các nghĩa trang.
Khi dữ liệu của người đang sống và người đã khuất được đối soát, nếu có sự tương đồng về huyết thống, một liệt sĩ vô danh có thể được trả lại tên, quê quán và gia đình. Đó là khoảnh khắc khoa học nối lại mối dây ruột thịt tưởng như đã bị chiến tranh cắt đứt vĩnh viễn.
Có hàng vạn gia đình trên khắp đất nước hình chữ S dành cả đời đi tìm mộ cha, mộ chồng, mộ anh, mộ em. Có người ra đi khi chưa kịp biết người thân đang nằm ở đâu. Có gia đình đã qua ba, bốn thế hệ nhưng trên bàn thờ vẫn chỉ có một tấm bằng Tổ quốc ghi công và bức ảnh cũ đã ngả màu.
Việc xây dựng ngân hàng gen liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ vì thế không chỉ là một bước tiến về khoa học, công nghệ. Đây còn là hành trình nối dài đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân và tính mạng cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Theo chỉ tiêu kế hoạch, toàn tỉnh Thái Nguyên có 4.007 trường hợp cần thu nhận mẫu. Đến nay, toàn tỉnh đã thu nhận 3.919 mẫu sinh phẩm ADN, đạt 97,8% chỉ tiêu được giao. Hiện còn 88 trường hợp chưa thu nhận được mẫu, chủ yếu do đang làm ăn, sinh sống tại các tỉnh, thành phố khác. Công an tỉnh tiếp tục rà soát, chuẩn hóa, làm sạch thông tin thân nhân liệt sĩ; đồng thời đề xuất áp dụng cơ chế thu nhận mẫu linh hoạt theo nơi tạm trú hoặc nơi làm việc thực tế đối với các trường hợp còn lại, phấn đấu hoàn thành 100% chỉ tiêu được giao.
