Những vật phẩm độc đáo của dòng gốm cổ Bát Tràng

Bát Tràng là làng gốm cổ lâu đời, nằm bên tả ngạn sông Hồng. Chính vì lý do đó, con đường giao thương cũng thuận lợi hơn cho việc buôn bán và chuyên chở những chuyến hàng đi khắp muôn nơi, với những con thuyền đầy ắp gốm. Theo phần giới thiệu của triển lãm, cái tên Bát Tràng lần đầu tiên được xuất hiện vào thế kỷ 15, và được ghi trong sách “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi: “Làng Bát Tràng làm nghề bát chén”.

Theo kết quả khảo cổ  học, có thể thấy, nghề làm gốm ở Bát Tràng đã phát triển rất sớm và trải qua nhiều thế kỷ, hiện vẫn còn tồn tại cho tới ngày nay. Quanh khu vực Bát Tràng, tại các địa điểm Lê Xá và Đào Xuyên thuộc xã Đa Tốn đã phát hiện và thu thập được một số đồ gốm Bát Tràng, nhiều đồ gốm có niên đại cuối thế kỷ 14 và đầu thế kỷ 15; nhiều phế phẩm của đồ gốm xuất hiện. Căn cứ kết quả khảo cổ học năm 2001-2003 của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Viện Khảo cổ học và các cơ quan nghiên cứu, tại di tích Kim Lan – một xã liền kề Bát Tràng, đã phát hiện di tích, di vật có niên đại từ thế kỷ 9 đến thế kỷ 19…

1.jpg -0
Chiếc chân đèn gốm Bát Tràng, với hình tượng rồng đắp nổi.

Nhắc đến gốm Bát Tràng, nhiều người nếu không quan tâm, nghiên cứu, thì chỉ biết đó là một loại gốm đẹp, rất được người dùng ưa chuộng. Cũng như nhiều dòng gốm khác, người làm gốm ở Bát Tràng quan tâm phát triển và sáng tạo nhiều dòng sản phẩm, với các loại men khác nhau như men rạn, men nâu, men lam, men  ngọc... Không đơn giản như những đồ dùng hàng ngày, đồ thờ cúng được làm rất cầu kỳ, sáng tạo. Những sản phẩm như lư hương, chân đèn, chân đế… công đoạn đắp nổi, khắc chìm rất công phu. Hình họa trang trí vẫn là hình sen, hình rồng, hổ phù… để khi người xem nhìn sâu vào bên trong, những hình hổ, rồng đắp nổi rất tinh xảo; uốn lượn mềm mại. Để làm sản phẩm này, người thợ gốm không chỉ cần có bàn tay khéo léo, mà gửi vào đó toàn bộ tâm trí, sự công phu của người thợ gốm.

Đồ gốm là một dạng sản phẩm rất được ưa chuộng, kể cả cho đến ngày nay. Những sản phẩm bình, bát, đồ thờ, có thể được sáng tạo rất phong phú. Với những sản phẩm trưng bày, thờ tự, thì loại men rạn được sử dụng nhiều. Men rạn khiến cho người xem cảm thấy sản phẩm như có độ dày hơn, “chất” hơn, và cổ kính hơn. Theo phần giới thiệu trong trưng bày, thì men rạn được tạo ra do sự chênh lệch về độ co giữa xương gốm và men. Gốm men rạn là một loại men độc đáo, được chủ động tạo ra và khống chế độ rạn, hình dáng vết rạn thích hợp theo ý đồ, mang tới một vẻ đẹp cổ kính, độc đáo cho sản phẩm.

Một số sản phẩm được khắc hoặc đắp nổi các dòng chữ Hán – Nôm – đó là minh văn. Những sản phẩm như bình, nậm, lọ hoa, đồ trang trí… hay được khắc thể loại này. Những sản phẩm này xuất hiện trong khoảng thế kỷ 16-17. Đây cũng có thể là những đồ gốm thờ được đặt làm để cung tiến vào các đình, đền, chùa, quán. Việc khắc chữ giúp cho  hiểu rõ hơn về hiện vật, về thời đại lịch sử xuất hiện sản phẩm và niên đại của chúng.

Những nghệ nhân làng cổ gốm Bát Tràng không chỉ giỏi nghề, họ còn gửi gắm vào sản phẩm nhiều tâm tư, câu chuyện, tứ thơ từ các điển tích cổ. Xem gốm không chỉ hiểu về nghề gốm, những tích cổ, tứ thơ được khắc trên gốm, không chỉ có văn hóa truyền thống Việt, mà ta còn gặp ở đây những điển tích cổ Trung Hoa, có thể do đây cũng là một thị trường của nghề gốm, như “Tô Vũ chăn dê”, “Tam quốc chí”, “Long Mã – Hà Đồ”, “Thần Quy – Lạc Thư”.

Những điển tích cũ được khắc trên sản phẩm gốm sứ, cho chúng ta càng cảm phục những nghệ nhân làm ra sản phẩm.

Khánh Linh

Các tin khác

Nhân rộng giáo dục nghệ thuật trong trường học qua sân khấu học đường

Nhân rộng giáo dục nghệ thuật trong trường học qua sân khấu học đường

Chỉ sau một học kỳ hè, hàng loạt các câu chuyện, nhân vật chỉ hiện diện trên trang sách được hàng trăm học sinh của các trường trên địa bàn thành phố Hà Nội chuyển tải sinh động trên sân khấu. Trên 600 giáo viên, học sinh được học, trải nghiệm, thực hành, biểu diễn, thay vì chỉ tiếp cận nghệ thuật ở góc độ thưởng thức, đồng thời khơi dậy tình yêu nghệ thuật trong học đường.

Nhận diện giá trị nổi bật của Cổ Loa để đề cử Di sản thế giới

Nhận diện giá trị nổi bật của Cổ Loa để đề cử Di sản thế giới

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hoá, khảo cổ, quân sự, Khu di tích Cổ Loa từng được khuyến nghị xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Di sản thế giới trước cả Trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Đây là chia sẻ của nhiều nhà khoa học tại Hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa”.

Khởi động xét chọn Doanh nghiệp đạt chuẩn Văn hóa kinh doanh 2026

Khởi động xét chọn Doanh nghiệp đạt chuẩn Văn hóa kinh doanh 2026

Ban Tổ chức triển khai Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam”, Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công Thương chính thức khởi động Chương trình xét chọn “Doanh nghiệp đạt chuẩn Văn hóa kinh doanh Việt Nam” năm 2026 trên phạm vi cả nước.

Tôn vinh những đóng góp to lớn của Danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn

Tôn vinh những đóng góp to lớn của Danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn

Lễ kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, đón nhận Nghị quyết của UNESCO và chương trình nghệ thuật đặc biệt "Rạng rỡ văn hiến Việt Nam" sẽ diễn ra vào tối 31/7 tại Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên, truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1.

Kiệt tác La Traviata chuẩn phong cách Ý trên sân khấu Nhà hát Hồ Gươm

Kiệt tác La Traviata chuẩn phong cách Ý trên sân khấu Nhà hát Hồ Gươm

Tối 30/7, trên 100 nghệ sĩ của Nhà hát Opera Giuseppe Verdi Trieste (Ý) đã có đêm biểu diễn thành công rực rỡ trên sân khấu Nhà hát Hồ Gươm khi mang đến cho khán giả Việt Nam kiệt tác opera của nhà soạn nhạc Giuseppe Verdi với hơn 170 năm lịch sử - La Traviata với phiên bản chuẩn phong cách Ý.

Nghệ sĩ nhà hát hơn 200 tuổi của Ý gửi trọn tình yêu opera đến khán giả Việt

Nghệ sĩ nhà hát hơn 200 tuổi của Ý gửi trọn tình yêu opera đến khán giả Việt

Tối 30/7, các nghệ sĩ của Nhà hát Giuseppe Verdi di Trieste – biểu tượng nghệ thuật của nước Ý sẽ có buổi trình diễn La Traviata đầu tiên tại Nhà hát Hồ Gươm. Cùng với kiệt tác này, các nghệ sĩ còn mang theo niềm tự hào về nghệ thuật opera Ý, sự trân trọng dành cho khán giả Việt Nam và kỳ vọng mở ra những nhịp cầu hợp tác văn hóa bền chặt giữa hai quốc gia.

Cuộc thi ảnh online “Khoảnh khắc đẹp Hội thao Công an nhân dân năm 2026”

Cuộc thi ảnh online “Khoảnh khắc đẹp Hội thao Công an nhân dân năm 2026”

Nhằm lan tỏa hình ảnh đẹp của người chiến sĩ Công an nhân dân và ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng tại Vòng chung kết Hội thao Quân sự, Võ thuật và Thể thao Công an nhân dân năm 2026 diễn ra tại TP Đà Nẵng, Công an TP Đà Nẵng chính thức phát động cuộc thi ảnh online “Khoảnh khắc đẹp Hội thao Công an nhân dân năm 2026”, dành cho cán bộ, chiến sĩ, các nhiếp ảnh gia và đông đảo người dân, yêu nhiếp ảnh trên cả nước.

Người có công, người cao tuổi, học sinh, sinh viên được giảm 50% giá vé show “Đất Nước Thiên Hùng Ca”

Người có công, người cao tuổi, học sinh, sinh viên được giảm 50% giá vé show “Đất Nước Thiên Hùng Ca”

Nhằm tri ân người có công với đất nước, động viên người cao tuổi và lan tỏa lòng tự hào dân tộc tới học sinh, sinh viên, Tập đoàn Vingroup đã triển khai tặng 50% giá vé chương trình nghệ thuật “Đất Nước Thiên Hùng Ca” cho các khán giả trên từ ngày 10/7/2026 đến ngày 31/8/2026.