Gần sáu thập niên kể từ khi thành lập, ASEAN đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mới. Những biến động của cục diện quốc tế, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các nước lớn, thách thức an ninh phi truyền thống, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đang đặt ra nhiều câu hỏi về con đường phát triển của khu vực. Trong bối cảnh đó, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 không chỉ là nơi thảo luận các vấn đề thời sự, mà còn hướng tới tìm kiếm lời giải cho những bài toán chiến lược của ASEAN trong nhiều năm tới.
Lần thứ ba được tổ chức tại Hà Nội từ 9-10/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) tiếp tục khẳng định vai trò là không gian đối thoại hướng tới tương lai do Việt Nam khởi xướng. Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, AFF 2026 sẽ lần lượt đưa các vấn đề nóng lên bàn nghị sự, phản ánh nỗ lực của ASEAN trong việc đề ra cách tiếp cận và ứng phó với những chuyển động lớn của khu vực và thế giới.
Chúng tôi kỳ vọng AFF 2026 sẽ đóng góp thêm nhiều góc nhìn, sáng kiến và khuyến nghị chính sách thiết thực cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Và thông qua diễn đàn, Việt Nam mong muốn tiếp tục thể hiện vai trò một thành viên chủ động, tích cực, đóng góp có trách nhiệm vào công việc chung của khu vực, qua đó triển khai thắng lợi đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng, Nhà nước.
Theo chương trình nghị sự được ban tổ chức cập nhật, trong ngày làm việc thứ nhất, phiên toàn thể đầu tiên của AFF 2026 tập trung vào một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu hiện nay: tự cường và đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi.
Trong nhiều năm qua, ASEAN được xem là một trong những mô hình hợp tác khu vực thành công nhất thế giới. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị gần đây đang đặt ra nhiều sức ép đối với sự gắn kết nội khối, khi các quốc gia thành viên phải đối mặt với áp lực “chọn bên”, đi ngược lại với truyền thống cân bằng và vai trò trung tâm vốn là nền tảng của ASEAN.
Các đại biểu tham dự diễn đàn tại phiên toàn thể thứ nhất này sẽ trao đổi về cách thức nâng cao năng lực tự cường của từng quốc gia thành viên, của các thể chế ASEAN cũng như của toàn bộ cấu trúc khu vực, qua đó duy trì đoàn kết và phát huy vai trò chủ động của ASEAN trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.
Trong khi đó, phiên toàn thể thứ hai sẽ tập trung vào việc thúc đẩy các sáng kiến của ASEAN về phòng ngừa xung đột. Đây là một nội dung có ý nghĩa quan trọng.
Thay vì chỉ xử lý hậu quả khi khủng hoảng xảy ra, các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách sẽ trao đổi về những cách tiếp cận mới, chủ động hơn, linh hoạt hơn, nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và phòng ngừa xung đột. Đồng thời, phiên hai cũng sẽ thảo luận về các cơ hội hợp tác giữa ASEAN và các đối tác nhằm tăng cường năng lực duy trì hòa bình, ổn định của khu vực.
Theo giới học giả, một trong những chủ đề nhận được sự quan tâm lớn tại AFF 2026 lần này có liên quan tới trí tuệ nhân tạo (AI). Tại Đông Nam Á, AI đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, giáo dục, tài chính và dịch vụ công. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công nghệ, chất lượng hạ tầng số và nguồn nhân lực giữa các quốc gia trong khu vực vẫn tồn tại nhiều khác biệt.
Vì vậy, phiên toàn thể thứ ba sẽ tập trung thảo luận về thúc đẩy ứng dụng AI tại ASEAN để không ai bị bỏ lại phía sau. Theo đó, phiên sẽ tập trung bàn thảo về cách thức thúc đẩy ứng dụng AI theo hướng bao trùm, bảo đảm mọi người dân ASEAN đều có thể hưởng lợi từ những thành tựu công nghệ mới. Các chuyên gia cũng sẽ phân tích những thách thức liên quan đến hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và quản trị AI, đề xuất các giải pháp nhằm phát triển AI theo hướng bền vững và lấy con người làm trung tâm.
Bước sang ngày làm việc thứ hai, diễn đàn sẽ tập trung vào các vấn đề phát triển dài hạn của khu vực.
Phiên toàn thể thứ tư liên quan tới tăng cường an ninh năng lượng trong tình hình mới diễn ra trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của ASEAN được dự báo tiếp tục tăng nhanh trong nhiều thập niên tới. Bên cạnh yêu cầu bảo đảm nguồn cung ổn định và giá cả hợp lý, các quốc gia còn phải đối mặt với thách thức về chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.
Tiếp đó, phiên toàn thể thứ năm sẽ bàn về mô hình phát triển trong bối cảnh chuyển đổi toàn cầu. Mô hình phát triển truyền thống dựa vào xuất khẩu và khai thác lợi thế lao động chi phí thấp đã giúp nhiều nền kinh tế đạt được những thành tựu ấn tượng. Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế đang thay đổi sâu sắc đặt ra yêu cầu phải xem xét lại các nền tảng của mô hình phát triển.
Việc xác lập mô hình phát triển phù hợp không chỉ là vấn đề của từng quốc gia mà còn đòi hỏi tăng cường hợp tác khu vực. Các sáng kiến thúc đẩy kết nối kinh tế, chuyển đổi số, phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng bao trùm và bền vững trong dài hạn.
