Những sắc màu tương phản

Hy vọng về những con số kỷ lục

Những tháng đầu năm 2021 điện ảnh Việt bùng nổ với ba dự án phim “Bố già”, “Lật mặt” và “Gái già lắm chiêu V”. Trong đó “Bố già” - một bộ phim của đạo diễn Vũ Ngọc Đãng và Trấn Thành đã đạt con số kỷ lục về doanh thu phòng vé.

Bộ phim kể về những điều giản dị xung quanh chúng ta, tình gia đình, mâu thuẫn thế hệ đã tìm được sự đồng cảm, chia sẻ của đông đảo khán giả. “Bố già” rời phòng vé với doanh thu kỷ lục 420 tỷ, một con số mơ ước của phim Việt.

Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 22, “Bố già” cũng giành được nhiều giải thưởng quan trọng, trong đó đáng kể là Bông sen Bạc và Nam diễn viên chính xuất sắc nhất được trao cho Tuấn Trần và nữ diễn viên phụ xuất sắc cho Ngân Chi. Bộ phim đạt kỷ lục doanh thu này cũng giành giải Cánh Diều vàng tại lễ trao giải Cánh diều 2021. Điều này cho thấy những tín hiệu mới mẻ, đầy hy vọng của phim Việt trong bối cảnh phim ngoại đang chiếm lĩnh thị trường. Dù vẫn có những điều tiếng về kịch bản, cách diễn xuất gần với kịch hơn phim, nhưng không thể phủ nhận sự thành công của “Bố già” với doanh thu “khủng” như vậy.

Cùng cạnh tranh với “Bố già”, “Gái già lắm chiêu - Những cuộc đời vương giả” bị hụt hơi và khiêm tốn ở mức doanh thu 55 tỷ. Đây là doanh thu nằm ngoài dự đoán vì bộ phim được đầu tư kỹ lưỡng, công phu và chuyên nghiệp, với số tiền khá lớn, 44 tỷ. Nhưng phim cũng giành nhiều giải thưởng, trong đó có giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất được trao cho NSND Lê Khanh. Chính bà đã rất tin tưởng và tự hào về thế hệ diễn viên, những nhà làm phim trẻ của Việt Nam, hy vọng điện ảnh Việt sẽ có những cú hích thay đổi từ các bạn trẻ. “Gái già lắm chiêu V” sau đó cũng được bán cho Netflix với giá chuyển nhượng khá cao.

Một tháng sau đó, phim Việt lại tiếp tục đón nhận tin vui khi “Lật mặt – 48h” của Lý Hải ra rạp, cũng tạo nên cơn sốt doanh thu. Đây là một bộ phim hành động - hài của Lý Hải, không có ngôi sao nhưng với dàn diễn viên lành nghề cùng sự chỉn chu trong từng khuôn hình, những pha hành động đẹp, dễ chịu đã chiếm được cảm tình của công chúng. Sau 2 tuần ra rạp, bộ phim đưa về doanh thu 150 tỷ, doanh thu cao nhất trong các bộ phim của Lý Hải.

Trên đà thắng thế, có một số dự án điện ảnh chuẩn bị ra mắt công chúng thì vướng vào đại dịch COVID-19. Trong đó đáng kể là phim “Trạng Tý” của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh. Phim vừa ra rạp hai ngày, đang được dư luận chú ý thì phải rút khỏi phòng chiếu do giãn cách xã hội từ tháng 5-2021.

Những bộ phim thảm họa

Nếu nhìn bối cảnh chung của điện ảnh Việt trong 6 tháng đầu năm thì “Bố già”, “Lật mặt”, “Gái già lắm chiêu” không đủ để xóa đi một mảng tối xám của phim Việt. Đó là điều chúng tôi tự hỏi khi xem những bộ phim nhạt nhẽo, vô lý như “Cậu vàng”, “Kiều @” hay “Kiều”. Tại sao các nhà đầu tư lại bỏ ra một số tiền lớn để làm những bộ phim nhảm như vậy? Và rõ ràng, đó là những bộ phim thất bại tại phòng vé với doanh thu èo uột. Khán giả thời nay thông minh lắm, họ không bỏ thời gian và tiền của mình để tiêu vào những bộ phim nhảm. Trong bối cảnh nền điện ảnh còn nghèo nàn, đang cần những Mạnh Thường Quân, cần tiền đầu tư cho những dự án phim tử tế, thì sự ra rạp của những bộ phim này khiến chúng tôi tiếc nuối vì lối tiêu tiền “ném qua cửa sổ” của một số nhà làm phim.

Điển hình là hai bộ phim lấy cảm hứng từ kiệt tác “Truyện Kiều” của đại thi hào Nguyễn Du, “Kiều @” và “Kiều”, ra mắt vào tháng 4 nhưng có thể nói đó là hai thảm họa của phim Việt năm 2021. “Kiều” của Mai Thu Huyền là bộ phim đầy rẫy các điểm yếu với lối dẫn truyện vụng về, diễn viên chính diễn xuất nghèo nàn, kỹ xảo thô kệch... Nhân vật Đạm Tiên (Mai Thu Huyền thủ vai) được coi là sáng tạo của tác phẩm, nhưng nữ diễn viên lại gây thất vọng với lối độc thoại và cách diễn không có cảm xúc. “Kiều @” được quảng bá rầm rộ, được nhà làm phim nhấn mạnh là bộ phim có thời lượng trên 90 phút đầu tiên của điện ảnh Việt Nam và thứ 31 trên thế giới áp dụng phong cách nghệ thuật một cú máy (one-shot). Tuy nhiên, cách truyền thông chỉ là vỏ bọc để che đậy một bộ phim non kém mà thôi.

Thất vọng nhất có lẽ là phim “Cậu vàng” của đạo diễn Nguyễn Văn Thủy - bộ phim được chuyển thể từ tác phẩm của nhà văn Nam Cao. Bộ phim được bảo chứng bởi những tên tuổi lớn như nghệ sĩ Hữu Châu, nghệ sĩ Viết Liên, nghệ sĩ Chiều Xuân... Trước khi ra rạp, bộ phim đã bị công chúng tẩy chay vì sử dụng chó Nhật đóng “cậu vàng”. Phim ra rạp càng khiến khán giả thất vọng vì sự kết nối rời rạc, lỏng lẻo giữa những câu chuyện làm phá hỏng nguyên tác của nhà văn Nam Cao. Phim chỉ trụ rạp được vài ngày và doanh thu không được nhắc đến.

Đáng tiếc hơn, 6 tháng cuối năm, phim Việt đóng băng do đại dịch COVID-19. Các rạp phim đóng cửa, các dự án bị đình trệ, nguồn tài trợ khan hiếm. Nhiều dự án đã phải chuyển lịch phát hành sang năm 2022, bởi trong tháng cuối năm, khi phòng vé bắt đầu mở lại thì phim Việt không thể cạnh tranh nổi với các bộ phim bom tấn đổ bộ. 19/11 hệ thống rạp chiếu sáng đèn trở lại sau 6 tháng nhưng doanh thu rất khiêm tốn,  “Thiên thần hộ mệnh” (200 triệu đồng), “Lật mặt - 48h” (43 triệu đồng)...

Hy vọng từ những nhà làm phim độc lập

Có một dòng chảy âm thầm nhưng mãnh liệt trong điện ảnh Việt nhiều năm qua, đó là một thế hệ trẻ của những nhà làm phim độc lập được đào tạo bài bản và quyết tâm theo đuổi đam mê của mình. NSND Lê Khanh trong cuộc trò chuyện cuối năm với tôi đã chia sẻ rằng, bà hoàn toàn tin tưởng vào thế hệ trẻ, sự chuyên nghiệp, chỉn chu, yêu nghề và tài năng của họ sẽ mang lại những sắc màu mới cho điện ảnh Việt trong tương lai.

Năm 2021, dù khó khăn, dịch bệnh, nhưng dòng phim độc lập vẫn có những khởi sắc. Bộ phim “Miền ký ức” của đạo diễn Bùi Kim Quy được đại diện của phim Việt tham dự Liên hoan phim Busan 2021. Phim được đề cử tại hạng mục uy tín New Currents (tác phẩm có cách kể chuyện mới), tuy không thắng giải nhưng lại được giới phê bình quốc tế ở Busan khen ngợi. Nó được cho là bài thơ đẹp về cái chết, còn đạo diễn là người có cách kể và nghệ thuật kể chuyện độc đáo. Trước đó, đạo diễn trẻ Nguyễn Phan Linh Đan đã giành giải thưởng ở hạnh mục Chợ dự án châu Á tại LHP quốc tế Busan 2021 diễn ra từ 6 đến 15/10/2021. Giải thưởng quốc tế Artekino và món tiền thưởng 6 nghìn Euro đã giúp Linh Đan tiếp cận các quỹ điện ảnh thế giới và khu vực để hoàn thành bộ phim.

Vào những ngày cuối năm, chúng ta lại nhận được tin vui khi ba đạo diễn trẻ Trương Minh Quý, Phạm Hoàng Minh Thy và Huỳnh Công Nhớ đã giành được các giải thưởng tại Liên hoan phim quốc tế Singapore (SGIFF). Liên hoan này quy tụ nhiều đạo diễn trẻ của Đông Nam Á, trao giải cho những bộ phim lẫn những dự án đang phát triển. Trong đó giải phim ngắn Đông Nam Á hay nhất thuộc về “The Men Who Wait” của đạo diễn Trương Minh Quý. Giải thưởng Trẻ của Ban giám khảo thuộc về phim “Grandma”s Broken Leg” của đạo diễn Huỳnh Công Nhố. Còn Phạm Hoàng Minh Thy thắng giải Đồng đội cho dự án phim “Daughter of the Mountain God”. Đó là những gương mặt trẻ của nền điện ảnh Việt, cần rất nhiều bà đỡ và những chính sách cởi mở từ nhà nước để giúp họ phát huy tài năng.

Dù trải qua một năm long đong với nhiều cung bậc, có thăng và trầm nhưng chúng ta vẫn khởi lên những niềm hy vọng về điện ảnh Việt khi dịch bệnh được kiểm soát. Luật Điện ảnh sửa đổi với sự góp ý thẳng thắn của những nhà làm phim một lần nữa đã góp phần đưa luật đến gần hơn với đời sống, thúc đẩy các quỹ điện ảnh, hỗ trợ những nhà làm phim trẻ, tạo nên một diện mạo mới cho điện ảnh Việt trong tương lai.