Ông bạn Khúc Quốc Ân làm nghề điêu khắc, tôi láng máng đâu như cuối 90 hắn kiếm được một hợp đồng khơ khớ. Thay vì phá tung cái nhà ổ chuột ở Vân Hồ bằng mái bằng thì hắn lại nhắm mượn được mảnh đất chó ỉa đầu thừa đuôi thẹo ở mạn Láng Hạ khi đó hãy còn thèo đảnh và dựng lên một ngôi nhà sàn!
Phải, cái nhà sàn ấy mua ở Lương Sơn đâu có hơn 10 triệu thời giá khi ấy cũng tạm gọi là khủng! Đám đất xác xơ thèo đảnh ấy tự dưng đâm ấm mắt ngoài nếp nhà sàn đặc Mường lại có đám giả sơn ngó cũng uẩn súc. Ông anh tôi trong Thanh, có nghề nhồi thú lẫn đắp giả sơn một bận ra chơi ngó quanh quất ngứa mắt bỏ hẳn ra hai tuần lui cui đào đào bới bới. Thế là chuẩn không cần chỉnh một hệ thống cá vàng cá cảnh uốn lượn quanh giọt gianh nhà sàn. Kế đó là khu nuôi chim cảnh gà rừng. Khúc tiên sinh, một chiều chắp tay sau đít lộn lên lộn xuống cầu thang nhà sàn vẻ mặt bí hiểm không nói năng gì khi tôi hỏi ông định sinh lợi thứ gì ở cái nhà sàn này?
Nếu là trụ sở cho cái công ty trách nhiệm hữu hạn nội ngoại thất tí hin mà Khúc tiên sinh làm giám đốc thì uổng quá! Chùa thì lớn mà sư thì bé? Nhưng mãi sau này tôi mới ngớ ra vô số cái ẩn ý của vị giám đốc có lắm việc cứ lẳng lặng này.
Một sự kiện đã diễn ra tại ngôi nhà sàn với sự có mặt của Tổng Bí thư Đỗ Mười. Số là tỉnh Hải Dương mới chia tách từ Hải Hưng quyết tâm làm bức tượng Đức Thánh Trần thật hoành tráng tại núi An Phụ nơi có đền thờ An Sinh Vương Trần Liễu thân phụ Đức Ngài. Công ty của Khúc tiên sinh thi cử sao đó, mẫu tượng Đức Thánh Trần đã được chọn... Kế đó là việc chọn địa điểm đặt tượng. Nhớ lâu hơn cả là lần ấy tôi được hầu Đại tướng Võ Nguyên Giáp đêm đó ngủ ở Côn Sơn bửng tưng hôm sau leo lên An Phụ. Sau một hồi lâu những dọc ngang lẫn quan sát, Đại tướng đã chọn vị trí đặt tượng chính là nơi Đức Thánh Trần ngự bây giờ trước Đền An Sinh Vương Trần Liễu!
Khúc Quốc Ân đã dùng khoảng sân thênh thang bên nhà sàn rất đắc dụng cho việc phóng tượng Đức Ngài theo tỷ lệ 1/1. Ngày hô thần nhập tượng để đưa về An Phụ cho thợ chuyển từ thạch cao sang đá, đích thân TBT Đỗ Mười đã về dự. Mà không biết từ kênh nào bữa đó nghìn nghịt người đến ngôi nhà sàn Láng Hạ để chiêm bái. Vị tứ bất tử nước Nam này thời nào cũng thế chả phải vận động kêu gọi gì, sự thành kính là cứ ùn ùn hội tụ!
Không biết có phải sau sự kiện đó hay tấm biển Tinh hoa hội tụ do đại lão thư pháp Lê Xuân Hoà thủ bút treo ở lối vào nhà sàn không mà ngôi nhà sàn Láng Hạ chả mấy khi vắng khách. Tao nhân mặc khách cũng có lẫn cả tục khách. Đang bí rì tức mắt mệt tai chen chúc trong âm thanh phố phường tự dưng được đắm vào một không gian tỉnh người mát mắt của mái cọ của suối chảy chim kêu lại chả sướng sao?
Một chiều đông đã sầm sậm, tôi cứ dõi mãi động thái rất đáng ngờ của nhà văn Đỗ Chu khi lão cứ thả bước như thế nhưng cánh mũi cứ phồng căng? Hình như đang hít cái gì đó thật lực? Hỏi thì lão kêu toáng lên rằng mũi của chúng mày là thứ mũi điếc! Há chẳng đọc được cái mùi khói bếp nhà sàn đang lừng lên đang rất gợi đó sao? Bên bếp lửa nhen trên nhà sàn, khư khư cái điếu cày, Đỗ Chu ồn ào những điếu những đóm rồi lại à lên thất thanh như đang quên cái gì? Điều quên ấy là hôm sau, Đỗ Chu vù đến bằng xe ôm. Không đi một mình mà một xe ôm nối tiếp. Một cụ nhỏ thó đằng sau. Thì ra cụ Kim Lân. Đỗ Chu hớn hở rằng, ngồi cái bếp nhà sàn này mà không có Kim Lân là... vứt!
Một hôm khác cả đám ngớ ra khi vùn vụt lao vào sân là một cái lađa không biết nên gọi nước sơn của xe là màu gì vì nó nhuôm nhoam quá. Từ mé tay lái bước ra là cái cười trắng ởn của Trần Ninh Hồ. Khúc tiên sinh nói nhỏ với tôi Hồ này không phải chí minh/ nên chơi với hắn không vinh dự gì! Hơn tháng nay chiều nào cũng ám ở đây... Hình như thứ thơ của Trần thi sĩ đọc ở quảng trường nhà sàn có cái bếp đang lom rom này nó nuột tai hơn khi Trần Ninh Hồ đọc ở nơi khác? Một dạo cứ thấy cái Lađa nằm ở xó sân. Khúc tiên sinh cho hay cái xe ấy là đồ thải Trần Ninh Hồ nhặt ở đâu về. Chạy được mấy bữa đành đắp ụ!
Có những việc như vu vơ sao mà ám mãi? Đêm đó chiếu trải khắp ba gian nhà sàn... Thuý Hường, Thuý Cải luyến láy quan họ thì cũng như vô số những đêm vang rền nền nẩy khác? Có khác chăng ấy là đám con hát thương mến này nghe đâu tinh là người nhà của cụ Kim Lân xứ Kinh Bắc nhân có lời mời của cụ đến nhà sàn biếu không đám văn nhân một phần đêm hát? Khác và mới nữa, có thi sĩ Hoàng Cầm lại là người cùng làng với Khúc Quốc Ân.
Rượu mới được hai tuần, tiên chỉ Hoàng Cầm đã xoài ở thế nửa nằm tay chống má. Ánh lửa bên bếp hắt sang mớ tóc bông nõn. Đang gục gặc cái đầu theo nhịp hát, cụ Kim Lân bất thần hích vào tôi coi kìa ở tuổi ấy mà mắt cứ ve vé xanh như thế có chết không? Tôi cẩn thận nhìn kỹ... Hoá ra bảo mắt cụ Kim Lân yếu nhưng tinh quá là tinh. Thì tôi chỉ chú mục vào mớ tóc bông nõn kia mà không để ý đến cái nhìn bảo là đằm thắm cũng được nói là đắm đuối cũng xong của thi sĩ Hoàng Cầm đang chú mục vào sự nhịp nhàng của các liền em quan họ! Bình sinh ban ngày, ánh mắt thi sĩ Hoàng Cầm đã thần thái lắm. Nhưng buổi đêm hình như bắt đèn ăn lửa nó ánh lên thứ ánh xanh kỳ lạ? Cụ Kim Lân đã bắt gặp đã đọc ngay được cụm từ ve vé xanh thì thực là thần tình vậy!
Một đêm lạnh cũng bên bếp lửa nhà sàn tò mò hỏi nhà văn Nguyễn Khải thường mỗi lần ra Bắc ông ghé ai đầu tiên? Ông đáp ngay thường đến nhà cụ Kim Lân. Còn ghé nhà sàn, hình như cũng vài bận do Đỗ Chu lẫn Trần Ninh Hồ chèo kéo? Đêm ấy gam trầm Nguyễn Khải dường như cũng phải đổi gam thay cung bậc khi hoà với những tuế toá của đám trẻ? Ấy là những cung bậc của các thứ tiếu lâm này khác...
Nhân các cung bậc tiếu lâm vừa ngớt, như một thứ dấu lặng trong bản nhạc chất giọng của tiên chỉ Nguyễn Khải đang rủ rỉ về cái tính hài hước bẩm sinh của dân Việt! Mà lạ sao ông lại bảo rằng các chính khách của ta càng cần lắm chất hài hước ấy? Trước hết là biết giễu mình, theo dõi từng bước đi, từng câu nói của chính mình bằng cái nhìn của người khác vừa nghiêm khắc vừa bỡn cợt.
Cái buồn cười là cái trái nghịch trong cùng một người, kẻ vô luân nói chuyện đạo đức, tên ăn cắp dạy dỗ phải bảo vệ của công, người hống hách lại là tên nịnh bợ bậc nhất. Nếu tán rộng ra thì còn vô vàn chuyện buồn cười mà ta bắt gặp ở mọi nơi, trong mọi thời gian của cuộc sống. Anh dốt thường làm ra vẻ thông thái, thằng nhát rất thích xuất hiện như người anh hùng, một chính khách đầu óc rỗng tuếch luôn tỏ ra uyên bác bằng những lời nói vô nghĩa. Nếu những người đó có được một chút hài hước, có khả năng tự ngắm mình trong khi diễn trò thì họ sẽ biết cách tự kiềm chế trong một giới hạn nào đó.
Bên kia bếp lửa một chất giọng dài ra nhưng bác Nguyễn Khải ạ nói chi thì nói bác vẫn là người sung sướng. Sung sướng vì bác muốn viết gì thì viết... Mà viết gì cũng nổi! Nguyễn Khải cười hự hự... Cái cười ấy chắc thay cho câu đáp. Nhưng bất ngờ cái cười ấy dường như thành lời. Tớ cũng được giải thưởng văn chương cao nhất cấp quốc gia, nhưng biết đâu chỉ ít năm nữa, thời thế đổi thay chắc gì còn có người nhớ tới mình ? Tớ chỉ là nhà văn của một thời, thời hết thì văn phải chết, tuyển tập, toàn tập thành giấy lộn cho con cháu bán cân. Buồn nhỉ? Nghĩ lại cũng chả có gì phải buồn, con người vốn sống trong những chiều kích hữu hạn lại mơ tưởng những gì do con người làm ra sẽ thuộc về vĩnh viễn, có họa rồ !
(Bây giờ ngồi chép những dòng này khi bếp lửa nhà sàn đêm ấy đã lùi vào sương khói mấy mươi năm, tôi mang máng hình như cái dấu lặng trong bản nhạc vui mà Nguyễn Khải bộc bạch một cách thân tình hiếm có hình như ông đã đưa nó vào một trước tác hoàn thành trước khi mất chỉ một năm thì phải?)
... Gọi taxi năm lần bảy lượt không được, ngó sang Trần Ninh Hồ mắt gà gà đầu ật sang một bên, Đỗ Chu ngán ngẩm thúc tôi khuya rồi nên đưa bác Nguyễn Khải về. Nghe vậy tôi bừng hẳn cơ lơ mơ... Đèo Nguyễn Khải như chở một thứ hàng quý hiếm dễ vỡ? Mà mình thì đang lử lả với rượu lẫn khói bếp thế này? ( khác với nhà văn Đỗ Chu, người ta nói ngồi bếp lửa hít khói cũng là độc?). Nhưng hăng lên cứ nổ xe máy...
Nơi ông về là trụ sở Báo Văn Nghệ ở đường Trần Quốc Toản nhưng khi ông bấm nhẹ vào sườn tôi nói tạt vào đây làm cốc nước chanh đã thì chúng tôi lại trên đường Trần Hưng Đạo ! Lâu sau đó cứ cảm mãi cái thịnh tình của nhà văn lớn tránh việc đi liều của tôi bằng động thái ân cần ấy... Hơi lạnh ban đêm hay cốc nước mát làm tôi bừng rã... Chất giọng rủ rỉ quen thuộc ấy như gần gụi hơn...
Ông nhắc tôi nên tiếp tục cái việc lùng sục lẫn chăm chút những thân phận oan khuất hoặc hanh thông hoặc lạ lùng bằng xương bằng thịt có địa chỉ đang nhan nhản nhưng khuất lấp giữa đời thường mà trí tưởng tượng lẫn hư cấu của nhà văn cũng chỉ bày đặt được đến tầm đó nhưng không khéo sẽ vô hồn kém sinh sắc! Và hình như tôi đã cố nhưng chả được bao nhiêu?
...Đã cố kéo cái nhà sàn tồn tại thêm. Việc cố ấy là Khúc tiên sinh định tổ chức tại nhà sàn một quán cơm chay lớn. Đã cùng em Thu Hà (Giám đốc Trung tâm EVA ở Chợ Hôm) nhiều lần đi khảo sát các món chay ở chùa Phụng Thánh, Khâm Thiên. Nhưng hình như cái cố của những kẻ phàm trần định kiếm lời bằng việc ban thứ khiết trinh cho thiên hạ không thành nên nhiều việc chả đi đến đâu... Ngôi nhà sàn Láng Hạ đã có chủ mới. Người ta phá sạch và mọc lên đó một thứ cao ốc với mục đích sinh nhiều lời. Còn Khúc tiên sinh thì lặng lẽ lui về vui vầy với lũ cháu nội ngoại...
Hà Thành bây chừ không thiếu nhà sàn lẫn chỗ ghé... Nhưng hình như vẫn hiếm chỗ như ngôi nhà sàn thời thương mến ấy?
Đông chí năm Dần
