Phía sau những chuyên án
Cuộc trò chuyện giữa tôi và Đại tá Trương Thị Thu Ba, Phó Cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an diễn ra vào một buổi chiều muộn, khi thành phố đã lên đèn. Chị mở đầu câu chuyện với chúng tôi bắt đầu bằng những khó khăn mà hằng ngày, hằng giờ lực lượng Quản lý xuất nhập cảnh cả nước nói chung, các trinh sát Cục Quản lý xuất nhập cảnh nói riêng phải đối mặt.
Đại tá Trương Thị Thu Ba chia sẻ, Việt Nam có đường biên giới kéo dài, tiếp giáp với 3 nước Trung Quốc, Lào, Campuchia; địa hình hiểm trở, có nhiều đường mòn, lối mở gây khó khăn cho công tác tuần tra, kiểm soát. Từ tình hình địa bàn, đã hình thành các đường dây tổ chức cho người khác XNC trái phép hoạt động có tính chất xuyên quốc gia với phương thức, thủ đoạn tinh vi. Trong đường dây, có sự phân công nhiệm vụ cho từng đối tượng, từng giai đoạn cụ thể; hành trình di cư trải dài qua nhiều nước, đi bằng cả đường không, đường bộ, đường biển; việc làm giả hộ chiếu, giấy tờ ngày càng tinh vi… Trong một số vụ việc, các đối tượng liên quan; đối tượng chủ mưu, cầm đầu đang cư trú ở nước ngoài nên việc xác minh, truy bắt để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật đối mặt với không ít khó khăn.
Qua trao đổi của Phó cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh giúp tôi hiểu thêm về cuộc chiến thầm lặng, nhưng cũng không kém phần gian nan và nguy hiểm của các trinh sát Cục Quản lý xuất nhập cảnh. Song vượt lên tất cả, trong thời gian qua, Cục Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an và Công an các địa phương bóc gỡ và triệt phá thành công nhiều đường dây, góp phần trả lại sự bình yên cho địa bàn.
Gần đây nhất, vào tháng 3/2026, dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an, Cục Quản lý xuất nhập cảnh phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; Cục kỹ thuật nghiệp vụ; Cục Ngoại tuyến; Cục An ninh điều tra; Công an tỉnh Nghệ An và Công an các địa phương liên quan đã triệt phá thành công đường dây tổ chức cho công dân Việt Nam đi nước ngoài, lợi dụng địa bàn nước ngoài để đi nước thứ ba trái phép.
Bước đầu, các đối tượng trong đường dây đã thừa nhận hành vi tổ chức cho 29 công dân Việt Nam trốn sang các nước Đức, Pháp, Anh và Mỹ. Trong đường dây này, phương thức và thủ đoạn phạm tội của các đối tượng rất tinh vi. Cụ thể, các đối tượng thu xếp cho khách xin thị thực diện du lịch, sau đó tổ chức tour cho khách xuất cảnh hợp pháp, rồi bố trí trốn sang các nước châu Âu và Mỹ. Về chi phí, mỗi khách phải trả cho các đối tượng trong đường dây tổng chi phí từ 400 triệu đến 1,2 tỷ đồng/người. Đến nay, Cơ quan An ninh điều tra, Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội "Tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài”; khởi tố bị can đối với 12 đối tượng về cùng tội danh nêu trên; hiện đang tiếp tục điều tra mở rộng, củng cố tài liệu, chứng cứ để xử lý nghiêm các đối tượng theo quy định của pháp luật.
Trước đó, một đường dây tổ chức cho công dân Việt Nam đi Đài Loan lao động trái phép cũng được Cục Quản lý xuất nhập cảnh khám phá thành công. Qua điều tra, xác minh xác định LTĐ (SN 1991, địa chỉ tại Hà Nội) chuyên môi giới, cộng tác viên cho các công ty xuất khẩu lao động là đối tượng điều hành đường dây. Do biết chính sách của phía Đài Loan về việc cấp giấy phép nhập cảnh diện du lịch tự túc cho công dân Việt Nam nếu có thị thực của Châu Âu, LTĐ đã thỏa thuận với NTN (địa chỉ tại Hoài Đức, Hà Nội) làm thủ tục đi du lịch Hungary “tráng” hộ chiếu cho 14 khách. Sau khi khách đi Hungary về, LTĐ đã làm thủ tục trực tuyến xin giấy phép nhập cảnh Đài Loan. Xét thấy vụ việc trên có dấu hiệu của tội “Tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài”, Cục Quản lý xuất nhập cảnh đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và chuyển Cơ quan An ninh điều tra Công an TP Hà Nội tiếp tục điều tra theo thẩm quyền.
Nhiều giải pháp ngăn chặn
Theo Đại tá Trương Thị Thu Ba, những năm gần đây, chính sách và pháp luật về XNC của Việt Nam không ngừng được hoàn thiện; cùng với đó việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho công dân Việt Nam (CDVN) và người nước ngoài (NNN) xuất nhập cảnh. Trong những năm qua, số lượng CDVN và NNN xuất nhập cảnh ngày càng gia tăng, năm sau luôn nhiều hơn năm trước… Bên cạnh mặt tích cực, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội, thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam, tình hình xuất nhập cảnh, di cư trái phép của CDVN, NNN cũng diễn ra ngày càng nhiều, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, ảnh hưởng không nhỏ đến ANQG, TTATXH của Việt Nam.
Đối với CDVN, nhiều CDVN không đáp ứng các điều kiện, tiêu chí (ngoại ngữ, trình độ chuyên môn, khả năng tài chính, độ tuổi…) để xuất cảnh diện xuất khẩu lao động hay xin thị thực nước ngoài. Vì thế, họ tìm mọi cách xuất cảnh sang các nước theo các con đường bất hợp pháp. Từ đó, hình thành các đường dây tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài trái phép. Trong các đường dây có sự câu kết, phối hợp chặt chẽ giữa các đối tượng ở Việt Nam và ở nước ngoài, chủ yếu sang châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan, Úc,… bằng cả đường bộ, đường biển và đường không. Phương thức, thủ đoạn tổ chức cho CDVN xuất cảnh, di cư trái phép rất đa dạng.
Ở các nước châu Âu, phương thức phổ biến là sử dụng thị thực, giấy tờ cư trú giả của các nước châu Âu; hộ chiếu của người khác đã được các nước Châu Âu cấp cư trú; giả mạo hồ sơ xin cấp thị thực Schengen, các nước châu Âu để xuất cảnh; xuất cảnh diện du lịch theo hành trình có điểm đến là các nước châu Mỹ; khi quá cảnh Châu Âu thì bỏ hộ chiếu, giấy tờ tùy thân rồi tìm cách ở lại trái phép. Cá biệt, một số còn tổ chức cho khách xuất cảnh hợp pháp diện miễn thị thực sang một nước Đông Nam Á (Thái Lan, Malaysia,…) hoặc Trung Quốc. Tại đây, những người này được người nước ngoài đưa dẫn, sử dụng hộ chiếu nước ngoài giả nhập cảnh vào một nước thứ 3 (Srilanka, Bosnia, Thổ Nhĩ Kỳ…) để hợp thức hóa hành trình rồi đi tiếp sang các nước châu Âu. Cuối cùng là tổ chức cho CDVN tham gia các khóa học ngoại ngữ nâng cao tại Pháp, Anh, Malta, sau đó bỏ trốn.
Đối với NNN, số lượng NNN nhập cảnh Việt Nam có xu hướng năm sau cao hơn năm trước (riêng năm 2025 có trên 22,8 triệu lượt NNN nhập cảnh- cao nhất từ trước đến nay, tăng khoảng 18% so với năm 2024). Trong đó, có đến 80% lượng NNN nhập cảnh theo diện miễn thị thực và thị thực điện tử (không có cơ quan, tổ chức, cá nhân bảo lãnh). Đa số NNN nhập cảnh, cư trú và hoạt động tại Việt Nam chấp hành các quy định của pháp luật, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh vẫn nổi lên một số vấn đề liên quan ANQG, TTATXH.
NNN nhập cảnh Việt Nam thực hiện hành vi phạm tội, xâm phạm TTATXH, nổi lên một số nhóm hành vi như tội phạm hoạt động trên không gian mạng internet, mạng viễn thông để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tổ chức đánh bạc, rửa tiền, tín dụng đen, kêu gọi đầu tư tài chính, tiền ảo trái phép…; các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, tội phạm về ma túy, mại dâm, tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền tự do của con người và tội phạm khác xâm phạm trật tự công cộng. Bên cạnh đó, nhiều đối tượng phạm tội ở nước ngoài bị Interpol hoặc nước sở tại truy nã lợi dụng địa bàn Việt Nam để trốn tránh…
Với vai trò là “Tư lệnh” lực lượng trong lĩnh vực xuất nhập cảnh, Cục Quản lý xuất nhập cảnh đã kịp thời báo cáo lãnh đạo Bộ, Chính phủ về tình hình CDVN, NNN xuất nhập cảnh, di cư trái phép; đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật, ban hành các văn bản chỉ đạo để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Trong đó, có công tác phòng chống hoạt động XNC, di cư trái phép như tham mưu, xây dựng ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của CDVN và Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của NNN tại Việt Nam (Luật số 23/2023/QH15) với nhiều nội dung mới để tạo điều kiện thuận lợi cho CDVN và NNN xuất nhập cảnh, đồng thời góp phần phòng chống hoạt động xuất nhập cảnh trái phép.
Triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để phòng ngừa, đấu tranh, triệt phá các đường dây tổ chức đưa người đi nước ngoài trái phép; tham mưu và triển khai các kế hoạch, chuyên đề, cao điểm về quản lý xuất nhập cảnh và phòng chống xuất nhập cảnh, di cư trái phép trên toàn quốc. Chỉ tính riêng 2 năm 2025-2026 Cục đã tham mưu Bộ Công an triển khai 3 đợt cao điểm đấu tranh phòng, chống xuất nhập cảnh trái phép trên phạm vi toàn quốc.
Cùng với đó, công tác kiểm tra, kiểm soát tại các cửa khẩu sân bay quốc tế, kịp thời phát hiện các trường hợp sử dụng hộ chiếu, giấy tờ giả, các hoạt động vi phạm pháp luật về XNC qua đường hàng không. Việc trao đổi, phối hợp Bộ đội Biên phòng tăng cường công tác kiểm soát, tuần tra biên giới để ngăn chặn hoạt động xuất nhập cảnh trái phép; việc ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao năng lực quản lý di cư, an ninh giấy tờ đi lại (dự án hộ chiếu điện tử, cổng kiểm soát tự động tại một số sân bay quốc tế,…) được tăng cường thực hiện.
Công tác hợp tác quốc tế, trao đổi thông tin phục vụ đấu tranh chống đưa người di cư trái phép được đẩy mạnh; việc đàm phán, ký kết các thoả thuận hợp tác trong lĩnh vực quản lý di cư với các nước và khai thác, sử dụng thông tin do phía nước ngoài trao đổi, góp phần ngăn chặn từ xa di cư bất hợp pháp, phát hiện nhiều đối tượng sử dụng hộ chiếu, giấy tờ giả ngày càng hiệu quả.
Cùng với đó, Công an các các địa phương đã tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành liên quan và cơ sở tăng cường công tác phòng, chống xuất nhập cảnh trái phép, huy động các nguồn lực để triển khai công tác. Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về xuất nhập cảnh cho CDVN và NNN với hình thức đa dạng, cảnh báo phương thức, thủ đoạn của tội phạm tổ chức đưa người xuất nhập cảnh, di cư trái phép và những nguy cơ, hậu quả của loại tội phạm này; triển khai đồng bộ các biện pháp nắm tình hình, chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn hoạt động xuất nhập cảnh trái phép; triển khai các kế hoạch đấu tranh, điều tra, xử lý các đường dây tổ chức đưa CDVN, NNN xuất nhập cảnh, cư trú trái phép. Nhiều địa phương có nhiều sáng kiến, mô hình, cách làm phù hợp với đặc điểm, tính chất địa bàn, góp phần nâng cao hiệu quả nắm tình hình, phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ sớm, từ cơ sở.
