Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 22/9 cùng Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen ký thỏa thuận 3 bên, cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự trên Greenland, động thái giúp khép lại cuộc tranh cãi ngoại giao kéo dài nhiều tháng liên quan tới hòn đảo chiến lược ở Bắc Cực, Reuters đưa tin.
Thỏa thuận được ký tại New York, bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc. Văn kiện không giúp Mỹ "sáp nhập" đảo Greenland, nhưng tạo khuôn khổ pháp lý để Washington tăng cường năng lực quân sự trên hòn đảo thuộc chủ quyền Đan Mạch.
Theo thỏa thuận, Mỹ có thể triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa “Golden Dome” tại Greenland nhằm đối phó các mối đe dọa tên lửa đạn đạo. Washington cũng được phép sử dụng hai địa điểm quân sự mới tại Narsarsuaq và Mestersvig, bên cạnh căn cứ Không quân Pituffik hiện có ở phía Tây Bắc Greenland.
Phát biểu tại Liên hợp quốc trước lễ ký, Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ “kiểm soát thường trực về an ninh và mọi nhu cầu khác” trên Greenland, đồng thời tuyên bố không đối thủ nào của Washington được phép thiết lập hiện diện quân sự hoặc thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm trên hòn đảo nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản của Mỹ.
Thỏa thuận mới được mô tả là sẽ điều chỉnh Hiệp ước quốc phòng Mỹ-Đan Mạch năm 1951, vốn là cơ sở pháp lý cho sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland. Văn kiện không có thời hạn chấm dứt, cho phép máy bay và tàu Mỹ hoạt động ở Greenland và vùng lãnh hải của hòn đảo. Các bên cũng có thể bàn bạc mở thêm các cơ sở quân sự của Mỹ trong tương lai.
Văn kiện nêu trên đồng thời cấm các quốc gia không thuộc NATO thiết lập cơ sở quân sự tại Greenland và hạn chế quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể của các nhà đầu tư nước ngoài đối với một số lĩnh vực nhạy cảm, trong đó có cơ sở hạ tầng trọng yếu và khai thác tài nguyên.
Thủ tướng Đan Mạch Frederiksen cho rằng thỏa thuận có thể "kéo dài mãi mãi" và cho rằng nó nhấn mạnh tầm quan trọng của liên minh NATO cũng như tôn trọng quyền tự quyết của Greenland.
Thủ hiến Greenland Nielsen cũng đề cao tầm quan trọng của NATO ở khu vực Bắc Cực. "Chúng tôi tin rằng việc giữ vững sức mạnh của NATO là vô cùng quan trọng, kể cả ở Bắc Cực, nơi liên minh này đóng vai trò then chốt", ông phát biểu.
Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc chủ quyền của Đan Mạch, có vị trí chiến lược nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, là hòn đảo lớn nhất thế giới với diện tích khoảng 2,16 triệu km2 nhưng 80% bề mặt bị băng tuyết bao phủ. Trên đảo có khoảng 57.000 cư dân sinh sống.
Sau khi nhậm chức nhiệm kỳ 2, Tổng thống Trump nhiều lần kêu gọi sáp nhập Greenland vào Mỹ. Ông cho rằng Washington cần được trao quyền quản lý vùng lãnh thổ này để bảo vệ hòa bình và an ninh toàn cầu. Quan điểm của ông Trump bị Đan Mạch và chính quyền Greenland phản đối.
Theo các chuyên gia được Reuters dẫn lời, thỏa thuận mới có thể giúp tạm thời chấm dứt cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa các bên, song cũng mở ra khả năng Washington tiếp tục tìm kiếm những nhượng bộ lớn hơn trong tương lai.
Văn kiện hiện cần được Quốc hội Đan Mạch và cơ quan lập pháp Greenland phê chuẩn. Đây sẽ là bước mở rộng cơ sở hạ tầng quân sự lớn đầu tiên của Mỹ tại Greenland kể từ sau Chiến tranh Lạnh, khi Washington từng duy trì 17 cơ sở và hơn 10.000 quân nhân trên hòn đảo.
