Từ "gác cửa" của dữ liệu mật
Chia sẻ với PV Báo CAND, Trung tá, TS Trần Nghi Phú, Phó Chánh Văn phòng Học viện ANND, tác giả chính của sáng chế cho biết, trong lực lượng Công an nhân dân (CAND), quá trình chuyển đổi từ phương thức làm việc truyền thống sang môi trường điện tử diễn ra ngày càng sâu rộng. Khối lượng cán bộ, chiến sĩ cùng các thiết bị được phép tiếp cận dữ liệu tăng lên rất lớn, kéo theo yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn thông tin ở mức cao hơn trước.
Đặc biệt, dữ liệu của ngành Công an chứa nhiều thông tin quan trọng liên quan đến bí mật nhà nước. Vì vậy, cùng với việc thúc đẩy số hóa, việc xây dựng các giải pháp bảo vệ dữ liệu phải được xem là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả và tốc độ của quá trình chuyển đổi số.
![trung-ta-tran-nghi-phu.jpg](https://cdn.cand.vn/images/1PwJOO1j9wL_do4u5Evk1rhpbWLZ4VxJYC41UxBEFMGdNbrqL6fG4guqkBm6QtmemF23hro1co96XnXtUhOT9A/trung-ta-tran-nghi-phu.jpg.avif "Trung tá, TS Trần Nghi Phú, tác giả chính của "C500 Safe Reader AI" - công trình đã được cấp bằng độc quyền sáng chế.")
Từ thực tiễn đó, nhóm đã xác định hai nguy cơ phổ biến dẫn tới lộ, lọt bí mật nhà nước. Nguy cơ thứ nhất là việc tải dữ liệu chứa thông tin mật xuống các thiết bị đầu cuối không được kiểm soát. Nguy cơ thứ hai là hành vi chụp ảnh màn hình hoặc sử dụng điện thoại thông minh, máy ảnh để ghi lại nội dung mật hiển thị trên thiết bị. Đây là những tình huống tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất khó xử lý bằng các giải pháp bảo mật truyền thống. Nhiều phương án hiện có đòi hỏi trang bị hệ thống chuyên dụng với chi phí lớn, gây khó khăn trong việc triển khai đồng bộ và chưa tận dụng được hạ tầng sẵn có.
“Chúng tôi nhận thấy cần có một giải pháp vừa thông minh, vừa có khả năng hoạt động trên các máy tính cấu hình phổ thông, phù hợp với điều kiện triển khai thực tế. Ý tưởng về "C500 Safe Reader AI" vì thế dần hình thành như một hướng tiếp cận mới: Sử dụng AI để phát hiện và ngăn chặn nguy cơ lộ lọt thông tin ngay tại nơi nguy cơ xuất hiện - thiết bị của người dùng cuối. "C500 Safe Reader AI" không chỉ đơn thuần là một phần mềm đọc tài liệu, mà được xây dựng như một giải pháp tổng thể nhằm kiểm soát các nguy cơ mất an toàn đối với dữ liệu bí mật nhà nước trên thiết bị đầu cuối - khu vực vốn được xem là khó quản lý nhất trong toàn bộ hệ thống", TS Trần Nghi Phú cho biết.
Theo nhóm nghiên cứu, một trong những tính năng gây chú ý là khả năng phát hiện người dùng sử dụng điện thoại hoặc máy ảnh để chụp nội dung hiển thị trên màn hình máy tính. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, phần mềm sẽ ngay lập tức phát cảnh báo, gửi thông tin về trung tâm quản lý và đồng thời che hoặc ẩn nội dung đang hiển thị nhằm ngăn chặn nguy cơ lộ, lọt thông tin. Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy độ chính xác của mô hình rất cao.
Dù vậy, nhóm nghiên cứu cho rằng đây mới chỉ là kết quả trên tập dữ liệu ban đầu. Trong môi trường thực tế sẽ xuất hiện rất nhiều tình huống phức tạp hơn. Bởi vậy, quá trình phát triển tiếp theo sẽ tập trung xây dựng thêm các bộ dữ liệu sát với thực tiễn, liên tục cập nhật mô hình nhằm nâng cao khả năng “thực chiến”…
Đến khát vọng làm chủ công nghệ trong CAND
Theo chia sẻ của Trung tá, TS Trần Nghi Phú, câu chuyện của C500 Safe Reader AI khởi nguồn khá giản dị. Ban đầu đây chỉ là ý tưởng tìm kiếm đề tài cho một học viên thực hiện đồ án tốt nghiệp. Sau khoảng hai tuần trao đổi, nhóm nhận thấy ý tưởng này không chỉ phù hợp với phạm vi một đề tài học tập, mà còn có thể giải quyết một bài toán rất cần thiết đối với ngành Công an trong bối cảnh hiện nay nên anh và 2 thành viên của nhóm là Trung úy Nguyễn Đức Trí và Trung úy Ngô Tấn Đạt, học viên Khóa D52 ngành An toàn thông tin, Học viện ANND cùng một thành viên khác quyết định tập trung nghiên cứu nghiêm túc để hoàn thiện giải pháp.
"Khi ý tưởng dần định hình, nhóm tiếp tục nghĩ tới việc đăng ký sở hữu trí tuệ. Thời điểm ấy, chính các tác giả cũng chưa dám tin rằng công trình có thể được cấp bằng sáng chế. Ý tưởng thì dễ hình dung nhưng biến nó thành một giải pháp khả thi trong thực tế mới là điều khó nhất”, đại diện nhóm nghiên cứu chia sẻ.
Đối với các thành viên nghiên cứu, việc được cấp bằng độc quyền sáng chế và được cho phép đánh giá, triển khai thử nghiệm là sự ghi nhận đáng quý sau một chặng đường nhiều nỗ lực. Quan trọng hơn, điều đó cho thấy một ý tưởng ban đầu hoàn toàn có thể phát triển thành một giải pháp hữu ích nếu được đầu tư đúng hướng và gắn chặt với yêu cầu thực tiễn.
Nếu được triển khai rộng rãi, C500 Safe Reader AI được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu đáng kể nguy cơ lộ, lọt bí mật nhà nước. Không chỉ giới hạn trong phạm vi lực lượng Công an, giải pháp còn có khả năng ứng dụng tại các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp có yêu cầu cao về bảo vệ dữ liệu. Hiện nay, một số công ty cũng đang nghiên cứu hợp tác để thương mại sản phẩm phục vụ yêu cầu xã hội như phòng chống gian lận trong học và thi trực tuyến, kiểm soát tài liệu trong các hệ thống có yêu cầu bảo mật cao...
Đại tá, GS.TS Nguyễn Trường Thọ, Phó Giám đốc Học viện ANND, Trưởng nhóm nghiên cứu chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo cho biết, sự ra đời của "C500 Safe Reader AI" không chỉ là kết quả của một công trình nghiên cứu khoa học. Xa hơn, đó còn là minh chứng cho tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và khát vọng làm chủ công nghệ của những người làm khoa học trong lực lượng CAND nói chung, Học viện ANND nói riêng. Trong thời gian tới, sản phẩm sẽ tiếp tục được nâng cấp theo nhiều hướng như bổ sung tính năng mới, nâng cao độ chính xác, tăng cường khả năng phát hiện các nguy cơ chưa từng xuất hiện trước đây.
